Fróðleikur um friðlýst svæði
Helgustaðanáma við Reyðarfjörð
Silfurberg (Kalsít) var sótt í námuna frá 17. öld fram á miðja 20. Hægt er að sjá ummerki eftir námagröft. Friðlýst 1975.
Silfurbergið úr Helgustaðanámunni
Silfurberg kallast sérlega tærir kristallar af steindinni kalsít (einnig oft nefnt kalkspat). Erlent heiti silfurbergs á helstu málum er tengt Íslandi (Iceland spar, Spar d’Islande, o.sv. frv.) og er eitt fárra fyrirbæra úr ríki náttúrunnar sem kennt er við Ísland. Einna stærstu og tærustu eintökin af silfurbergi í heiminum hafa fundist á stað nálægt bænum Helgustaðir við norðanverðan Reyðarfjörð. Silfurbergi frá Helgustöðum mun hafa verið safnað allt frá miðri 17. öld en vinnsla þess náði hámarki á 19. öld og stóð rétt fram yfir 1920.
Ástæða þess að silfurberg var unnið eru ljósfræðilegir eiginleikar þess en steindin tvískautar ljós betur en aðrar steindir auk þess sem hún er gagnsæ og getur verið algerlega laus við óhreinindi (sjá mynd). Silfurbergið frá Helgustöðum gegndi veigamiklu hlutverki í þróun margvíslegra rannsókna í eðlis-, efna- og jarðfræði á ofanverðri 19. og við upphaf 20. aldar, einkum var það notuð í svokallaða Nicolprisma þar sem hægt var að stýra sveifluhreyfingu ljóssins sem fór í gegn um þá.
Helgustaðanáman var friðlýst sem náttúruvætti 1975. Með sanni má segja að svæðinu hafi ekki verið sýnd hæfileg virðing né ræktunarsemi og þyrfti að gera gangskör í því að bæta þar aðgengi, auka fræðslu um silfurbergið og svæðið og ekki síst koma á framfæri gildi og hlutverki silfurberg í sögu vísinda.
Texti tekinn að mestu upp eftir ritum frá Leó Kristjánssyni.
Sjá m.a.: · Um silfurberg frá Helgustöðum og þróun vísinda. Glettingur 31, 3. tbl. 2002, bls. 35-39. · Iceland Spar: The Helgustadir calcite locality and its influene on the development of science. Journal of Geocsience Education, 50, 4. tbl. 2002, bls. 419-427 · Silfurberg: einstæð saga kristallanna frá Helgustöðum. Jökull, 50, 2001, bls. 95-108.
