Veldu íðorð eða hugtak í listanum. Áburðargjöf Áburðarkalk Áburður Áburður Áburður Aðalæð Aðgerðaáætlun Aðgerðaáætlun Aðgerðarmörk ADR-samningurinn ADR-samningurinn Aðskilin kjölfesta Aðskotaefni Aðsópssvæði Afbrigði Afgreiðslulagnir Afgreiðsluplan Afgreiðslutæki Afréttur Afurðir erfðabreyttra lífvera Áfyllingarbúnaður Áfyllingarplan Áfyllingarplan Áhætta Áhættumat Áhættuþáttur Álagsþol Alifugl Alifuglabú Almennur landbúnaður Alþjóðakóði Amalgam Amalgammengað Amalgamskiljur Andrúmsloft Arfstofn Ástreymisþrýstingur Ásættanleg áhætta Athafnasvæði Atvinnurekstur Aukavatnsgjald Baðstofa Baðvatn Bakskolun Bannsvæði Barn Basel-samningurinn Bensín Bensín Bensínstöð Best fyrir Besta fáanlega tækni Birgðasali Birgðastöð Blandaðar áburðategundir Blandaður áburður Blómahunang BOD5 Bráðamengun Bráðamengun Bráðamengunaróhapp Brennsluofn Brennslustöð Brennslustöð Brennslustöðvar Brennslustöðvar Breytistig líffélaga Brotloki Brunnsvæði Búfé Búfé Búfjáráburður Búfjáráburður Bundinn klór Búsvæði Búsvæði Byggingarúrgangur Býli Býli í aðlögun Böggun Böggun COD Daggarhunang DDT Dregggeymir Dreifikerfi Dreifing Dýralæknir alifuglasjúkdóma Eðalútsæði Efnablanda Efnaflutningaskip Efnafræðileg súrefnisþörf Efnahringrás Efnaskipti Efni Efni Efni Efni Eftirlit Eftirlitsaðilar Eftirlitshandbók Eftirlitsmæling Eftirlitsreglur Eftirlitsstjórnvald Eftirlitssvæði Eggjahvíta Eigandi Eignarland EINECS Eingildur áburður Einkafulltrúi Einómettaðar fitusýrur Eins þreps hreinsun Eitruð efni Eiturbeiðnir Eiturefni Eiturefni Eldsneytisolía Endurheimt votlendis Endurkomutími Endurmyndun Endurnotkun Endurnotkun Endurnýjunarhraði Endurnýting Endurnýting Endurnýtingarstöð Endurvinnsla Endurvinnsla Erfðabreyttar lífverur Eyðingarlyf Faggilding Faggilding Faggilding Faggildingarkerfi Faggiltur umhverfisvottandi Fallryk Ferskvatn Ferskvatn Ferskvatnsmörk Ferskvatnsmörk Filma Fjölliða Fjölnotaskip Fjölómettaðar fitusýrur Fjöruborð Fjörumörk Flokkun Flokkun Flokkun vatns Flokkunarmiðstöðvar Flotgirðingar Flúorkolefni Flutningar Flutningatæki Flutningsbúnaður Flutningsgeymar Flutningur Fóður Fóðurblöndur Fóðurbætir Fóðurvörur Fólkvangur Foreldrafugl Frá næsta landi Frákastsefni Framkvæmd Framkvæmdaraðili Framleiðandi Framleiðandi Framleiðandi Framleiðendur Framleiðni vistkerfa Framleiðsla Framleiðsla Framleiðsla Framleiðslulota Framræsla mýrlendis Fráveita Fráveituvatn Friðland Frír klór Frystar afurðir Fullyrðing Fyrirliggjandi búnaður Fyrirspurnalag Fyrirtæki Fæðukeðja Fæðuþrep Færibreytur Förgun Förgun Gagnaflutningur Gagnamiðill Gagnavinnslukerfi Gámastöð Garðaúðun Gegnumstreymi Geislaskammtur Geislun matvæla Geymar Geymir Góðir framleiðsluhættir Greiningaraðferðir Gróðurhindrandi efni Gróðurhúsaáhrif Gróðurverndarmörk Gróðurverndarmörk Grófhreinsun Grunnolía Grunnvatn Grunnvatn Grunnvatn Grunnvatn Græðlingur Gufuendurnýtingarbúnaður Gufur Gy Gæðamarkmið Gæludýr Gæludýr Götuæð Hafnarsvæði Hafnarsvæði Hálendið Halónslökkvikerfi Hámarksgildi Hástig Hávaðamengun HCH Heildarflæði Heildarklór Heilsuverndarmörk Heilsuverndarmörk Heimavegur Heimilisúrgangur Heimæð Heimæðargjald HELCOM-samningurinn HFC Hleypiefni Hnignun votlendis Hollefni Hollustuhættir Hollustuhættir Hollustuhættir Hollustuvernd Hraðfryst matvæli Hráefni Hráolía Hráolía Hráolía Hrein fóðurefni Hrein kjölfesta Hreinn sjór Hreinsun Hreinsunarúrgangur Hringrásartími Hrun Hugsanleg hætta Hunang Hunang Hunang Húsaskólp Hverfislaufa Hverfun Hvetjandi verkun Hætta Hætta Hættuleg efni Hættuleg efni Hættuleg efni Hættulegur farmur Hættumatslína Iðnaðarskólp Iðnaðarstarfsemi Iðnstarfsemi Iðulaug Innflutningur Innflytjandi Innihald Innlend plöntutegund Innra eftirlit Innra eftirlit Innra eftirlit Innra eftirlit Innra eftirlit Jaðarvist Jafnáhættulína Jarðabætur Jarðvegsbætandi efni Jarðvegslíki Jarðvegsrof Jónandi geislun Kadmíum Kaffi Kaffibætir Kaffifífill Kaffikjarni Kartöfluútsæði Kasein Kaseinöt Kjúklingur Kjölfesta Kjötpökkunarstöð Kjötskoðunarlæknir Kjötvara Klón Kóði Kolvetni Kvarnaður matarúrgangur Kvikasilfur Kyoto-bókunin  Kæling Köfnunarefnismengun Köfnunarefnissamband Köllunarskrá Landbúnaðarúrgangur Landnýting Landvörður Laug Legufæri Leirhlutur Lekabyttur Lekakönnun Lekaprófun Lekaskynjunarbúnaður Lekaviðvörunarbúnaður Lekavörn Letjandi verkun Leyfi til framkvæmda Leyfishafi Leyfishafi Leyfisveitandi Leysiefni Leysiefni Lífbelti Lífbrigði Lífefldur landbúnaður Lífefldur landbúnaður Líffélag Líffræðileg mengunarmörk Líffræðileg súrefnisþörf Lífhvolf Lífmagn Lífræn efnasambönd Lífræn endurvinnsla Lífræn tinsambönd Lífrænar landbúnaðarvörur Lífrænar landbúnaðarvörur Lífrænn áburður Lífrænn landbúnaður Lífrænn landbúnaður Lífrænt býli Lífrænt býli Lífrænt vörumerki Lífrænt vörumerki Lífstofn Lífsýnasafn Lífsýni Lífsýnisgjafi Líftölfræði Lífvera Lífvist Lindan Lindarvatn Lindarvatn Loftmengun Losun Losun Losunarmörk Losunarmörk Löndunarlagnir Mannvistfræði Markaðssetning Markaðssetning Markaðssetning Markaðssetning Mat Matsáætlun Matsskyld framkvæmd Matsskýrsla Matvælafyrirtæki Matvæli Meðalgildi Meðhöndlun olíuúrgangs Meðhöndlun úrgangs Meindýr Meindýr Mengun Mengun Mengun Mengun andrúmslofts Mengun jarðvegs Mengun sjávar Mengunarálag Mengunarlögsaga Mengunarlögsaga Íslands Mengunarlögsaga Íslands Mengunartjón Mengunartjón Mengunarvarnabúnaður Mengunarvarnabúnaður Mengunarvarnabúnaður Mengunarvarnaeftirlit Mengunarvarnaeftirlit Merking Mettaðar fitusýrur Mikilvægur eftirlitsstaður Móttökustöð Mótvægisaðgerðir Mæligrunnur Mæling Nafnafköst brennslustöðvar Námusvæði Náttúrulaug Náttúrulegt Náttúruminjar Náttúruvernd Náttúruvernd Náttúruvætti Náttúruvörur Neðanjarðarolíugeymir Neyðarráðstafanir Neyslugeymir Neysluvatn Neysluvatn Neysluvatn Neysluvatn Neysluvatnskerfi húss Neytendur Niðursuða Notandi Notkun Notuð rafhlaða Nýir, áður óþekktir sjúkdómar Nýr búnaður Nytjagreiðslureglan Næringarefnaauðgun Næringarefnaauðgun Óbein losun ODP Ofanflóð Ofanjarðarolíugeymir Ofanvatn Ofanvatn Ofauðgun Ofnæmi Ofnæmisvaldandi efni Óhappaálag Olía Olíubirgðastöð Olíubrák Olíuflutningaskip Olíuinnflutningsstöð Olíukennd blanda Olíulagnir Olíumannvirki Olíumengunaróhapp Olíumengunaróhapp Olíuskilja Olíuskiljur Olíuúrgangur Opinbert eftirlit Orkuflæði Orkuvinnsla Ósnortið víðerni Ósoneyðandi efni Ósoneyðingarmáttur Óstyrkt hús Óvirkur úrgangur PCB pe. Persónueining pH gildi Planta Plöntunæringarefni PPB PPM PPM Pressað hunang Pökkun Pökkun Pökkun Pökkunardagur Rafgeymir Rafhlaða Rafræn viðskipti Rafrænt bókhald Rannsóknir Rannsóknir Regnskógur Rekstaraðili Rekstraraðili Rekstraraðili Rekstraraðili Rekstrarleyfi Rekstrarúrgangur Rokgjörn lífræn efnasambönd Rotþró Rotþró Ruslabiður Ræktað land Ræktunarland Ræktunarland Ræktunarstaður Safnræsi Safnræsi Salernisúrgangur Samhæði Samlagningarverkun Samverkandi áhrif Sandgræðsla Seljandi Sending Sérfæði Sérfæði Sérfæði Sérhafsvæði Setlaug Seyra Síðasti neysludagur Síður viðkvæmur viðtaki Siturleiðsla Síu- og ristarúrgangur Síunarhraði Skaðlegt efni Skeyti Skip Skoðunarstofa Skoðunarstofa Skógrækt Skólp Skoteldar Sláturleyfishafi Slepping Sleppistaður Slys Smábörn Smárækjuskilja Smíðað skip Smitberar Smitnæm dýr Snyrtivörur Sorp Sorp Sorpbrennslustöð Sorpbrennslustöð Sorpgeymsla Sorphirða Sorpílát Spilliefnagjald Spilliefni Spilliefni Sprengiefnageymsla Sprengiefni Sprengistjóri Staðaráhætta Staðbrigði Starfrækslunefnd Starfsleyfi Starfsleyfi Stig mengunar Stofnræktandi Stofnútsæði A Stofnvistfræði Stóreldhús Stórslys Strandsjór Strandsjór Stökkbrigði Sundlaug Sundrendur Súrt regn Svartolía Sykur Sýrustig Söfnunarstaður Söfnunarstöð Söluaðili Tegundir fyrirspurna Temprun Tilbúinn áburður Tilflutningur Tilkynning Tilkynningamörk Tilkynningarmörk Tillífun Tilreiddar afurðir Tímabundin gufugeymsla Tveggja þrepa hreinsun Tvöföldunartími Tækni-, öryggis- og skipulagsskilmálar Úðunarefni Umbúðaúrgangur Umbúðaúrgangur Umbúðir Umbúðir Umhverfi Umhverfi Umhverfisáhrif Umhverfisáætlun Umhverfisfallandi Umhverfismálastefna Umhverfismálayfirlýsing Umhverfismarkmið Umhverfismörk Umhverfismörk Umhverfisrýni Umhverfisstaðall Umhverfisstjórnkerfi Umhverfisvernd Umsagnaraðilar Umsækjandi Umtalsverð umhverfisáhrif Ungbörn Unglingur Ungmenni Upplýsingaskyldir Uppsettur búnaður Úrgangur Úrgangur án spilliefna Úrkast Úrval Úrvalsútsæði Útbreiðslusvæði Útgefandi starfsleyfis Útlend plöntutegund Útsæði Úttakandi Úttekt Úttektarlota Úttektarrannsókn Útungunarstöð Vara Varanleg varnarvirki Vargfugl Varmalaug Varnaðarmerking Varnaraðgerðir Varnarefnaleifar Varnarefni Varnarefni Varp Varphænsni Varúðarráðstafanir Varúðarreglan Vatn Vatnadauði Vatnasvið Vatnsból Vatnsgjald Vatnsgæði Vatnsveita Vatnsverndarsvæði Vatnsverndarsvæði Vatnsverndun Vatnsæð Vaxkökuhunang Vaxtarbroddur Vaxtarhvatar Vaxtarstaður Vefjaræktun Veiðar Veira Veldisvöxtur Vélknúið ökutæki Verkaðar afurðir Verndarsvæði Vetnisflúorkolefni Viðkvæm vatnasvæði Viðkvæmur viðtaki Viðmiðunargildi Viðmiðunargildi Viðskipti Viðtaki Viðunandi hreinsun Viðurkennd aðferð til sótthreinsunar Viðurkennd mælitæki Viðurkenndar klórlausnir Viðvera Viðvörunarmörk Viðvörunarmörk Vikmörk Vikmörk Vikur Villt dýr Vinnsla Vinnsluskip Vinnslustöð Vinnsluteigur Vísindarannsókn Vísindasiðanefnd Vistferilsgreining Vistfræði Vistgerðir Visthvolf Visthæf vöruþróun Vistkerfi Vistkerfi Vistkreppa Viststaða Votlendi Vottun Vottun Vottunarkerfi Vottunarstofa Vöktun Vöktun Yfirborðsvatn Yfirborðsvatn Ylrækt Ytra umhverfi Ökutæki Ölkelduvatn Ölkelduvatn Öndun Önnur hráefni Öryggisráðstafanir Þalöt Þéttbýli Þéttbýli Þéttbýlissvæði Þjóðgarður Þjóðlenda Þjónusturannsókn Þrýstiprófun Þrýstivaki Þvotta- og hreingerningaefni Þvottaplan Þvottastöð Þynningarsvæði

Áburðargjöf

Dreifing áburðar á yfirborð lands, dæling hans í jarðveg eða þegar hann er lagður undir yfirborð lands eða honum blandað saman við yfirborðslög.

Áburðarkalk

Kalksamband eða kalkmagnesíumsamband sem hafa afsýrandi eiginleika.

Áburður

Áburður er efni sem borið er á ræktunarland eða bithaga til að auðga jarðveg og örva sprettu nytjagróðurs. Helstu gerðir áburðar eru tilbúinn áburður, búfjáráburður og safnhaugaáburður.

Áburður

Áburður: Tæknilega framleidd eða meðhöndluð vara sem vegna innihalds af plöntunæringarefnum hefur jákvæð áhrif á vöxt plantna.

Áburður

Áburður: efni sem inniheldur köfnunarefnissamband eða köfnunarefnissambönd sem borin eru m.a. á land til þess að auka gróðurvöxt og getur t.d. verið tilbúinn áburður, búfjáráburður, seyra frá fiskeldisstöðvum og hreinsunarstöðvum.

Aðalæð

Aðalæð: Vatnslögn, sem liggur frá vatnsbóli að miðlunarstað, þaðan sem stofnæðar dreifast til einstakra hverfa og götuæðar eru lagðar frá.

Aðgerðaáætlun

Aðgerðaáætlun: Áætlun sveitarfélags um aðgerðir til að tryggja öryggi fólks í húsum á hættusvæðum.

Aðgerðaáætlun

Aðgerðaáætlun (vatnsvernd) er áætlun um aðgerðir til að hindra eða draga úr mengun vatns af völdum köfnunarefnissambanda.

Aðgerðarmörk

Aðgerðarmörk sýna mesta leyfilegt frávik frá hámarksgildi vegna óvissu í sýnatöku og niðurstöðum rannsókna.

ADR-samningurinn

ADR-samningurinn: Evrópusamningur um millilandaflutninga á vegum á hættulegum farmi (ADR) sem gerður var í Genf 30. september 1957.

ADR-samningurinn

ADR-samningurinn: Evrópusamningur um millilandaflutninga á vegum á hættulegum farmi (ADR) sem gerður var í Genf 30. september 1957.

Aðskilin kjölfesta

Aðskilin kjölfesta: Kjölfesta sem sett er í geymi og er algerlega aðskilin frá farmi og eldsneytisolíukerfum skipsins og er geyminum eingöngu ætlað að flytja kjölfestu eða farm sem ekki inniheldur olíu eða eitruð efni í fljótandi formi eins og þau eru skilgreind í reglugerð nr. 715/1995, í þessari reglugerð og í viðaukum samningsins.

Aðskotaefni

Aðskotaefni eru efni sem berast í matvæli eða myndast í þeim og breyta eiginleikum, samsetningu,gæðum eða hollustu þeirra.

Aðsópssvæði

Aðsópssvæði: Svæði sem snjó getur skafið af inn á upptakasvæði snjóflóða.

Afbrigði

Afbrigði: Samheiti yfir plöntur sem allar eru af sömu eða svipaðri arfgerð. Þetta geta verið afkomendur eftir kynjaða víxlun (dæmi: Bintje og Premiére) eða afkomendur kartaflna sem hafa verið lengi í ræktun (dæmi: Rauðar íslenskar og Gullauga).

Afgreiðslulagnir

Afgreiðslulagnir: lagnir sem liggja frá olíugeymi og notaðar eru til að fylla á olíuflutningstæki eða til notanda.

Afgreiðsluplan

Afgreiðsluplan: staður á bensínstöðvum þar sem afgreiðsla olíu á ökutæki fer fram.

Afgreiðslutæki

Afgreiðslutæki bensínstöðva: búnaður á afgreiðsluplani til þess gerður að afgreiða olíu á farartæki.

Afréttur

Afréttur er landssvæði utan byggðar sem að staðaldri hefur verið notað til sumarbeitar fyrir búfé.

Afurðir erfðabreyttra lífvera

Afurðir erfðabreyttra lífvera eru afurðir sem framleiddar eru með erfðabreyttum lífverum en innihalda ekki lifandi erfðabreyttar lífverur.

Áfyllingarbúnaður

Áfyllingarbúnaður er aðstaða og búnaður á birgðastöð til að fylla bensín á flutningsgeyma. Í áfyllingarbúnaði fyrir tankbifreiðar geta verið eitt eða fleiri áfyllingarplön.

Áfyllingarplan

Áfyllingarplan er aðstaða og búnaður á birgðastöð þar sem lestun eða losun bensínflutningatækis fer fram.

Áfyllingarplan

Áfyllingarplan: staður í olíubirgða- eða bensínstöð þar sem lestun eða losun olíuflutningatækis fer fram.

Áhætta

Áhætta: Mælikvarði sem tekur til þess hve líklegt er að atburður eigi sér stað og þess hversu víðtækar og afdrifaríkar afleiðingar eru.

Áhættumat

Áhættumat er úttekt á hugsanlegum afleiðingum fyrir heilsu manna, annarra lífvera og umhverfi vegna losunar og sleppingar erfðabreyttra lífvera, svo og vöru sem hefur erfðabreyttar lífverur að geyma.

Áhættuþáttur

Áhættuþáttur: Eðlis-, efna- eða örverufræðilegur þáttur í framleiðslu- eða dreifingarferli sem valdið getur heilsutjóni ef ekki er haft eftirlit með honum (sjá GÁMES).

Álagsþol

Álagsþol: Afkastageta mannvirkis.

Alifugl

Alifugl: Hænsnfugl, alinn til framleiðslu á kjöti og eggjum, svo og kalkúnar,

Alifuglabú

Alifuglabú: Staður ásamt nauðsynlegum húsakynnum og búnaði, þar sem stunduð er alifuglarækt. Bú með færri en 50 fugla eða ársframleiðslu sem svarar 800 kg af eggjum, eru hér undanskilin.

Almennur landbúnaður

Almennur landbúnaður er hvers konar búrekstur annar en lífrænn landbúnaður.

Alþjóðakóði

Alþjóðakóði um efni sem flutt eru í lausu í geymum skips. Alþjóðakóði um smíði og búnað skipa er flytja hættuleg efni í lausu og settur var af Alþjóðasiglingamálastofnuninni með ályktun MEPC.19(22) með áorðnum breytingum, nefndur IBC-kóðinn.

Amalgam

Amalgam: málmblendi sem inniheldur kvikasilfur. Hér er einkum átt við silfuramalgam, þ.e.a.s. málmblendi úr silfri og kvikasilfri.

Amalgammengað

Amalgammengað: lýsing á efni eða hlut sem inniheldur amalgam og hefur ekki verið hreinsað í viðurkenndum hreinsibúnaði fyrir amalgam. Ennfremur efni eða hlutur sem inniheldur amalgam og getur valdið skaða á umhverfinu og/eða er flokkað sem amalgam-spilliefni.

Amalgamskiljur

Amalgamskiljur eru viðurkennur búnaður til að hreinsa amalgam úr amalgammenguðu vatni. Þær skilja vatnið frá amalgaminu.

Andrúmsloft

Andrúmsloft er í reglugerð þessari loft í veðrahvolfi að undanskildu lofti á vinnustöðum og innandyra.

Arfstofn

Arfstofn: mengi einstaklinga af sömu arfgerð (genotype).

Ástreymisþrýstingur

Ástreymisþrýstingur: Þrýstingur frá ofanflóði á flöt sem er hornréttur á flóðstefnu.

Ásættanleg áhætta

Ásættanleg áhætta: Ákvörðuð mörk ásættanlegrar árlegrar staðaráhættu að teknu tilliti til viðveru, 0,3 af 10.000.

Athafnasvæði

Athafnasvæði: allt það landsvæði þar sem iðnstarfsemi fer fram undir stjórn fyrirtækis á tilteknum stað, m.a. geymsla í tengslum við hana á hráefnum, aukaafurðum, hálfunnum afurðum, lokaafurðum og úrgangsefnum ásamt tækjabúnaði og lögnum sem tengjast starfseminni, hvort sem þeim er komið fyrir eða ekki.

Atvinnurekstur

Atvinnurekstur er hvers konar starfsemi og framkvæmdir.

Aukavatnsgjald

Aukavatnsgjald: Gjald, sem sveitarstjórn leggur á þá notendur vatns, er kaupa vatn til annarra þarfa en heimilis, samkvæmt mældri notkun í rúmmetrum.

Baðstofa

Baðstofa: Klefi eða aflokað rými þar sem hitað er upp með vatnsgufu, svo kölluð eimböð, eða sánaböð þar sem oftast er hitað upp með rafmagni.

Baðvatn

Baðvatn: Vatn sem notað er í laugar.

Bakskolun

Bakskolun: Ferli við hreinsun sandsíu.

Bannsvæði

Bannsvæði: Ákveðið afmarkað svæði eða íverustaður dýra þar sem rökstuddur grunur er um að eitt eða fleiri dýr séu haldin smitsjúkdómi sem þessi reglugerð nær yfir. Í hesthúsahverfum nær bannsvæði a.m.k. yfir sambyggð hesthús.

Barn

Barn merkir í reglugerð þessari einstakling undir 15 ára aldri eða sem er í skyldunámi.

Basel-samningurinn

Samningur um eftirlit með flutningi spilliefna og annars úrgangs á milli landa og förgun þeirra. Markmið samningsins er að samræma meðferð spilliefna og annars úrgangs, annarra en geislavirkra úrgangsefna og úrgangsefna sem falla til í venjulegum rekstri skipa, og að draga úr myndun spilliefna og flutningi þeirra á milli landa. Jafnframt er það markmið samningsins að stuðla að því að spilliefnum verði fargað í samræmi við sjónarmið umhverfisverndar og að auka aðstoð við þróunarlönd við umhverfisvæna meðferð spilliefna og annars úrgangs sem þau framleiða. Ísland varð aðili að samningnum árið 1995.

Bensín

Bensín er jarðolíuafleiður, með eða án aukefna og með 27,6 kílópaskala gufuþrýsting eða meira (samkvæmt Reid-aðferðinni), sem eru notaðar sem eldsneyti í vélknúin ökutæki, að bútan- og própangasi (LPG) undanskildu.

Bensín

Bensín: Allar rokgjarnar olíur sem ætlaðar eru til þess að knýja rafkveikjuhreyfla sem notaðir eru í hvers konar tæki og búnað annan en flugvélar.

Bensínstöð

Bensínstöð er dreifingarstöð þar sem bensín er selt til notenda. Á bensínstöð skal að lágmarki vera: niðurgrafnir geymar með tilheyrandi búnaði, afgreiðslulagnir, dælur og afgreiðslutæki, afgreiðsluplan, olíuskilja og afgreiðsluhús.

Best fyrir

Best fyrir og ?Best fyrir lok?-merkingarnar gefa til kynna lágmarksgeymsluþol vörunnar við þau geymsluskilyrði sem við eiga. Varan getur haldið sínum eiginleikum og verið neysluhæf eftir tilgreint lágmarksgeymsluþol. Heimilt er að dreifa vörunni til loka þess tímabils sem tilgreint er.

Besta fáanlega tækni

Besta fáanlega tækni (BAT) er framleiðsluaðferð og tækjakostur sem beitt er til að lágmarka mengun og myndun úrgangs. Tækni nær til framleiðsluaðferðar, tækjakosts, hönnunar mannvirkja, eftirlits og viðhalds búnaðarins, svo og starfrækslu hans. Með fáanlegri tækni er átt við aðgengilega framleiðsluaðferð og tækjakost (tækni) sem þróaður hefur verið til að beita í viðkomandi atvinnurekstri og skal tekið mið af tæknilegum og efnahagslegum aðstæðum. Með bestu er átt við virkustu aðferðina til að vernda alla þætti umhverfisins.

Birgðasali

Birgðasali: Framleiðandi lampa, viðurkenndur fulltrúi framleiðanda á Evrópska efnahagssvæðinu, innflytjandi lampa eða sá sem markaðssetur lampa á efnahagssvæðinu.

Birgðastöð

Birgðastöð er birgða- og dreifingarstöð sem hefur geymarými fyrir 50 m3 af bensíni eða meira. Á bensínbirgðastöð skal að lágmarki vera: geymir eða geymar með varnarþró, löndunar-, áfyllingar- og afgreiðslulagnir, dæluhús, áfyllingarplan,

Blandaðar áburðategundir

Blandaðar áburðategundir: Blandaðar áburðategundir (tæknilega blandaður áburður) er ólífrænn áburður sem inniheldur a.m.k. tvö aðalnæringaefni og framleiddur er með því að blanda saman tveim eða fleiri eingildum áburðartegundum eða blönduðum áburði og einum eða fleiri eingildum áburðartegundum.

Blandaður áburður

Blandaður áburður: Blandaður áburður er ólífrænn áburður sem inniheldur a.m.k. tvö aðalnæringarefni og er framleiddur í verksmiðju þannig að aðalnæringarefnin eru annað hvort að öllu leyti eða að hluta til saman í efnasambandi.

Blómahunang

Blómahunang er hunang sem er aðallega fengið úr hunangslegi blóma.

BOD5

BOD5 (líffræðileg súrefnisþörf) er mælikvarði fyrir magn lífrænna efna í vatni mælt með staðlaðri aðferð.

Bráðamengun

Bráðamengun? merkir mengun sjávar sem verður skyndilega og krefst tafarlausra hreinsunaraðgerða.

Bráðamengun

Atburður, eða röð atburða sem hafa í för með sér losun mengandi efna sem valdið geta hættuástandi eða slysi. Atburður af þessu tagi krefst neyðarráðstafana eða annarra tafarlausra úrræða eða hreinsunaraðgerða ef koma á í veg fyrir alvarleg áhrif.

Bráðamengunaróhapp

Bráðamengunaróhapp: Atburður, eða röð atburða sem leiða af sama atburði, sem hefur eða getur haft í för með sér losun mengandi efna og sem veldur hættu eða getur valdið hættu fyrir umhverfi hafsins, eða fyrir strendur eða skaðað hagsmuni tengda þeim og sem krefst neyðarráðstafana eða annarra tafarlausra úrræða.

Brennsluofn

Brennsluofn:Ofn sem starfsleyfi er fyrir samkvæmt reglugerð fyrir atvinnurekstur sem getur haft í för með sér mengun.Þar er dýraúrgangi eða sláturúrgangi eytt með brennslu við háan hita.

Brennslustöð

Brennslustöð (fyrir úrgang) er hvers kyns tæknibúnaður sem notaður er til að brenna spilliefni með oxun, hvort sem hitinn sem myndast við brennsluna er nýttur eða ekki, þ.m.t. formeð-ferð sem og hitasundrun eða önnur hitameðferð, t.d. plasmameðferð, enda séu afurðir eftir formeðferð brenndar síðar.

Brennslustöð

Brennslustöð fyrir olíuúrgang er hvers kyns tæknibúnaður sem notaður er til að brenna spilliefni með oxun, hvort sem hitinn sem myndast við brennsluna er nýttur eða ekki, þ.m.t. formeðferð sem og hitasundrun eða önnur hitameðferð, t.d. plasmameðferð, enda séu afurðir hans brenndar á eftir.

Brennslustöðvar

Brennslustöðvar fyrir úrgang eru staðir þar sem úrgangur er brenndur í brennsluofnum undir eftirliti.

Brennslustöðvar

Brennslustöðvar fyrir úrgang í samræmi við reglugerðir þar að lútandi.

Breytistig líffélaga

Breytistig líffélaga: þróun líffélaga innan tiltekinnar lífvistar. Hefst með frumstigi (primary succession) á lífvana svæði og getur endað i hástigi (climax) með varanlegu jafnvægi um langan tíma.

Brotloki

Brotloki : búnaður sem staðsettur er við afgreiðslutæki og lokar á sjálfvirkan hátt fyrir rennsli frá lögn ef afgreiðslutækið verður fyrir hnjaski eða brunaálagi.

Brunnsvæði

Brunnsvæði sá hluti vatnsverndarsvæðis sem er í næsta nágrenni vatnsbólsins.

Búfé

Búfé: Hross, nautgripir, geitur, svín, loðdýr, kanínur og alifuglar, auk þess eldisfiskar og önnur dýr sem haldin eru til nytja.

Búfé

Búfé: Alifuglar,geitur,hross,kanínur,loðdýr,nautgripir,sauðfé,svín og önnur dýr sem haldin verða til nytja.Rísi ágreiningur um hvað falla skuli undir hugtakið búfé sker landbúnaðarráðherra úr þeim ágreiningi .

Búfjáráburður

Búfjáráburður er saur og þvag búfjárs sem fellur til meðan það er á húsi. Hann er ríkur að næringarefnum plantna og er notaður til áburðar. Búfjáráburður er borinn á í föstu formi, hálffljótandi formi eða fljótandi formi. Einnig er talað um lífrænan áburð.

Búfjáráburður

Búfjáráburður er úrgangur, s.s. skítur, hland og mykja, frá búfjárhaldi.

Bundinn klór

Bundinn klór: Klór sem bundist hefur lífrænum efnum og hefur því takmarkaða virkni til sótthreinsunar.

Búsvæði

Búsvæði eða kjörlendi: staður eða ytra umhverfi, sem plöntu- eða dýrategund býr við og hefur aðlagast. Virðist oft ruglað saman við lífvist (biotope).

Búsvæði

Búsvæði: Þeir staðir eða svæði þar sem tegund getur þrifist.

Byggingarúrgangur

Byggingarúrgangur er úrgangur frá byggingarframkvæmdum, niðurrifi húsa, gatnagerð, virkjanaframkvæmdum, til dæmis múrbrot, timbur, málmar, gifs, jarðvegur, steinefni.

Býli

Býli: vaxtar- eða verustaður hverrar einstkrar lífveru.

Býli í aðlögun

Býli í aðlögun er lögbýli, hluti lögbýlis eða önnur afmörkuð búrekstrareining sem verið er að breyta úr almennum landbúnaði yfir í lífrænan í áföngum samkvæmt aðlögunaráætlun vottunarstofu, sbr. grein 22.3.

Böggun

Böggun í ?böggunarstöð? er þjöppun úrgangs í bagga til þess að minnka rúmmál hans. Heimilissorpi er iðulega þjappað saman í bagga áður en það er urðað á urðunarstað, þannig minnkar rúmmál sorpsins og það tekur minna pláss.

Böggun

Böggun er þjöppun úrgangs í bagga til að minnka rúmmál hans.

COD

COD (Efnafræðileg súrefnisþörf) er mælikvarði á magn lífrænna efna í vatni, mælt með staðlaðri aðferð.

Daggarhunang

Daggarhunang er hunang sem er aðallega fengið úr seytu jurta.

DDT

DDT: Skordýralyf, sem eyðist mjög hægt í náttúrunni og safnast fyrir i lífverum í vaxandi mæli upp eftir fæðukeðjunni. Notkun þess hefur víða verið bönnuð. Magn reiknað í milljónustuhlutum ? ppm.

Dregggeymir

Dregggeymir (Slop tank): geymir sem er sérstaklega ætlaður til að safna hreinsunarvatni geyma og öðrum olíukenndum blöndum.

Dreifikerfi

Dreifikerfi: lagnakerfi sem dreifir vatninu til notenda að vatnsinntaki húss.

Dreifing

Dreifing er hvers konar flutningur, framboð og afhending, þ.m.t. innflutningur, útflutningur og sala. Hér er einnig átt við geymslu og annað sem tengist dreifingu.

Dýralæknir alifuglasjúkdóma

Dýralæknir alifuglasjúkdóma: Dýralæknir sem hefur aflað sér staðgóðrar sérþekkingar í sjúkdómum og eldi alifugla að loknu dýralæknisprófi.

Eðalútsæði

Eðalútsæði (E-stofn): Útsæði sem komið er af úrvalsútsæði. Ekki mega vera fleiri en þrír hnýðisættliðir frá úrvalsútsæði. Útsæðið skal uppfylla þau skilyrði sem sett eru fyrir eðalútsæði í viðauka 1 og 2.

Efnablanda

Efnablanda: Með efnablöndu er í reglugerð þessari átt við blöndur eða lausnir sem samsettar eru úr tveimur eða fleiri efnum.

Efnaflutningaskip

Efnaflutningaskip: Skip sem er smíðað eða er breytt til þess að flytja aðallega farm eitraðra efna í fljótandi formi í farmrýmum skipa, þ.m.t. olíuflutningaskip eins og það er skilgreint í 21. tl. 1. gr. reglugerðar nr. 715/1995 um varnir gegn mengun sjávar frá skipum, þegar farmur skips eða hluti farms skips eru eitruð efni í fljótandi formi í geymum.

Efnafræðileg súrefnisþörf

Efnafræðileg súrefnisþörf (COD) er mælikvarði á magn lífrænna efna í vatni, mælt með staðlaðri aðferð.

Efnahringrás

Efnahringrás: tilfærsla efna milli lífvera og ólífræns umhverfis þeirra.

Efnaskipti

Efnaskipti: efnabreytingar í lifandi efni. Þær má m.a. greina í uppbyggjandi efnaskipti (anabolism) og sundrandi efnaskipti (katabolism) svo og öndunarefnaskipti (respiration).

Efni

Efni: Með efni er í reglugerð þessari átt við frumefni og efnasambönd þeirra, náttúruleg eða framleidd, þar með talin öll aukaefni sem nauðsynleg eru til að viðhalda stöðugleika efnanna svo og óhreinindi sem stafa af vinnslu efnisins. Leysiefni sem hægt er að skilja frá, án þess að það hafi áhrif á stöðugleika efnisins eða breyti samsetningu þess, telst ekki hluti af efninu.

Efni

Efni til jarðgerðar: Efni eða hvatar ætluð til íblöndunar lífrænum efnum (úrgangi), notuðum til jarðgerðar eða til blöndunar í búfjáráburð til að flýta fyrir rotnun og bæta áburðargildið.

Efni

Efni í fljótandi formi: Efni sem hafa gufuþrýsting lægri en 2,8 kp/cm2 við 37,8°C.

Efni

Efni: Frumefni og efnasambönd þeirra, náttúruleg eða framleidd, þar með talin öll aukefni sem nauðsynleg eru til að viðhalda stöðugleika efnanna svo og óhreinindi sem stafa af vinnslu efnisins. Leysiefni sem hægt er að skilja frá án þess að það hafi áhrif á stöðugleika efnisinseða breyti samsetningu þess telst ekki hluti af efninu.

Eftirlit

Eftirlit er athugun á starfsemi til að ákvarða samræmi hennar við ákvæði þessarar reglugerðar.

Eftirlitsaðilar

Eftirlitsaðilar eru viðkomandi heilbrigðisnefnd og Hollustuvernd ríkisins og einnig faggiltir skoðunaraðilar sem starfa samkvæmt reglugerð þessari með takmarkaðar heimildir í samræmi við 24. gr. laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir.

Eftirlitshandbók

Eftirlitshandbók: Skjal sem felur í sér leiðbeiningar og lýsingu á verklagsreglum, vinnuferlum, ábyrgðarsviði, vikmörkum og samræmda túlkun á ákvæðum reglna.

Eftirlitsmæling

Eftirlitsmæling er mæling framkvæmd í þeim tilgangi að kanna hvort settum reglum og losunarmörkum, umhverfismörkun eða gæðamarkmiðum, sbr. ákvæði í starfsleyfi sé fylgt.

Eftirlitsreglur

Eftirlitsreglur: Lög, reglugerðir og önnur stjórnvaldsfyrirmæli sem kveða á um sérstakt eftirlit á vegum hins opinbera með starfsemi einstaklinga og fyrirtækja.

Eftirlitsstjórnvald

Eftirlitsstjórnvald: Stjórnvald sem hefur með höndum eftirlit samkvæmt 1. mgr. 1. gr.

Eftirlitssvæði

Eftirlitssvæði: Nær a.m.k. 10 km út frá bannsvæði til allra átta. Þegar ákvörðun er tekin um stærð svæðis skal taka tillit til landfræðilegra þátta og aðstöðu til eftirlits.

Eggjahvíta

Eggjahvíta: flókið, lífrænt köfnunarefnissamband, einkennandi fyrir lífveur (frymi); samanstendur af amínósýrum.

Eigandi

Eigandi: Með eiganda eða umráðamanni er átt við þann aðila sem er ábyrgur fyrir PCB, notuðu PCB eða búnaði sem inniheldur þau.

Eignarland

Eignarland er landsvæði sem er háð einkaeignarrétti þannig að eigandi landsins fer með öll venjuleg eignarráð þess innan þeirra marka sem lög segja til um á hverjum tíma.

EINECS

EINECS: Evrópuskrá yfir markaðssett efni. Skrá yfir öll efni sem talið er að hafi verið á markaði í löndum Evrópusambandsins 18. september 1981.

Eingildur áburður

Eingildur áburður: Eingildur áburður er áburður sem inniheldur aðeins eitt aðalnæringarefni.

Einkafulltrúi

Einkafulltrúi: Innflytjandi sem framleiðandi utan EES tilnefnir sem fulltrúa sinn innan EES varðandi tilkynningu um nýtt efni sem ætlunin er að flytja inn á Evrópska efnahagssvæðið.

Einómettaðar fitusýrur

Einómettaðar fitusýrur eru fitusýrur með einni cis-tvíbindingu.

Eins þreps hreinsun

Eins þreps hreinsun er hreinsun skólps með aflfræðilegum og/eða efnafræðilegum

Eitruð efni

Eitruð efni í fljótandi formi: Eitruð efni í fljótandi formi sem flutt eru í lausu í farmrými skipa og falla í flokka A, B, C eða D sbr. fylgiskjal I við reglugerð þessa eða samkvæmt mati sbr. 3. mgr. 3. gr. falla í flokka A, B, C eða D til bráðabirgða.

Eiturbeiðnir

Eiturbeiðnir eru leyfi, er lögreglustjórar gefa út handa einstaklingum (eiturbeiðendum) samkvæmt beiðni þeirra og gilda til kaupa á eiturefnum til eigin nota. Gildistími eiturbeiðna er lengst 3 mánuðir frá útgáfudegi.

Eiturefni

Eiturefni: Með eiturefnum og hættulegum efnum er átt við efni, sem skráð eru á lista yfir eiturefni og hættuleg efni (fylgiskjal 1), sbr. 1. og 2. gr. laga nr. 52/1988 um eiturefni og hættuleg efni og gilda ákvæði reglugerðarinnar jafnt um innflutning, framleiðslu, dreifingu og aðra meðferð eiturefna, hættulegra efna og vörutegunda sem innihalda slík efni.

Eiturefni

Með eiturefnum og hættulegum efnum er átt við efni, sem skráð eru á lista yfir eiturefni og hættuleg efni (fylgiskjal 1), sbr. 1. og 2. gr. laga nr. 52/1988 um eiturefni og hættuleg efni og gilda ákvæði reglugerðarinnar jafnt um innflutning, framleiðslu, dreifingu og aðra meðferð eiturefna, hættulegra efna og vörutegunda sem innihalda slík efni.

Eldsneytisolía

Eldsneytisolía: olía, sem notuð er sem eldsneyti fyrir aðal- og hjálparvélar skips, þar sem slík olía er flutt um borð.

Endurheimt votlendis

Með endurheimt votlendis er leitast við að færa land í átt til fyrra horfs og skapa lífsskilyrði fyrir gróður og dýralíf sem áður ríkti. Skilyrði þess er að vatnabúskapur á svæðunum verði í líkingu við það sem áður var. Líta má á endurheimt votlendis sem lið í almennri náttúru- og landslagsvernd.

Endurkomutími

Endurkomutími: Tími sem að meðaltali líður á milli hliðstæðra atburða.

Endurmyndun

Endurmyndun: Með endurmyndun er átt við aðgerð til að hreinsa úrgang svo að hann eða hluti hans komist í svipað eða sama form og hann var upphaflega.

Endurnotkun

Endurnotkun: allar aðgerðir þar sem umbúðir, sem eru hannaðar þannig að unnt sé að nota þær að minnsta kosti nokkrum sinnum á endingarferli þeirra, eru enduráfylltar eða notaðar í sama tilgangi og áður, með eða án aukaafurða sem til eru á markaðinum og gera það kleift að enduráfylla umbúðirnar. Slíkar umbúðir verða að umbúðaúrgangi þegar ekki er lengur hægt að endurnota þær.

Endurnotkun

Endurnotkun (úrgangs) er notkun úrgangs sem ekki hefur verið beittur aðferðum sem fram koma í V. viðauka í reglugerð um skrá yfir spilliefni og annan úrgang.

Endurnýjunarhraði

Endurnýjunarhraði: Hraði endurnýjunar á fersku vatni.

Endurnýting

Endurnýting: allar aðgerðir sem leitt gætu til nýtingar, sbr. viðauka II-B, í 18. viðauka í mengunarvarnareglugerð.

Endurnýting

Endurnýting (úrgangs) er hvers konar nýting úrgangs, önnur en endurnotkun, sjá nánar V. viðauka reglugerðar um skrá yfir spilliefni og annan úrgang.

Endurnýtingarstöð

Endurnýtingarstöð er atvinnurekstur þar sem endurnýting fer fram.

Endurvinnsla

Endurvinnsla felur í sér umbreytingu úrgangsefna í vöru til upprunalegrar eða annarra nota. Þar með talin er lífræn endurvinnsla en ekki orkuvinnsla. Með endurvinnslu á einnota umbúðum, eins og plastflöskum, áldósum, glerflöskum, pappa og fleiru er hægt að skapa mikil verðmæti, spara náttúruauðlindir með það að markmiði að sporna við mengun umhverfisins.

Endurvinnsla

Endurvinnsla: endurframleiðsla úrgangsefna til upprunalegra eða annarra nota, þar með talin lífræn endurvinnsla en ekki orkuvinnsla.

Erfðabreyttar lífverur

Erfðabreyttar lífverur eru allar lífverur þar sem erfðaefninu hefur verið breytt á annan veg en gerist í náttúrunni við pörun og/eða náttúrulega endurröðun. Samkvæmt skilgreiningu þessari á erfðabreyting sér stað þegar aðferðunum sem taldar eru upp í 1. hluta 1. viðauka hefur verið beitt, en aðferðirnar sem taldar eru upp í 2. og 3. hluta 1. viðauka eru ekki taldar leiða til erfðabreytinga.

Eyðingarlyf

Eyðingarlyf: safnheiti fyrir efni, sem maðurinn beitir gegn lífverum, sem hann telur sér skaðlegar. Þau eru flokkuð ýmist eftir efnainnihaldi eða þeim lífveruhópum, sem þeim er beint gegn. Dæmi: skordyralyf, illgresislyf, sveppalyf, klórkolvetnislyf.

Faggilding

Faggilding er formleg viðurkenning Löggildingarstofunnar á því að vottunarstofa sé hæf til að vinna tiltekin verkefni.

Faggilding

Faggilding er formleg staðfesting á því að starfsemi rannsóknastofa (prófunarstofa), vottunarstofa og eftirlitsaðila fari fram skv. stöðlum og reglum sem um hana gilda.

Faggilding

Faggilding merkir aðferð sem þar til bær aðili beitir til að veita formlega viðurkenningu á því að aðili sé hæfur til að vinna tiltekin verkefni. Um faggildingu fer samkvæmt lögum nr. 100/1992, um vog, mál og faggildingu.

Faggildingarkerfi

Faggildingarkerfi: kerfi til faggildingar og eftirlits með umhverfisvottendum, undir stjórn óháðrar stofnunar eða lögaðila sem aðildarríkið hefur tilnefnt eða stofnsett, sem býr yfir getu, hæfni og leiðum til að skila því hlutverki sem skilgreint er í þessari reglugerð viðvíkjandi slíku faggildingarkerfi.

Faggiltur umhverfisvottandi

Faggiltur umhverfisvottandi: einstaklingur eða lögaðili, óháður því fyrirtæki sem er undir eftirliti og sem hlotið hefur viðurkenningu samkvæmt þeim skilyrðum og þeirri málsmeðferð sem um getur í 6. gr.

Fallryk

Fallryk er ryk sem sest sjálfkrafa á rakt yfirborð.

Ferskvatn

Ferskvatn er vatn sem kemur til á náttúrulegan hátt, hefur lítinn saltstyrk og er yfirleitt nýtanlegt til töku og vinnslu sem neysluvatn.

Ferskvatn

Ferskvatn (ósalt vatn) er vatn sem kemur fyrir á náttúrulegan hátt, hefur lítinn saltstyrk og er yfirleitt nýtanlegt til töku og vinnslu sem neysluvatn.

Ferskvatnsmörk

Ferskvatnsmörk eru mörk ferskvatns og sjávar. Þar sem ár renna til sjavar eru ferskvatnsmörk neðarlega í ánni þar sem sjór blandast ferskvatninu, seltan í árvatninu hækkar á þessum stað vegna nálægðar sjávar.

Ferskvatnsmörk

Ferskvatnsmörk er sá staður í á þar sem selta hækkar vegna nálægðar sjávar á fjöru enda sé miðað við lítið rennsli í ánni.

Filma

Filma úr sellulósa er þunnt lag efnis unnið úr hreinsuðum sellulósa, sem er fenginn úr viði eða baðmull.

Fjölliða

Fjölliða: Efni sem er myndað við samtengingu einnar eða fleiri tegunda einliða. Meirihluti fjölliðunar, miðað við þyngd, skal samanstanda af sameindum þar sem a.m.k. þrjár einliður eru bundnar með samgildum tengjum við a.m.k. eina einliðu til viðbótar eða við annað hvarfefni og að minnihluta, miðað við þyngd, af sameindum sem hafa sama mólmassa. Sameindir fjölliðunnar hafa mismunandi mólmassa sem stafar fyrst og fremst af mismunandi fjölda einliða í sameindunum.

Fjölnotaskip

Fjölnotaskip: skip sem er hannað til að flytja annað hvort olíu í lausu eða farma í föstu formi í lausu.

Fjölómettaðar fitusýrur

Fjölómettaðar fitusýrur eru fitusýrur með cis, cis-metýlentvíbindingum.

Fjöruborð

Fjöruborð er flæðarmál.

Fjörumörk

Fjörumörk er flóðhæð, mörk aðfalla og útfalla.

Flokkun

Flokkun vatns er kerfisbundin flokkun vatns, m.t.t. mengunar og annarra þátta sem skipta máli fyrir ástand þess. Markmið flokkunar er að segja til um ástand vatns og miðast við tilteknar forsendur.

Flokkun

Flokkun (úrgangs) er aðgreining úrgangstegunda til þess að hægt sé að endurnýta úrgangsefni og koma þeim úrgangi sem ekki nýtist til viðeigandi förgunar.

Flokkun vatns

Kerfisbundin flokkun vatns með tilliti til mengunar og annarra þátta sem skipta máli fyrir ástand þess. Markmið flokkunar er að segja til um ástand vatns og miðast við tilteknar forsendur.

Flokkunarmiðstöðvar

Flokkunarmiðstöðvar sem eru staðir þar sem tekið er við úrgangi sem er safnað saman kerfisbundið til flokkunar til endurnýtingar og/eða til förgunar. Staðurinn þjónar að jafnaði fleiri en einu sveitarfélagi.

Flotgirðingar

Flotgirðingar: girðingar sem fljóta á sjó eða á vatni og hindra að olía og önnur efni er liggja á yfirborði sjávar eða vatns dreifist út.

Flúorkolefni

Flúorkolefni (FC) eru kolefnissambönd sem innihalda einungis flúor og kolefni.

Flutningar

Flutningar á vegum: Allur akstur ökutækis til flutninga með hættulegan farm á vegum opnum fyrir almennri umferð.

Flutningatæki

Flutningatæki: Þeir hlutar vélknúinna ökutækja, járnbrautarvagna eða loftfara sem ætlaðir eru fyrir vörur, svo sem lestir skipa og gámar til vöruflutninga á landi, sjó eða í lofti.

Flutningsbúnaður

Flutningsbúnaður er flutningstæki, flutningsgámur og annað rými ætlað til flutninga á matvælum.

Flutningsgeymar

Flutningsgeymar eru geymar sem eru notaðir til að flytja bensín frá einni birgðastöð til annarrar eða frá birgðastöð til bensínstöðvar, t.d. geymar á tankbifreiðum.

Flutningur

Flutningur (úrgangsefna) er það ferli þegar úrgangur er fluttur í atvinnuskyni til endurnotkunar, endurnýtingar eða förgunar.

Fóður

Fóður: Afurðir úr jurta- eða dýraríkinu, eins og þær koma fyrir í náttúrunni, nýjar eða rotvarðar, svo og afurðir þeirra úr iðnaðarvinnslu og lífræn eða ólífræn efni, notuð ein sér eða í blöndum, með eða án aukefna, gefin dýrum.

Fóðurblöndur

Fóðurblöndur: Blöndur fóðurefna, með eða án aukefna, ætluð til að fóðra dýr sem heilfóður eða fóðurbætir.

Fóðurbætir

Fóðurbætir: Fóðurblöndur ríkar af vissum efnum sem vegna samsetningar sinnar og mikils innihalds einstakra efna teljast því aðeins nægja sem dagskammtur að þær séu gefnar með öðru fóðri.

Fóðurvörur

Fóðurvörur: Öll efni sem notuð eru í fóður fyrir dýr.

Fólkvangur

Fólkvangur er svæði sem samkvæmt náttúruverndarlögum er friðlýst sem útivistarsvæði í samvinnu við hlutaðeigandi sveitarfélög. Fólkvangar eru stofnaðir að frumkvæði sveitarfélaga og sjá þau ennig um reksturinn. Tilgangurinn með fólkvöngum er að tryggja almenningi aðgang að svæðum til þess að njóta útivistar. Sem dæmi um fólkvang á Íslandi má nefna Reykjanesfólkvang. Á landinu eru alls 11 fólkvangar.

Foreldrafugl

Foreldrafugl: Stofnfugl af holda- og varpfuglakyni, sem notaður er til framleiðslu á útungunareggjum.

Frá næsta landi

Frá næsta landi: Frá grunnlínum landhelgi sem miðað er við þegar lögsaga er afmörkuð í samræmi við alþjóðalög, nema þegar mælt er fyrir um annað í samningnum.

Frákastsefni

Frákastsefni: Efni sem leyfishafi fjarlægir ofan af námusvæði eða af öðrum ástæðum er ekki talið nýtanlegt. R

Framkvæmd

Framkvæmd: Hvers konar fyrirhuguð nýframkvæmd eða breyting á eldri framkvæmd, sbr. 1. og 2. viðauka, og starfsemi sem henni fylgir.

Framkvæmdaraðili

Framkvæmdaraðili: Ríki, sveitarfélag, stofnun og aðrir lögaðilar eða einstaklingar sem fyrir eigin reikning hyggjast hefja eða láta hefja framkvæmdir sem reglugerð þessi tekur til.

Framleiðandi

Framleiðandi: Fyrirtæki sem framleiðir eða vinnur vöru eða hefur hana undir höndum á millistigi fram­leiðslu áður en hún fer á markað eða sem markaðssetur vöruna.

Framleiðandi

Framleiðandi: einstaklingur eða lögpersóna sem ber ábyrgð gagnvart viðurkenningaraðila að öllum þáttum tengdum gerðarviðurkenningarferlinu sé fullnægt, svo og fyrir því að tryggja samræmi framleiðslunnar. Einstaklingurinn eða lögpersónan þarf ekki að koma að öllum þrepum í smíði hreyfilsins með beinum hætti

Framleiðandi

Framleiðandi: Handhafi framleiðsluleyfis, sem fjallað er um í 16. gr. tilskipunar nr. 75/319/EBE og 24. gr. tilskipunar nr. 81/851/EBE.

Framleiðendur

Framleiðendur: frumbjarga plöntur, sem geta hagnýtt sér geislaorku sólar til að byggja upp lífræn efni ur ólífrænum efnasamböndum.

Framleiðni vistkerfa

Framleiðni vistkerfa: myndun lífrænna efna við ljóstillífun á tilteknum fleti og tímaeiningu. Nettófrumframleiðni er til ráðstöfunar fyrir neytendur og sundrendur og kemur að hluta fram sem síðframleiðni (secondary productivity).

Framleiðsla

Framleiðsla: Vinnsla (t.d. undirbúningur, ræktun, kynbætur, mölun, blöndun o.s.frv.) fóðurvara, einna sér eða í blöndu, þar með talin pökkun og merking.

Framleiðsla

Framleiðsla er meðferð hráefnis, vinnsla, pökkun, matreiðsla og annað sem tengist framleiðslu, s.s. húsnæði, efni og hlutir sem geta komist í snertingu við matvæli, störf, hreinlæti og heilbrigði starfsfólks.

Framleiðsla

Allar aðgerðir við innkaup á efnum og vöru, svo og vinnsluferli svo sem vigtun, blöndun, áfylling, pökkun, merking, gæðaeftirlit, samþykki og geymsla, ásamt viðeigandi eftirliti.

Framleiðslulota

Framleiðslulota merkir samsafn sölueininga matvæla sem eru framleidd eða pakkað við nánast sömu skilyrði.

Framræsla mýrlendis

Framræsla er aðgerð til að lækka grunnvatnsstöðu í votlendi með því að veita jarðvatni burt í opnum skurðum og/eða lokræsum. Framræsla miðar að því að bæta ræktunarskilyrði og auka beitargildi sem og að halda jarðvegi hæfilega rökum, auka loftmagn hans og örva rotnun. Framræsla mýra hefur verið búskap í mýrlendum sveitum lyftistöng og styrkt stoðir landbúnaðarframleiðslu í landinu. Nú er svo komið að á láglendi hafa mýrar víðast hvar verið ræstar fram og lítið er eftir af ósnortnu votlendi.

Fráveita

Fráveita er leiðslukerfi, þ.m.t. safnræsi, og búnaður til meðhöndlunar og hreinsunar skólps.

Fráveituvatn

Fráveituvatn er vatn (skólp, ofanvatn, vatn frá upphitunarkerfum húsa o.fl.) sem veitt er í fráveitur.

Friðland

Friðland kallast það landsvæði sem friðlýst er samkvæmt náttúruverndarlögum vegna sérstaks landslags, gróðurfars eða dýralífs. Markmið friðlýsinga eru mismunandi sem og reglur sem á svæðunum gilda. Friðlönd eru í mörgum tilfellum á landi í einkaeigu eða á afréttum og reglur um þau eru samkomulagsatriði milli rétthafa lands og Náttúruverndar ríkisins. Nú hafa 34 svæði á landinu verið friðlýst sem friðlönd.

Frír klór

Frír klór: Sá klór sem er virkastur og helst nýtist til sótthreinsunar.

Frystar afurðir

Frystar afurðir: Afurðir sem hafa verið frystar þar til hitastig hefur lækkað a.m.k. niður í 18°C og hefur jafnast.

Fullyrðing

Fullyrðing er merking eða tilvísun, á hvaða formi sem er, sem gefur til kynna sérstaka eiginleika eða áhrif tengd eðli matvæla, samsetningu, næringargildi, framleiðsluaðferð eða öðrum eiginleikum.

Fyrirliggjandi búnaður

Fyrirliggjandi búnaður er búnaður, t.d. geymar og tankbifreiðar, sem er í notkun við gildistöku reglugerðar þessar.

Fyrirspurnalag

Fyrirspurnalag: Hugbúnaður ætlaður til að vinna rannsóknir eða fyrirspurnir í gagnagrunni á heilbrigðissviði.

Fyrirtæki

Fyrirtæki: lögaðili sem hefur heildarstjórn á starfsemi á tilteknu athafnasvæði.

Fæðukeðja

Fæðukeðja: Tilfærsla næringarorku milli lífvera frá einu fæðuþrepi til annars myndar fæðukeðju, en mengi þeirra má íkja við pýramída.

Fæðuþrep

Fæðuþrep og fæðukeðja frumframleiðsla plantna myndar fyrsta fæðuþrep, grasætur; annað þrep, kjötætur eða rándýr framhaldið.

Færibreytur

Færibreytur eru viðmið sem notuð eru til að gefa niðurstöður eða upplýsingar um losun eða umhverfisáhrif.

Förgun

Förgun: allar aðgerðir sem kveðið er á um í viðauka II-A, í 18. viðauka í mengunarvarnareglugerð.

Förgun

Förgun er aðgerð eða ferli þegar úrgangi er umbreytt og komið fyrir varanlega, sjá nánar aðferðir í IV. viðauka reglugerðar um skrá yfir spilliefni og annan úrgang.

Gagnaflutningur

Gagnaflutningur: Sending skeyta með rafeindaboðum milli gagnavinnslukerfa þar sem skeytið er þannig forsniðið að unnt sé að lesa það í slíku kerfi og vinna sjálfvirkt á rafrænan og ótvíræðan hátt.

Gagnamiðill

Gagnamiðill: Seguldiskar, segulbönd, geisladiskar og annar sambærilegur búnaður sem á eru settar upplýsingar eða geymir upplýsingar sem vinna má sjálfvirkt í gagnavinnslukerfi.

Gagnavinnslukerfi

Gagnavinnslukerfi: Ein eða fleiri tölvur, fylgitæki og hugbúnaður sem notuð eru til skipulagðra aðgerða á bókhaldsfærslum.

Gámastöð

Gámastöð: (söfnunarstöð) er staður og aðstaða þar sem tekið er við úrgangi frá almenningi og/eða smærri fyrirtækjum. Þaðan fer hann til endurnotkunar og endurnýtingar eða er fluttur til móttökustöðva.

Garðaúðun

Garðaúðun: Með garðaúðun er átt við úðun trjáa og runnagróðurs gegn skordýrum.

Gegnumstreymi

Gegnumstreymi er mesta árlega heildarmagn bensíns sem hefur verið tekið úr geymum á birgðastöð eða bensínstöð í flutningsgeyma þrjú undanfarandi ár.

Geislaskammtur

Geislaskammtur er heildarorkuaukning í sýninu deilt með massa þess í kílóum.

Geislun matvæla

Geislun matvæla er meðhöndlun matvæla með jónandi geislun.

Geymar

Geymar eru fastir geymar sem eru notaðir til geymslu á bensíni.

Geymir

Geymir: Lokað rými sem er formað af varanlegu smíðafyrirkomulagi skipsins og er hannað til að flytja vökva í lausu.

Góðir framleiðsluhættir

Góðir framleiðsluhættir í lyfjagerð (GMP): Sá hluti gæðatryggingar sem veitir fullvissu um að framleiðsla og prófanir á lyfi séu ávallt í samræmi við gæðakröfur, sem hæfa notkun viðkomandi lyfs.

Greiningaraðferðir

Greiningaraðferðir: Aðferðir við að meta áhrif reglna með tilliti til kostnaðar, árangurs, áhrifa og annarra þátta, svo sem kostnaðar- og nytjagreining (e. cost-benefit analysis) og kostnaðar- og áhrifagreining (e. cost-effectiveness analysis).

Gróðurhindrandi efni

Gróðurhindrandi efni taka til efna sem ætlað er að halda í skefjum vexti og hindra bólfestu gróðurs (örverur og æðri plöntu- og dýrategundir) á skipum, fiskeldibúnaði eða öðrum byggingum og búnaði sem notaður er í vatni.

Gróðurhúsaáhrif

Jörðinni má á ýmsan hátt líkja við gróðurhús. Lofthjúpur jarðar gegnir svipuðu hlutverki og glerið í gróðurhúsinu. Hann hleypir greiðlega í gegnum sig sýnilegri sólargeislun en gleypir eða heldur inni miklum hluta varmageislunarinnar sem berst frá yfirborði jarðar. Þannig takmarkar lofthjúpurinn varmatap frá jörðinni. Þessi áhrif lofthjúpsins á hitastig og loftslag á jörðinni eru nefnd gróðurhúsaáhrif. Án gróðurhúsaáhrifa væri meðalhitastig á jörðinni í kringum - 18°C í stað +15°C, eins og það er nú. Gróðurhúsaáhrifin eru þannig forsenda fyrir lífi á jörðinni í núverandi mynd.

Gróðurverndarmörk

Gróðurverndarmörk eru mörk ósonstyrkleika í loftinu. Ef styrkur ósons fer yfir þessi mörk getur gróður orðið fyrir áhrifum. Mörkin liggja í 200 µg/m3 fyrir miðgildið í eina klukkustund og 65 µg/m3 fyrir miðgildið í einn sólarhring. Mæla verður styrkleikann samfellt. Loftgæðavöktun fer fram á vegum Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur og Hollustuverndar ríkisins.

Gróðurverndarmörk

Gróðurverndarmörk eru mörk ósonstyrks samkvæmt 2. lið I. viðauka. Ef farið er yfir þau getur gróður orðið fyrir áhrifum.

Grófhreinsun

Grófhreinsun er hreinsun fastra hluta úr fráveituvatni með rist, síu eða öðrum búnaði til að koma í veg fyrir sjónmengun.

Grunnolía

Grunnolía er olía sem verður til við endurmyndun úrgangsolíu.

Grunnvatn

Grunnvatn er vatn sem fyllir allar glufur og sprungur í jarðlögum neðan tiltekins dýpis. Yfirborð grunnvatns nefnist grunnvatnsborð og fylgir að mestu landslagi en jafnan er grynnra á það í lægðum. Þar sem grunnvatnsborð sker yfirborð jarðar koma yfirleittt fram lindir. Grunnvatnsborð stendur yfirleitt í sömu hæð og vatnsborð vatnsfalla og stöðuvatna.

Grunnvatn

Grunnvatn: rennandi vatn neðanjarðar í samfelldu lagi, sem fyllir að jafnaði allt samtengt holrúm í jörðinni með rennslisstefnu nærri láréttu.

Grunnvatn

Grunnvatn: vatn í gegnmettuðum jarðlögum undir yfirborði jarðar.

Grunnvatn

Grunnvatn er vatn í gegnmettuðum jarðlögum undir yfirborði jarðar.

Græðlingur

Græðlingur: Hluti stönguls með minnst einu laufblaði og einu brumi (enda- eða axlarbrumi). Að fenginni rótarmyndun verður græðlingur að sjálfstæðri plöntu.

Gufuendurnýtingarbúnaður

Gufuendurnýtingarbúnaður er búnaður til að endurnýta bensín úr gufum, þ.m.t. hugsanleg þrýstijöfnunarkerfi birgðastöðva.

Gufur

Gufur eru loftkennd efnasambönd sem gufa upp úr bensíni.

Gy

Gy er mælieining fyrir geislaskammt og samsvarar 1 J/kg.

Gæðamarkmið

Gæðamarkmið (í vatnsmengun) eru mörk tiltekinnar mengunar í umhverfi (lofti, vatni, jarðvegi, seti eða lífverum) og/eða lýsing á ástandi, sem ákveðið er að gilda eigi fyrir svæði til þess að enn minni hætta sé á að áhrifa mengunar gæti en stefnt er að með umhverfismörkum og til að styðja tiltekna notkun umhverfisins og/eða viðhalda henni til lengri tíma.

Gæludýr

Gæludýr: Öll dýr sem haldin eru eða fóðruð í náttúrunni til afþreyingar og ánægju.

Gæludýr

Gagnadagbók: Skrá á rafrænu formi sem tekur við og geymir bæði send og móttekin skeyti í tímaröð.

Götuæð

Götuæð: Vatnslögn, sem liggur frá stofnæð og ætlað er að flytja vatn um einstakar götur.

Hafnarsvæði

Hafnarsvæði: merkir það umráðasvæði á sjó og landi sem hafnaryfirvöld á hverjum stað annast og skilgreint er í hafnarreglugerð.

Hafnarsvæði

Hafnarsvæði: Svæði sem skilgreind eru sem slík í viðkomandi hafnarreglugerðum.

Hálendið

Hálendi Íslands er víðtækt hugtak sem oftast er notað yfir þann hluta Íslands sem liggur inn af byggðum landsins og almennt hefur ekki verið nýttur til búsetu. Svæðið er að stærstum hluta utan hefðbundinna eignarlanda. Hálendið er margbreytilegt, bæði að náttúrufari og annarri gerð. Hagsmunir bænda, atvinnurekenda, ferðamanna og annarra hagsmunaaðila eru því mismunandi frá einu svæði til annars. Sum svæði hálendisins eru einstök um náttúrufar. Má þar nefna jökla jafnt sem háhitasvæði, svæði eldsumbrota, gígaraðir og aðrar jarðmyndanir. Stærstur hluti hálendisins er lítt gróinn. Þó er þar að finna gróðurvinjar þar sem fuglar og fleiri lífverur hafa fundið sér griðstað. Einnig eru þar beitilönd og veiðivötn sem nýtt hafa verið um aldir. Ýmis af merkustu náttúrufyrirbærum hálendisins eru vernduð samkvæmt náttúruverndarlögum. Þar eru sértök friðlönd, friðlýst náttúruvætti, auk þess sem fleiri svæði og náttúrufyrirbæri eru á náttúruminjaskrá.

Halónslökkvikerfi

Halónslökkvikerfi: slökkvikerfi með halón 1301 (brómtríflúormetan, CF3Br).

Hámarksgildi

Hámarksgildi er mesta magn aðskotaefna sem leyfilegt er í hverri þyngdar-eða lagareiningu matvæla eins og þau koma fyrir tilbúin til neyslu.Fyrir varnarefni í ávöxtum og grænmeti skal miða við þann hluta matvælanna sem tilgreindur er í viðauka 7.Fyrir þurrkaðar afurðir og þykkni af öðrum matvælum skal miða við hámarksgildi afurðarinnar í upprunalegu formi.Fyrir aðrar unnar vörur skal taka tillit til þynningar eða annarra breytinga sem geta orðið við vinnslu.Ef ekki eru gefin upp hámörk fyrir samsett matvæli skal fara eftir hámarksgildum fyrir viðkomandi hráefni í viðauka 2 en taka mið af hlutföllum hráefna og breytinga sem geta orðið við vinnslu.

Hástig

Hástig eða lástigslíffélag er lokastig innan breytistiga líffélaga (succession), sem náðst getur í tiltekinni lífvist i samræmi við umhverfisskilyrði.

Hávaðamengun

Hávaði er óumbeðið hljóð. Hávaðamengun er hávaði í umhverfi manna í þeim mæli að ógni heilsu manna. Margir verða fyrir hávaðamengun, m.a. frá umferð, flugi, atvinnurekstri eða nágrönnum. Hávaðamengunar gætir þó einkum á vinnustöðum. Auk heyrnarskaða er talið að hávaðamengun geti einnig valdið ýmsum öðrum truflunum á líkamsstarfsemi, einkum blóðrásartruflunum. Hávaðamengun er sú tegund mengunar sem snertir flesta beint.

HCH

HCH eru myndbrigði 1, 2, 3, 4, 5, 6-hexaklórsýklóhexans.

Heildarflæði

Heildarflæði er samanlagt flæði allra efna sem geta borist úr efninu eða hlutnum í matvæli.

Heildarklór

Heildarklór: Allur klór sem er til staðar, frír og bundinn.

Heilsuverndarmörk

Heilsuverndarmörk eru mörk ósonstyrkleika í loftinu. Ekki er æskilegt að styrkur ósons fari yfir mörkin ef tryggja á heilsu manna í lengri tíma. Mörkin liggja í 110 µg/m3 fyrir miðgildið á átta klukkustundum.

Heilsuverndarmörk

Heilsuverndarmörk eru mörk ósonstyrks, sbr. 1. lið I. viðauka, sem ekki er vert að fara yfir ef tryggja á heilsu manna í lengri tíma.

Heimavegur

Heimavegur: Vegur innan ákveðins svæðis, eingöngu notaður af umráðamanni tilgreindrar hjarðar á eigin landi.

Heimilisúrgangur

Heimilisúrgangur (sorp) er úrgangur frá heimilum, til dæmis matarleifar, pappír, plast, gler og hverskyns tæki sem safnað er með sorphreinsun sveitarfélaga.

Heimæð

Heimæð: Vatnslögn, sem liggur frá götuæð og er ætlað að sjá einstökum notendum fyrir vatni.

Heimæðargjald

Heimæðargjald: Gjald, sem felur í sér greiðslu fasteignareiganda til sveitarsjóðs/ vatnsveitu fyrir lagningu einnar heimæðar og uppsetningu á stofnkrana.

HELCOM-samningurinn

Er alþjóðlegur samningur sem nær bara yfir Eystrasaltið og er sambærilegur OSPAR-samningunum. HELCOM var fyrst undirritaður 1974 en nýr samningur var undirritaður 1992 af 9 ríkjum við Eystrasalt auk Evrópusambandsins. Ríkin eru Danmörk, Finnland, Eistland, Lettland, Svíþjóð, Litháen, Rússland, Þýskaland og Pólland.

HFC

HFC (Vetnisflúorkolefni) eru kolefnissambönd sem innihalda flúor og vetni.

Hleypiefni

Hleypiefni: Efni sem binda óhreinindi við hreinsun laugarvatns.

Hnignun votlendis

Votlendi er mikilvægt búsvæði fugla, smádýra og plantna. Fjölmargar tegundir byggja tilvist sína á því. Mikið hefur gengið á votlendi undanfarna áratugi. Láglendismýrar sem eru víða frjósamar og vel fallnar til ræktunar hafa verið ræstar fram. Vegagerð og þéttbýlismyndun hafa líka tekið sinn toll og við virkjanir fallvatna hefur straumvötnum verið breytt og landi sökkt undir miðlunarlón. Allt getur þetta leitt til hnignunar votlendis.

Hollefni

Hollefni eru efni og efnablöndur sem auglýstar eru eða kynntar þannig að þær bæti heilbrigði manna.

Hollustuhættir

Hollustuhættir taka til eftirlits með húsnæði, vistarverum og umhverfi þeirra, eiturefnum og hættulegum efnum, vöktunar, tengdra rannsókna, fræðslu um þessi mál, öryggisþátta og sóttvarna.

Hollustuhættir

Hollustuhættir: Allar ráðstafanir sem nauðsynlegar eru til að tryggja öryggi og hollustu fiskafurða.

Hollustuhættir

Hollustuhættir merkir allar þær ráðstafanir sem nauðsynlegar eru til að tryggja öryggi og hollustu matvæla.

Hollustuvernd

Hollustuvernd tekur til eftirlits með matvælum, eiturefnum og hættulegum efnum þeim tengdum, húsnæði, öðrum vistarverum og umhverfi þeirra. Einnig tekur það til sóttvarna og fræðslu í þessum efnum, m.a. með tilliti til manneldismála.

Hraðfryst matvæli

Hraðfryst matvæli eru matvæli fryst á tiltekinn hátt, sem kallast hraðfrysting, og eru markaðssett sem slík. Hraðfrysting felst í því að matvælin eru gegnfryst eins hratt og auðið er miðað við eiginleika þeirra. Hitastigi hraðfrystra matvæla skal haldið við -18°C eða lægra í allri vörunni, eftir að stöðugu hitastigi hefur verið náð.

Hráefni

Hráefni (Hrein fóðurefni): Fóðurvörur, óunnar, ætlaðar til dýraeldis.2

Hráolía

Hráolía (crude oil) og allar tegundir unninnar olíu, þar með talið bensín, steinolía, gasolía, svartolía, smurolía, asfalt, vegaolía svo og úrgangsolía.

Hráolía

Hráolía og allar tegundir unninnar olíu, þar með talið bensín, steinolía, gasolía, svartolía, smurolía, asfalt, vegaolía svo og úrgangsolía.

Hráolía

Hráolía: sérhver kolvetnisblanda í vökvaformi sem kemur fyrir á náttúrulegan hátt í jörðinni án tillits til hvort hún sé meðhöndluð eða ekki til að gera hana hæfa til flutnings.

Hrein fóðurefni

Hrein fóðurefni (Hráefni): Fóðurvörur, óunnar, ætlaðar til dýraeldis.2

Hrein kjölfesta

Hrein kjölfesta: Kjölfesta í geymi sem hefur verið vandlega hreinsaður eftir að hann var síðast notaður til flutnings á efnum er falla í flokka A, B, C eða D, sbr. 3. gr., leifarnar frá þeirri hreinsun verið losaðar út og geymirinn tæmdur í samræmi við ákvæði þessarar reglugerðar.

Hreinn sjór

Hreinn sjór: Sjór eða sjóblandað vatn sem ekki er mengað örverugróðri, hættulegum efnum og/eða eitruðu sjávarsvifi að því marki að það geti spillt heilnæmi fisks eða fiskafurða og sem notað er við þau skilyrði sem kveðið er á um í reglugerð þessari.

Hreinsun

Hreinsun: Með hreinsun er átt við allar aðgerðir sem gera það kleift að endurnota, endurvinna eða farga á öruggan hátt búnaði eða olíu sem er PCB menguð, þar með talið þegar PCB er skipt út í staðinn fyrir olíu er án PCB.

Hreinsunarúrgangur

Hreinsunarúrgangur er úrgangur vegna hreinsunar vatns eða lofts, til dæmis síu- og ristarúrgangur, seyra, ryk frá rykhreinsivirkjum.

Hringrásartími

Hringrásartími: Sá tími sem það tekur allt laugarvatnið að fara í gegnum hreinsitækin.

Hrun

Hrun er ástand, sem skapast, ef þanþoli vistkerfa er ofboðið og getu þeirra til endurnýjunar raskað varanlega.

Hugsanleg hætta

Hugsanleg hætta: Þegar líkur eru á að tiltekinn atburður geti gerst á tilteknum tíma undir ákveðnum kringumstæðum.

Hunang

Hunang er vara sem hunangsflugur framleiða úr hunangslegi blóma eða seytu jurta og sem þær safna, umbreyta, binda sérstökum efnum, geyma og láta þroskast í vaxkökum. Afurðirnar eru ýmist fljótandi, í föstu formi eða kristallaðar.

Hunang

Hunang sem fengið er með dreypni er unnið með því að láta drjúpa af opnum lirfulausum vaxkökum.

Hunang

Hunang sem fengið er með skiljun er hunang sem skilið er frá opnum lirfulausum vaxkökum í skilvindu.

Húsaskólp

Húsaskólp er skólp frá íbúðarhúsnæði og þjónustustarfsemi sem einkum á rætur að rekja til efnaskipta mannslíkamans og heimilisstarfa.

Hverfislaufa

Hverfislaufa er temprunarþáttur, sem sameinar orsök og afleiðingu í viðkomandi kerfi; birtist m.a. í lífkerfum og efnahagskerfum, sbr. fæðingar og dauðsföll, kaupgjald og verðlag; kemur fram í veldisvexti; jákvæð hverfislaufa örvar vöxt, neikvæð hverfislaufa dregur úr vexti.

Hverfun

Hverfun eru afturvirk boð eða tilfærsla innan stillikerfa i líffræði, m.a. þáttur í jafnvægistemprun; einnig notað í rafeindafræði.

Hvetjandi verkun

Hvetjandi verkun: Þegar efni magnar áhrif annars efnis.

Hætta

Hætta: Hugsanlegur atburður sem leiðir til tjóns á mönnum eða eignum.

Hætta

Hætta: Eiginleiki efnis eða aðstæður í starfsstöð sem geta valdið slysi.

Hættuleg efni

Hættuleg efni: Með eiturefnum og hættulegum efnum er átt við efni, sem skráð eru á lista yfir eiturefni og hættuleg efni (fylgiskjal 1), sbr. 1. og 2. gr. laga nr. 52/1988 um eiturefni og hættuleg efni og gilda ákvæði reglugerðarinnar jafnt um innflutning, framleiðslu, dreifingu og aðra meðferð eiturefna, hættulegra efna og vörutegunda sem innihalda slík efni.

Hættuleg efni

Með eiturefnum og hættulegum efnum er átt við efni, sem skráð eru á lista yfir eiturefni og hættuleg efni (fylgiskjal 1), sbr. 1. og 2. gr. laga nr. 52/1988 um eiturefni og hættuleg efni og gilda ákvæði reglugerðarinnar jafnt um innflutning, framleiðslu, dreifingu og aðra meðferð eiturefna, hættulegra efna og vörutegunda sem innihalda slík efni.

Hættuleg efni

Hættuleg efni: Efni eða blanda af efnum sem eru á listanum í I. viðauka sem óunnið efni, unnið (sem lokaafurð eða milliefni), aukaafurð, hvarfefni eða leifar. Einnig gildir þetta ef ætla má að fyrrgreind efni myndist við stórslys.

Hættulegur farmur

Hættulegur farmur: Varningur sem inniheldur hættulegt efni sem um getur í ADR-samningnum.

Hættumatslína

Hættumatslína: Lína sem dregin er um staði þar sem árleg staðaráhætta er ásættanleg.

Iðnaðarskólp

Iðnaðarskólp er skólp annað en húsaskólp og ofanvatn sem losað er frá húsnæði eða annarri aðstöðu sem notuð er til atvinnurekstrar.

Iðnaðarstarfsemi

Iðnaðarstarfsemi: Hvers konar starfsemi sem fer fram í starfsstöð þar sem er eða kann að vera unnið í uppsettum búnaði, lausum eða fasttengdum, með hættuleg efni sem geta valdið stórslysi. Einnig flutningur á hættulegum efnum innan starfsstöðvar svo og geymsla hættulegra efna sem tengjast starfseminni í starfsstöðinni og uppsettum búnaði.

Iðnstarfsemi

Iðnstarfsemi: starfsemi sem fellur undir atvinnuflokkaskráningu í VI. viðauka, sbr. einnig C- og D-lið viðauka reglugerðar 3037/90/EBE, ásamt rafmagns-, gas-, gufu- og heitavatnsframleiðslu og endurvinnslu, meðhöndlun, eyðingu eða losun úrgangs og skólps.

Iðulaug

Iðulaug: Laug þar sem lofti er dælt í laugarvatnið.

Innflutningur

Innflutningur: Flutningur fiskafurða inn á íslenskt yfirráðasvæði.

Innflytjandi

Innflytjandi: aðili sem flytur inn til landsins efni sem reglugerðin nær til, eða vöru sem inniheldur viðkomandi efni.

Innihald

Innihald merkir hráefni, aukefni og önnur efni, sem notuð eru við framleiðslu matvæla og finnast í lokaafurð, jafnvel þó í breyttri mynd sé.

Innlend plöntutegund

Innlend plöntutegund: Allar tölusettar tegundir í Flóru Íslands,3.útgáfu frá 1948,og plöntur á lista yfir íslenskar plöntutegundir,sbr.ákvæði til bráðabirgða.

Innra eftirlit

Innra eftirlit: Eftirlit á vegum sláturleyfishafa í þeim tilgangi að tryggja gæði, öryggi og hollustu afurða.

Innra eftirlit

Með innra eftirliti er átt við þær aðgerðir sem fylgt er í fyrirtækjum og miðast að því að hafa stjórn á þeim atriðum sem áhrif hafa á gæði afurða.

Innra eftirlit

Innra eftirlit: Eftirlit á vegum sund- og baðstaða til að tryggja öryggi þeirra og heilnæmi vatnsins.

Innra eftirlit

Innra eftirlit er eftirlit á vegum framleiðanda eða dreifanda í þeim tilgangi að tryggja gæði, öryggi og hollustu vörunnar.

Innra eftirlit

Innra eftirlit er eigið eftirlit starfsleyfishafa með sjálfum sér, framkvæmt af starfs mönnum hans eða aðkeyptum þjónustuaðila, sem til þess hefur tilskilin réttindi, í þeim tilgangi að tryggja að kröfur í starfsleyfi eða reglugerðum séu uppfylltar.

Jaðarvist

Jaðarvist er svæði með blönduðu líffélagi, þar sem lífvistir skarast.

Jafnáhættulína

Jafnáhættulína: Lína sem dregin er gegnum staði þar sem árleg staðaráhætta er jöfn.

Jarðabætur

Jarðabætur eru hvers konar framkvæmdir og umbætur á jörð sem stuðla að framförum í búrekstri, þar með talið ræktun og aðrar landbætur, endurheimt landgæða og gerð rekstrarbygginga og endurbætur á þeim.

Jarðvegsbætandi efni

Jarðvegsbætandi efni: Vörur sem aðeins eða aðallega hafa jákvæð áhrif á efna-, eðlis- eða líffræðilegt ástand jarðvegs og þar með aðeins óbein áhrif á plöntuvöxt.

Jarðvegslíki

Jarðvegslíki: Efni af náttúrulegum toga eða gerfiefni sem ein sér eða í blöndu, með eða án næringarefna eða annarra efna sem ætluð eru til ræktunar á plöntum.

Jarðvegsrof

Jarðvegsrof er losun og flutningur yfirborðsefna sem spillir jarðvegi, hamlar eða gæti hamlað vexti gróðurs eða komið í veg fyrir að gróður nemi land á yfirborði jarðvegs. Jarðvegsrof ræður miklu um mat á ástandi lands og gefur því vísbendingar um hvar búfjárbeit getur ekki samrýmst vistvænum sjónarmiðum eða sjálfbærri landnýtingu. Jarðvegsrofið er ekki einvörðungu tengt eyðingu gróðurlendis, en land með alvarlegt jarðvegsrof getur alls ekki talist hæft til beitar, hvort sem er á gróðurlendi eða auðnum. Alvarlegt jarðvegsrof er á stórum hluta landsins, eins kom fram í kortlagningu RALA og Landgræðslu ríkisins á jarðvegsrofi, og er jarðvegsrof því eitt af stærstu umhverfisvandamálum hér á landi.

Jónandi geislun

Jónandi geislun er orkumikil geislun sem getur jónað sameindir.Gammageislun og röntgengeislun er jónandi geislun.Rafeindir eru líka jónandi geislun.

Kadmíum

Kadmíum (Cd) er frumefnið kadmíum og kadmíum í öllum samböndum þess.

Kaffi

Kaffi: Fræ (baunir) kaffitrésins (Coffea arabica ),óbrennd eða brennd,heil eða möluð, sem engin mikilvæg innihaldsefni eiginleg kaffi hafa verið fjarlægð úr.Aldinhýði skal algerlega hreinsa af fræjum og fræhýði (silfurhýði)eins vel og unnt er.Hráefni í kaffi má ekki innihalda meira en 7 g/100 g af öðrum efnum kaffitrésins en fræjum og ekki meira en 3 g af öðrum innihaldsefnum.

Kaffibætir

Kaffibætir:Vara,af mismunandi styrkleika,sem eingöngu er fengin með útdrætti með vatni úr brenndum kaffifífli og er þá óheimilt að nota aðferðir sem krefjast viðbættrar sýru eða basa.Með kaffibæti í reglugerð þessari er átt við kaffibæti,leysanlegan kaffibæti eða auðleysanlegt (instant)kaffibætisduft.

Kaffifífill

Kaffifífill:Afurð sem unnin er úr hreinsuðum,þurrkuðum og brenndum rótum C ichorium intybus L.,sem notaðar eru til framleiðslu á drykkjarvörum en ekki til ræktunar á salati (jólasalat/hvítlaufssalat).

Kaffikjarni

Kaffikjarni:Vara,af mismunandi styrkleika,sem eingöngu er fengin með útdrætti með vatni úr brenndum kaffibaunum.Varan inniheldur leysanleg efni og ilmefni úr kaffinu.

Kartöfluútsæði

Kartöfluútsæði eða útsæði: Stöngulhnýði kartöflujurtarinnar sem viðurkennd hafa verið til niðursetningar skv. skilyrðum reglugerðar þessarar.

Kasein

Kasein er í reglugerð þessari hreinsað og þurrkað mjólkurprótein, óleysanlegt í vatni og fengið úr undanrennu við útfellingu með einhverri eftirtalinna aðferða: með notkun sýru; sýringu með örverum; með hleypi; öðrum lífhvötum.

Kaseinöt

Kaseinöt eru afurðir fengnar með því að þurrka kasein, sem hefur verið hlutleyst.

Kjúklingur

Kjúklingur: Alifugl af holdakyni sem slátrað er yngri en 12 vikna.

Kjölfesta

Kjölfesta í hreinu formi: kjölfesta í geymi, sem hefur eftir að olía var flutt í honum, verið hreinsaður þannig að afrennsli frá honum, ef það væri losað frá ferðlausu skipi í sléttan sjó á björtum degi, myndaði ekki sýnilega olíubrák á vatnsyfirborðinu eða á aðliggjandi strandlengju, eða sora eða þeyti, sem safnast saman undir yfirborði vatnsins eða á aðliggjandi strandlengju. Ef kjölfestan er losuð í gegnum vöktunar- og eftirlitskerfi fyrir losun á olíum, sem stjórnvöld hafa samþykkt, skulu vísbendingar, sem byggðar eru á slíku kerfi í þá veru að innihald olíu í afrennslinu hafi ekki verið meira en 15 hlutar í milljón (15 ppm), vera ákvarðandi um að kjölfestan hafi verið hrein þó að sýnileg brák sé til staðar.

Kjötpökkunarstöð

Kjötpökkunarstöð: Vinnslustöð þar sem einungis er unnið með ferskt eða fryst kjöt án aukefna.

Kjötskoðunarlæknir

Kjötskoðunarlæknir: Héraðsdýralæknir eða annar dýralæknir, sem samkvæmt ákvörðun yfirdýralæknis annast kjötskoðun og heilbrigðiseftirlit í sláturhúsi og kjötpökkunarstöð.

Kjötvara

Kjötvara er hver sú vara sem unnin er úr kjöti og fellur til við kjötvinnslu. Í henni geta auk kjöts verið önnur hráefni svo og aukefni, en hámark þeirra fer eftir því um hvaða vöru er að ræða. Samanlagt magn annarra hráefna og aukefna má þó aldrei fara yfir 65%.

Klón

Klón: Samheiti yfir plöntur sem með kynlausri vaxtaræxlun eru afkomendur sömu plöntu eða sama plöntuhluta.

Kóði

Kóði um efni sem flutt eru í lausu í geymum skips (Bulk Chemical Code): Alþjóðakóði sá sem gildir um smíði og búnað skipa er flytja hættuleg efni í lausu og settar hafa verið á vegum Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar með ályktun MEPC.20(22) með áorðnum breytingum, hér eftir nefndur BCH-kóðinn.

Kolvetni

Kolvetni eru öll kolvetni sem brotna niður í efnaskiptum mannslíkamans, þar með taldir pólýólar (sykuralkóhólar).

Kvarnaður matarúrgangur

Kvarnaður matarúrgangur: matarúrgangur, tuskur, gler og þess háttar sorp sem hefur farið í gegnum kvörn eða mulningsvél og kemst í gegnum 25 mm sigti.

Kvikasilfur

Kvikasilfur (Hg) er frumefnið kvikasilfur og kvikasilfur í öllum samböndum þess.

Kyoto-bókunin 

Bókun við rammasamning Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar var samþykkt í Kyoto í Japan í desember 1997. Þessi bókun hefur jafnan verið nefnd Kyoto-bókunin. Þar voru samþykkt lagalega bindandi útstreymismörk fyrir sex gróðurhúsalofttegundir (CO2, CH4, N2O, SF6, PFC og HFC) fyrir einstök ríki árið 2010. Þann 15. mars 1999 höfðu 84 ríki skrifað undir Kyoto-bókunina en 16. mars 1999 höfðu 7 ríki staðfest bókunina en eftir að ríki hefur skrifað undir verður ríkisstjórnin að staðfesta undirskriftina. Kyoto-bókunin tekur gildi 90 dögum eftir að a.m.k. 55 aðildarríki bókunarinnar hafa staðfest hana, en þessi ríki verða jafnframt að bera ábyrgð á a.m.k. 55% af losun CO2 árið 1990. 

Kæling

Kæling: Sú meðferð að lækka hitastig afla eða fiskafurða þar til það nálgast hitastig bráðnandi íss.

Köfnunarefnismengun

Köfnunarefnismengun er bein eða óbein losun á köfnunarefnissamböndum í vatn og vatnasvið þannig að það geti valdið óæskilegum og skaðlegum áhrifum á heilsufar almennings, röskun lífríkis eða óhreinkun vatns.

Köfnunarefnissamband

Köfnunarefnissamband er efni sem inniheldur köfnunarefni, þó ekki köfnunar-efnissameindir í loftkenndu formi.

Köllunarskrá

Köllunarskrá: skrá yfir aðila sem óhöpp skulu tilkynnt.

Landbúnaðarúrgangur

Landbúnaðarúrgangur er úrgangur frá landbúnaði, til dæmis húsdýraskítur, gamalt hey, landbúnaðarplast.

Landnýting

Landnýting er skipuleg ráðstöfun lands til ákveðinna nota.

Landvörður

Landverðir kallast þeir sem starfa í þjóðgörðum og á öðrum friðlýstum svæðum í umsjá Náttúruverndarráðs. Rétt til starfa sem landvörður hefur sá sem lokið hefur námskeiði í náttúruvernd á vegum Náttúruverndarráðs eða hefur fengið aðra þá menntun sem Náttúruverndarráð metur gilda.

Laug

Laug: Samheiti yfir hvers konar laugar stórar sem smáar.

Legufæri

Legufæri: festing sem heldur skipi kyrru á legu.

Leirhlutur

Leirhlutur er hlutur sem fæst þegar blanda af kísil og leir er hert í eldi. Í blöndunni geta einnig verið lífræn efni í litlu magni. Leirhluti má glerhúða, smelta og skreyta.

Lekabyttur

Lekabyttur: færanleg ílát sem sett eru undir tengi þar sem búast má við olíuleka frá lögnum.

Lekakönnun

Lekakönnun: reglubundin athugun á því hvort leki hefur átt sér stað, t.d. lekaprófun, könnun á magni olíugufa í jarðvegi, könnun á olíumagni í grunnvatni, athugun í eftirlitsbrunni eða birgðauppgjör (handvirk mæling eða sjálfvirk mæling).

Lekaprófun

Lekaprófun: viðurkennd prófunaraðferð til að leiða í ljós olíuleka.

Lekaskynjunarbúnaður

Lekaskynjunarbúnaður: búnaður sem skynjar vökva í eftirlitsbrunni. Til lekaskynjunarbúnaðar telst vökvahæðaskynjari, þefskynjari og handvirkur mælibúnaður, t.d. handmælir eða stika.

Lekaviðvörunarbúnaður

Lekaviðvörunarbúnaður: búnaður í geymi eða tengdur honum sem gefur til kynna rýrnun á vökva.

Lekavörn

Lekavörn: olíuheldar og olíuþolnar þrær, rennur og hólkar sem eiga að koma í veg fyrir að olía berist út í umhverfið.

Letjandi verkun

Letjandi verkun: Þegar efni dregur úr áhrifum annars efnis (antagonestic effects).

Leyfi til framkvæmda

Leyfi til framkvæmda: Leyfi sem þurfa að liggja fyrir til að framkvæmdir og starfsemi, sem þeim fylgir, geti hafist, t.d. byggingarleyfi og framkvæmdaleyfi skv. skipulags- og byggingarlögum, starfsleyfi skv. lögum um hollustuhætti og mengunarvarnir og virkjanaleyfi skv. lögum um raforkuver.

Leyfishafi

Leyfishafi: Einstaklingur eða lögaðili sem fengið hefur leyfi ráðherra til starfrækslu lífsýnasafns skv. 4. gr. laga nr. 110/2000 um lífsýnasöfn.

Leyfishafi

Leyfishafi: Sá er fengið hefur leyfi til námuvinnslu á þeim landsvæðum sem um getur í 1. gr.

Leyfisveitandi

Leyfisveitandi: Lögbært yfirvald sem veitir leyfi til framkvæmda og starfsemi sem þeim fylgir, t.d. sveitarstjórnir, heilbrigðisnefndir, Hollustuvernd ríkisins og iðnaðarráðherra.

Leysiefni

Leysiefni eru efni sem notuð eru til að leysa upp matvæli eða efnisþætti þeirra, þar með talin öll aðskotaefni sem geta verið til staðar í matvælum.

Leysiefni

Leysiefni til útdráttar eru leysiefni sem notuð eru við útdrátt við vinnslu á matvælum eða efnisþáttum þeirra og eru fjarlægð, en leifar efnanna kunna þó að fyrirfinnast í matvælunum eða efnisþáttum þeirra af tæknilegum ástæðum.

Lífbelti

Lífbelti er samsafn líffélaga a stóru svæði, þar sem breytistig þróast i átt að hástigi í samræmi við umhverfisskilyrði. Dæmi: túndra, gresja, barrskógur.

Lífbrigði

Lífbrigði er erfðafræðilegt afbrigði lífvera, dýra eða plantna með sömu arfgerð (genotype).

Lífefldur landbúnaður

Lífefldur landbúnaður er lífrænn landbúnaður sem stundaður er í samræmi við hugmyndir Rudolfs Steiners.

Lífefldur landbúnaður

Lífefldur landbúnaður er lífrænn landbúnaður sem stundaður er í samræmi við hugmyndir Rudolfs Steiners.

Líffélag

Líffélag eða samfélag: samsafn lífstofna, sem mynda samvirkt og nær einsleitt lífkerfi innan lífvistar.

Líffræðileg mengunarmörk

Líffræðileg mengunarmörk. Magn efna sem finna má í blóði, þvagi, útöndunarlofti o.s.frv. hjá starfsmönnum

Líffræðileg súrefnisþörf

Líffræðileg súrefnisþörf (BOD5) er mælikvarði fyrir magn lífrænna efna í vatni mælt með staðlaðri aðferð.

Lífhvolf

Lífhvolf eða lífheimur er allt það svæði við yfirborð jarðar, þar sem líf dafnar.

Lífmagn

Lífmagn er heildarþungi lífvera á flatareiningu (oft umreiknað í þurrefni).

Lífræn efnasambönd

Lífræn efnasambönd: Með lífrænum efnasamböndum tins er í reglugerð þessari átt við efnasambönd þar sem tin er bundið alkýl- eða akrýlefnahópum.

Lífræn endurvinnsla

Lífræn endurvinnsla: loftháð meðferð (mylting) eða loftfirrt meðferð (gasmyndun) samkvæmt tiltekinni áætlun og með aðstoð örvera á þeim hluta umbúðaúrgangs sem brotnar niður í stöðug lífræn efni eða metan. Urðun úrgangs telst ekki lífræn endurvinnsla.

Lífræn tinsambönd

Lífræn tinsambönd taka í þessari reglugerð til efnasambanda þar sem tin er bundið alkýl- eða akrýlhópum, t.d. tríbútýltin.

Lífrænar landbúnaðarvörur

Lífrænar landbúnaðarvörur eru matvæli og aðrar búsafurðir sem framleiddar eru samkvæmt ákvæðum þessarar reglugerðar.

Lífrænar landbúnaðarvörur

Lífrænar landbúnaðarvörur eru matvæli og aðrar búsafurðir sem framleiddar eru samkvæmt ákvæðum þessarar reglugerðar.

Lífrænn áburður

Lífrænn áburður: Lífrænn áburður er áburður úr dýra- eða jurtaríkinu og inniheldur a.m.k. 40% lífrænna efna miðað við þurrefni og hefur beint áburðargildi umfram önnur jákvæð áhrif sem kunna að skapast fyrir plöntur. Þvagefni eða önnur tilbúin lífræn köfnunarefnissambönd eru ekki talin lífrænn áburður.

Lífrænn landbúnaður

Lífrænn landbúnaður er búskapur sem framleiðir afurðir samkvæmt ákvæðum þessarar reglugerðar.

Lífrænn landbúnaður

Lífrænn landbúnaður er búskapur sem framleiðir afurðir samkvæmt ákvæðum þessarar reglugerðar.

Lífrænt býli

Lífrænt býli er lögbýli, hluti lögbýlis eða önnur afmörkuð búrekstrareining þar sem aðlögun að lífrænum landbúnaði er lokið og landbúnaðarráðuneytið hefur skráð það að undangenginni vottun og hefur leyfi til að nota lífrænt vörumerki.

Lífrænt býli

Lífrænt býli í aðlögun er lögbýli, hluti lögbýlis eða önnur afmörkuð búrekstrareining sem verið er að breyta úr almennum landbúnaði yfir í lífrænan í áföngum samkvæmt aðlögunaráætlun vottunarstofu. Vottunarstofu er heimilt að leyfa lífrænu býli í aðlögun notkun lífræns vörumerkis í ákveðnum tilvikum.

Lífrænt vörumerki

Lífrænt vörumerki er vörumerki sem aðeins er heimilt að nota við markaðssetningu vottaðra lífrænna landbúnaðarafurða.

Lífrænt vörumerki

Lífrænt vörumerki er vörumerki sem aðeins er heimilt að nota við markaðssetningu vottaðra lífrænna landbúnaðarafurða.

Lífstofn

Lífstofn eða stofn er hópur lífvera af sömu tegund á afmörkuððu svæði. Hefur einig verið kallað venzlahópur á íslenzku.

Lífsýnasafn

Lífsýnasafn: Safn lífsýna sem geymd eru til frambúðar.

Lífsýni

Lífsýni: Lífrænt efni úr mönnum, lifandi eða látnum, sem veitt getur um þá líffræðilegar upplýsingar.

Lífsýnisgjafi

Lífsýnisgjafi: Einstaklingur sem lífsýni er úr.

Líftölfræði

Líftölfræði er tölfræðilegar rannsóknir á lífverum.

Lífvera

Lífvera er erfðafræðileg eining þar sem fram getur farið eftirmyndun eða yfirfærsla erfðaefnis.

Lífvist

Lífvist eða vistsvæði er svæði með svipuðum eða eins umhverfisskilyrðum; heimkynni líffélags.

Lindan

Lindan er myndefni sem inniheldur a.m.k. 99% y-myndbrigði af 1, 2, 3, 4, 5, 6- hexaklórsýklóhexani. Einangrun lindans er aðskilnaður lindans úr blöndu myndbrigða af hexaklórsýkló-hexani.

Lindarvatn

Lindarvatn: vatn sem berst sjálfrennandi upp á yfirborð jarðar, í upphaflegu ástandi eða eftir meðhöndlun.

Lindarvatn

Lindarvatn: Vatn sem berst sjálfrennandi upp á yfirborð jarðar.

Loftmengun

Loftmengun: losun framandi efna, hávaða, geislunar, hita o.fl. út í andrúmsloftið.

Losun

Losun merkir að vísvitandi er hleypt í sjóinn fljótandi eða föstum efnum sem falla frá við eðlilega starfrækslu.

Losun

Losun: Þegar vísvitandi eða af stórfelldu gáleysi er hleypt í sjóinn fljótandi eða föstum efnum sem tengjast eðlilegri starfsemi. Eftirfarandi telst ekki losun: a) að koma fyrir efnum eða hlutum í hafið í öðrum lögmætum tilgangi en að farga þeim, b) þegar úrgangsefni eða önnur efni, sem beinlínis stafa frá rannsóknum eða nýtingu jarðefna í eða á hafsbotni, berast í hafið, c) að kasta í hafið óunnum fiski og fiskúrgangi vegna veiða og vinnslu.

Losunarmörk

Losunarmörk eru mörk fyrir leyfilega losun sem óheimilt er að fara yfir á einu eða fleiri tímabilum. Mörkin geta verið tilgreind sem massi, rúmmál, styrkur eða aðrar breytur.

Losunarmörk

Losunarmörk eru mörk fyrir leyfilega losun sem óheimilt er að fara yfir á einu eða fleiri tímabilum. Mörkin geta verið tilgreind sem massi, rúmmál, styrkur eða aðrar breytur.

Löndunarlagnir

Löndunarlagnir: lagnir frá geymum sem tengjast olíuflutningaskipum.

Mannvistfræði

Mannvistfræði: grein vistfræði, er varðar tengsl manna við umhverfið, breytingar er þeir valda á vistkerfum jarðar og áhrif þeirra breytinga á manninn.

Markaðssetning

Markaðssetning: Geymsla á vörum með sölu eða afhendingu með einhverjum öðrum hætti að markmiði, gegn greiðslu eða ekki, einnig sjálf salan og afhending sem fer fram með einhverjum öðrum hætti.

Markaðssetning

Markaðssetning er hvers kyns afhending erfðabreyttra lífvera eða vöru sem hefur þær að geyma, hvort sem afhendingin er gegn gjaldi eða ekki (sjá þó 29. gr.).

Markaðssetning

Markaðssetning: Fyrsta afhending sprengiefnis gegn greiðslu eða án endurgjalds, í því skyni að dreifa því og/eða nota það hér á landi eða í öðru ríki sem aðild á að Evrópska efnahagssvæðinu.

Markaðssetning

Markaðssetning: Að flytja inn, flytja út, dreifa eða selja efni.

Mat

Mat (loftmengunar) er aðferð til að mæla, reikna út, spá fyrir um eða meta stig mengunar í andrúmslofti.

Matsáætlun

Matsáætlun: Áætlun um á hvaða þætti framkvæmdarinnar og umhverfis leggja skuli áherslu í matsskýrslu og um kynningu og samráð við gerð matsskýrslu. Matsáætlun samanstendur af tillögu framkvæmdaraðila að matsáætlun og samþykki Skipulagsstofnunar á tillögunni með eða án athugasemda.

Matsskyld framkvæmd

Matsskyld framkvæmd: Framkvæmd sem háð er ákvæðum reglugerðar þessarar ásamt þeirri starfsemi sem henni fylgir.

Matsskýrsla

Matsskýrsla: Skýrsla framkvæmdaraðila um mat á umhverfisáhrifum fyrirhugaðrar framkvæmdar og starfsemi sem henni fylgir.

Matvælafyrirtæki

Matvælafyrirtæki hvert það fyrirtæki og hver sá aðili sem annast framleiðslu og dreifingu matvæla.

Matvæli

Matvæli eru hvers konar vörur sem ætlaðar eru mönnum til neyslu,þar með talið neysluvatn.Í reglugerð þessari teljast innihaldsefni einnig til matvæla.

Meðalgildi

Meðalgildi merkir það gildi sem sýnir best magn þess næringarefnis sem tiltekin matvæli innihalda. Meðalgildið gerir ráð fyrir breytileika eftir árstíðum og öðrum þáttum sem kunna að valda breytingum á hinu raunverulega magni efnisins.

Meðhöndlun olíuúrgangs

Meðhöndlun olíuúrgangs (og spilliefna) er söfnun, geymsla, pökkun, flokkun, flutningur, vinnsla, endurnotkun, endurnýting og förgun hans, þ.m.t. eftirlit með slíkri starfsemi og umsjón með förgunarstöðvum eftir að þeim hefur verið lokað.

Meðhöndlun úrgangs

Meðhöndlun úrgangs (sorphirða) er söfnun, geymsla, böggun, flokkun, flutningur, endurnotkun, endurnýting, pökkun og förgun úrgangs, þ.m.t. eftirlit með slíkri starfsemi og umsjón með förgunarstöðvum eftir að þeim hefur verið lokað.

Meindýr

Meindýr: Með meindýrum er í reglugerð þessari átt við rottur og mýs annars vegar, og skordýr og aðra hryggleysingja hins vegar, sem valda tjóni eða umtalsverðum óhreinindum í eða við hýbýli manna, í peningshúsum, farartækjum, vöruskemmum o.s.frv.

Meindýr

Meindýr: Hvers konar óþurftardýr, þ.m.t. nagdýr, skordýr og lirfur þeirra, sem geta borið óhreinindi eða smitefni í matvæli.

Mengun

Mengun: tilkoma frmaandi efna, orku eða áhrifa í vistkerfi.

Mengun

Mengun er þegar örverur, efni og efnasambönd valda óæskilegum og skaðlegum áhrifum á heilsufar almennings, röskun lífríkis eða óhreinkun lofts, láðs eða lagar. Mengun tekur einnig til óþæginda vegna ólyktar, óbragðs, hvers konar hávaða og titrings, geislunar og varmaflæðis.

Mengun

Mengun er það þegar örverur, efni og efnasambönd og eðlisfræðilegir þættir valda óæskilegum og skaðlegum áhrifum á heilsufar almennings, röskun lífríkis eða óhreinkun lofts, láðs eða lagar. Mengun tekur einnig til ólyktar, hávaða, titrings, geislunnar og varmaflæðis ýmissa óæskilegra eðlisfræðilegra þátta.

Mengun andrúmslofts

Spilling andrúmslofts af völdum skaðlegra efna. Oft er notað orðið loftmengun. Mengunin hefur áhrif á allt líf og ógnar því fari hún yfir hættumörk. Mengun andrúmslofts er einkum komin til vegna umsvifa mannsins og stafar ýmist af lofttegundum, dropum eða föstum ögnum. Mengun af þessu tagi má rekja m.a. til iðnaðar, brennslu hvers kyns eldsneytis, t.d. í bílum, og eyðingar sorps og annars úrgangs, einkum frá efnaiðnaði. Helstu efnasamböndin sem valda loftmengun eru koltvíoxíð, koleinoxíð, ýmis kolvatnsefni, köfnunarefnisoxíð, brennisteinstvíoxíð, blýsambönd og geislavirk efni auk svifryks. Mengun andrúmslofts er mest þar sem iðnaður er mikill. Eldgos geta líka valdið mikilli mengun lofts og geta þau haft mikil áhrif á lofthjúpinn.

Mengun jarðvegs

Spilling jarðvegs af völdum hvers kyns úrgangs- og eiturefna. Oft einnig talað um jarðvegsmengun. Helstu mengunarvaldar í jarðvegi eru ýmsir plágueyðar sem notaðir eru í landbúnaði og garðrækt, geislavirkt ofanfall, olía og súrt regn. Mengunin getur m.a. spillt neysluvatni og haft alvarleg áhrif á lífverur vegna þess að plöntur taka upp eiturefni úr jarðvegi og geta þannig borist inn í fæðukeðjur.

Mengun sjávar

Spilling sjávar af völdum hvers kyns úrgangs- eða eiturefna sem eyðast seint eða ekki á náttúrulegan hátt. Oft einnig talað um sjávarmengun. Mestu mengunarvaldar í sjó eru efni sem hafa bein áhrif á lífríki sjávar, m.a. olía, eiturefni og geislavirk efni sem losuð eru úr sjó eða berast þangað t.d. frá efnaiðnaði, og næringarsölt sem berast einkum frá landbúnaðarhéruðum og heimilum. Auk þess valda ýmsir aðskotahlutir, t.d plast- og málmhlutir, umhverfisspjöllum í sjó og fjörum. Mengun er mest í innhöfum í grennd við þéttbýli, t.d í Miðjarðarhafi og Eystrasalti.

Mengunarálag

Mengunarálag (á vinnustöðum): Sú mengun (magn) sem starfsmenn verða fyrir, t.d. við innöndun, neyslu eða snertingu (exposure).

Mengunarlögsaga

Mengunarlögsaga: Efnahagslögsaga og landgrunn Íslands.

Mengunarlögsaga Íslands

Mengunarlögsaga Íslands er það hafsvæði sem nær yfir innsævi, landhelgi og efnahagslögsögu Íslands og landgrunn Íslands.

Mengunarlögsaga Íslands

Mengunarlögsaga Íslands er það hafsvæði sem nær yfir innsævi, landhelgi og efnahagslögsögu Íslands og landgrunn Íslands.

Mengunartjón

Mengunartjón: merkir tjón eða skaða sem hlýst af mengun sjávar hvar sem slík mengun kann að eiga sér stað og af hvers konar völdum sem hún stafar. Mengunartjón tekur til kostnaðar vegna ráðstafana til að koma í veg fyrir tjón, frekara tjón eða skaða sem hlýst af slíkum ráðstöfunum.

Mengunartjón

Mengunartjón merkir tjón eða skaða sem hlýst af mengun hvar sem slík mengun kann að eiga sér stað og af hvers konar völdum sem hún stafar. Mengunartjón tekur til kostnaðar vegna ráðstafana til að koma í veg fyrir tjón eða skaða sem hlýst af slíkum ráðstöfunum.

Mengunarvarnabúnaður

Búnaður til að koma í veg fyrir mengun eða bregðast við bráðamengunaróhöppum einkanlega olíumengunaróhöppum. Dæmi um mengunarvarnabúnað eru loftsíur, olíuskiljur, amalgamskiljur, flotgirðingar, olíuupptökutæki, og ýmis annar búnaður

Mengunarvarnabúnaður

Mengunarvarnabúnaður: Búnaður, mannvirki eða tæki sem notuð eru til að koma í veg fyrir mengun og einnig sérhæfður búnaður sem notaður er til þess að draga úr mengun sem orðið hefur.

Mengunarvarnabúnaður

Mengunarvarnabúnaður: Búnaður til að bregðast við bráðamengunaróhöppum einkanlega olíumengunaróhöppum. Hann samanstendur yfirleitt af flotgirðingum, olíuupptökutækjum, dreifiefnum og öðrum skyldum búnaði.

Mengunarvarnaeftirlit

Eftirlit með starfsleyfisskyldum atvinnurekstri og öðrum þáttum sem eiga að fyrirbyggja eða draga úr mengun lofts, láðs eða lagar, eftirlit með eiturefnum og hættulegum efnum og fræðsla um þessi mál. Vöktun umhverfisins telst til mengunarvarnaeftirlits. Hollustuvernd ríkisins hefur yfirumsjón með mengunarvarnaeftirliti á landinu öllu og skal sjá um vöktun og að rannsóknir því tengdar séu framkvæmdar.

Mengunarvarnaeftirlit

Mengunarvarnaeftirlit er eftirlit með þeim þáttum sem eiga að fyrirbyggja eða draga úr mengun lofts, láðs eða lagar, eftirlits með eiturefnum og hættulegum efnum og fræðslu um þessi mál. Vöktun umhverfisins telst til mengunarvarnaeftirlits.

Merking

Merking (matvæla) eru orð, upplýsingar, vörumerki, sérheiti, myndefni eða tákn sem tengjast matvælum og eru sett á umbúðir, skjöl, tilkynningar, merkimiða, hringi eða kraga sem fylgja slíkum matvælum eða vísa til þeirra.

Mettaðar fitusýrur

Mettaðar fitusýrur eru fitusýrur án tvíbindinga.

Mikilvægur eftirlitsstaður

Mikilvægur eftirlitsstaður: Staður eða þrep í framleiðslu- eða dreifingarferli þar sem unnt er að hafa eftirlit með áhættuþáttum (sjá GÁMES).

Móttökustöð

Móttökustöð er staður og aðstaða þar sem tekið er við úrgangi til lengri eða skemmri geymslu, umhleðslu, flokkunar eða annarrar meðhöndlunar. Þaðan fer úrgangur til förgunar eða nýtingar, eða honum er fargað á staðnum. Undir móttökustöð falla: Flokkunarmiðstöðvar, urðunarstaðir og brennslustöðvar.

Mótvægisaðgerðir

Mótvægisaðgerðir: Aðgerðir til að koma í veg fyrir, draga úr eða ráða bót á neikvæðum umhverfisáhrifum.

Mæligrunnur

Mæligrunnur merkir áþreifanlegan mælikvarða, mælitæki eða mælibúnað til þess að skilgreina, raungera, varðveita eða birta einingu eða gildi eðlisfræðistærðar til þess að flytja þessa einingu eða stærð yfir á önnur mælitæki með samanburði.

Mæling

Mæling á umhverfisgæðum er mæling og skráning á einstökum þáttum í umhverfinu, óháð atvinnurekstri og starfsleyfum, venjulega framkvæmd í stuttan tíma.

Nafnafköst brennslustöðvar

Nafnafköst brennslustöðvar eru samanlögð afköst brennsluofna stöðvar, tilgreind sem magn úrgangs sem brennt er á klukkustund.

Námusvæði

Námusvæði: Svæði, eða hluti svæðis, sem leyfi til vinnslu og nýtingar vikurs tekur til.

Náttúrulaug

Náttúrulaug: Laug gerð af náttúrunnar hendi.

Náttúrulegt

Náttúrulegt jafnvægi: ástand, sem náðst gæti í hástigslíffélögum (climax communities), þar sem fjöldi í stofnum héldist jafn, svo og upptaka og losun efnis og orku í líffélaginu. Slíkt líffélag kæmist næst því að teljast með réttu ?ósnortin náttúrua?.

Náttúruminjar

Til náttúruminja teljast náttúruverndarsvæði, lífverur og búsvæði þeirra og vistkerfi sem eru á náttúruminjaskrá.

Náttúruvernd

Náttúruvernd: skipuleg viðleitni manna til að vernda vistkerfi jarðar og viðhalda fjölbreytni þeirra og náttúruauðlindum.

Náttúruvernd

Skipulögð viðleitni til að stuðla að samskiptum manns og náttúru, þannig að ekki spillist að óþörfu líf eða land, né mengist sjór, vatn eða loft. Náttúruvernd snýst einnig um að tryggja eftir föngum þróun náttúrunnar eftir eigin lögmálum, að vernda það sem er sérstætt eða sögulegt og auðvelda almenningi umgengni við náttúruna og auka kynni af henni. Það er einnig eitt af meginmarkmiðum náttúruverndar að tryggja það að komandi kynslóðir fá notið ósnortinnar náttúru. Á Íslandi heyrir náttúruvernd undir umhverfisráðuneytið en Náttúruvernd ríkisins annast framkvæmd hennar.

Náttúruvætti

Náttúruvætti eru friðlýstar, sérstæðar náttúrumyndanir, svo sem fossar, eldstöðvar, hverir, drangar, hellar og haun, ásamt fundarstöðum steingervinga og merkilegra steinda. Náttúruvætti eru mörg þess eðlis að á þeim hvílir almenn helgi. Þau eru þannig hluti af sameiginlegum arfi þjóðarinnar. Flest eru náttúruvættin lítil um sig og verndun þeirra beinist að því að koma í veg fyrir jarðrask og aðrar skemmdir. Meðal friðlýstra náttúruvætta má nefna Hveravelli, Skógafoss, Dverghamra á Síðu og Öskju. Á landinu öllu hafa 32 svæði verið friðlýst sem náttúruvætti.

Náttúruvörur

Náttúruvörur eru vörur sem innihalda eða eru unnar úr örverum, plöntu- eða dýrahlutum og sem auglýstar eru eða kynntar þannig að þær fullnægi tilteknum hollustuþörfum manna. Náttúruvörur eru ýmist einar sér eða blandaðar öðrum efnum, þar á meðal bætiefnum.

Neðanjarðarolíugeymir

Neðanjarðarolíugeymir: geymir sem hefur meira en 10% af rúmmáli sínu undir yfirborði jarðar.

Neyðarráðstafanir

Neyðarráðstafanir: Áætlun rekstraraðila iðnaðarstarfsemi þar sem fram kemur hvernig bregðast skuli við stórslysum.

Neyslugeymir

Neyslugeymir: geymir sem einn eða fleiri notendur hafa aðgang að og er ekki í tengslum við olíubirgða- eða bensínstöð, (t.d. húsageymir, þ.e. geymir sem er tengdur beint inn í hús, eða lausageymir, þ.e. geymir sem ætlaður er til notkunar á tilteknum stað í skamman tíma).

Neysluvatn

Neysluvatn er vatn í upphaflegu ástandi eða eftir meðhöndlun, sem notað er til drykkjar, við matargerð og í matvælafyrirtækjum. Hitaveituvatn telst ekki neysluvatn.

Neysluvatn

Neysluvatn: Neysluhæft vatn eins og það er skilgreint í rg. nr. 319/1995 um neysluvatn.

Neysluvatn

Neysluvatn: vatn, í upphaflegu ástandi eða eftir meðhöndlun, sem notað er til drykkjar, við matargerð og í matvælafyrirtækjum. Hitaveituvatn telst ekki neysluvatn.

Neysluvatn

Neysluvatn vatn í upphaflegu ástandi eða eftir meðhöndlun, án tillits til uppruna þess og hvort sem það kemur úr dreifikerfi, tönkum, flöskum eða öðrum ílátum og ætlað er til neyslu, eða matargerðar. Einnig allt vatn sem notað er í matvælafyrirtækjum, nema unnt sé að sýna fram á að gæði þess vatns sem notað er hafi ekki áhrif á heilnæmi framleiðslunnar.

Neysluvatnskerfi húss

Neysluvatnskerfi húss lagnir og tilheyrandi búnaður milli vatnsinntaks húss og krana.

Neytendur

Neytendur: dýr, bæði grasætur og kjötætur.

Niðursuða

Niðursuða: Vinnsluaðferð sem felst í því að pakka afla og fiskafurðum í loftþéttar umbúðir og hita þær að því marki að sjúkdómsvaldandi örverum sem gætu fjölgað sér er eytt eða þær gerðar óvirkar, án þess að það hitastig sem afurðirnar síðar kunna að verða geymdar við hafi nokkur áhrif þar á.

Notandi

Notandi er sérhver einstaklingur eða lögpersóna sem ber ábyrgð á afmarkaðri notkun erfðabreyttra lífvera.

Notkun

Notkun (afmörkuð) erfðabreyttra lífvera táknar alla þá starfsemi þar sem litningum í lífverum er breytt eða þegar erfðabreyttar lífverur eru ræktaðar, geymdar, notaðar, fluttar eða þeim fargað, enda sé beitt tálmunum af hvaða toga sem er til að hindra að erfðabreyttar lífverur komist í snertingu við fólk, umhverfi eða aðrar lífverur.

Notuð rafhlaða

Notuð rafhlaða eða rafgeymir: Rafhlaða eða rafgeymir sem ekki er hægt að nota aftur og á að endurvinna eða farga.

Nýir, áður óþekktir sjúkdómar

Nýir, áður óþekktir sjúkdómar: Alvarlegir smitsjúkdómar sem aldrei hafa komið upp hérlendis. Þeir geta þótt vægir erlendis en alvarlegir hérlendis vegna einangrunar búfjár.

Nýr búnaður

Nýr búnaður er búnaður sem ekki er fyrirliggjandi búnaður.

Nytjagreiðslureglan

Nytjagreiðslureglan kveður á um að þeir sem nýta náttúrulegar auðlindir til ágóða og ánægju greiði kostnað sem til fellur við stjórn, viðhald og verndun auðlindanna. Nytjagreiðslureglan kom fram í Rio-samþykkt Sameinuðu þjóðanna frá árinu 1992.

Næringarefnaauðgun

Næringarefnaauðgun er röskun á búsvæðum og jafnvægi í vistkerfum vatns sem má rekja til ofauðgunar næringarsalta í vatni, einkum efnasambanda köfnunarefnis og fosfórs og lýsir sér oft sem aukning í frumframleiðni. Næringarefnaauðgun á oftast rætur sínar að rekja til áburðarnotkunar í landbúnaði. Áburðurinn sem inniheldur næringarefnin skolast með yfirborðsvatni í vatnsföll og stöðuvötn og veldur næringarefnaauðguninni sem leiðir svo til aukinnar framleiðni gróðurs í vatninu og í kjölfarið til súrefnisskorts í vatninu.

Næringarefnaauðgun

Næringarefnaauðgun er röskun á búsvæðum og jafnvægi í vistkerfi vatns sem má rekja til ofauðgunar næringarsalta í vatni, einkum efnasambanda köfnunarefnis og fosfórs.

Óbein losun

Óbein losun er þegar efni eða gerlar berast frá dreifðum uppsprettum, eða er hætt við að geti borist, í vatn eftir síun í gegnum jarðveg, þéttan jarðgrunn eða berggrunn.

ODP

Ósoneyðingarmáttur (ODP, ozone depleting potential) hlutfallslega getu efnis til að brjóta niður óson í heiðhvolfinu miðað við tríklórflúormetan (CFC-11).

Ofanflóð

Ofanflóð: Snjóflóð, skriðufall, berghlaup eða grjóthrun.

Ofanjarðarolíugeymir

Ofanjarðarolíugeymir: geymir sem ætlaður er til geymslu á olíu á ákveðnum stað og hefur 10% eða minna af rúmmáli sínu undir yfirborði jarðar.

Ofanvatn

Ofanvatn er regnvatn og leysingarvatn sem rennur í fráveitur af húsþökum, götum, gangstéttum og öðru þéttu umhverfi.

Ofanvatn

Ofanvatn er regnvatn og leysingarvatn sem rennur í fráveitur af húsþökum, götum, gangstéttum og öðru þéttu yfirborði.

Ofauðgun

Ofauðgun lýsir sér oft sem aukning í frumframleiðni.

Ofnæmi

Ofnæmi: Það að einstaklingur verður mjög viðkvæmur gagnvart ákveðnu efni, venjulega eftir síendurtekna snertingu eða dvöl í mengun frá efninu. Ofnæmi getur lýst sér á mismunandi hátt, t.d. sem snertiexem, nef-, eða augnrennsli eða öndunarerfiðleikar (asthmi).

Ofnæmisvaldandi efni

Ofnæmisvaldandi efni. Efni sem einstaklingur getur orðið það viðkvæmur fyrir, að jafnvel örlítið magn getur valdið sterkum ofnæmisviðbrögðum.

Óhappaálag

Óhappaálag: Álag sem aðeins verður vegna óhapps eða við aðrar ófyrirsjáanlegar aðstæður, sbr. staðalinn ÍST DS 409:1982.

Olía

Olía: jarðolía í hvaða formi sem er, þar með talin hráolía, eldsneytisolía, sori, olíuúrgangur og unnin olía.

Olíubirgðastöð

Olíubirgðastöð: birgða- og dreifingarstöð sem hefur geymarými fyrir 50 m3 af olíu eða meira. Olíubirgðastöð samanstendur a.m.k. af: geymi eða geymum með varnarþró, löndunar-, áfyllingar- og afgreiðslulögnum, dæluhúsi, áfyllingarplani, olíuskilju og afgreiðsluhúsi.

Olíubrák

Olíubrák nefnist það þegar olía liggur á vatni eða sjó. Brákin er oftast tilkomin vegna leka frá skipum, olíuleiðslum eða olíupöllum á hafi úti. Oft er notað orðið olíuflekkur um olíubrák

Olíuflutningaskip

Olíuflutningaskip: Skip sem er smíðað eða er breytt og aðallega notað til að flytja olíu í lausu í farmrými, þar með talin fjölnotaskip og sérhvert efnaflutningaskip þegar það flytur olíu í lausu í geymum sínum eða í hluta af þeim.

Olíuinnflutningsstöð

Olíuinnflutningsstöð: stöð þar sem olíuskip í millilandasiglingum landa olíu og strandferðaskip lesta olíu.

Olíukennd blanda

Olíukennd blanda: blönda sem inniheldur olíu.

Olíulagnir

Olíulagnir: pípur, lokar og tengistykki.

Olíumannvirki

Olíumannvirki: mannvirki, svo sem olíubirgðastöðvar, bensínstöðvar eða olíugeymar, þar sem olía er geymd eða meðhöndluð í einhverjum mæli.

Olíumengunaróhapp

Atburður, eða röð atburða sem leiða af sama atburði, sem hefur eða getur haft í för með sér losun olíu og veldur hættu, eða getur valdið hættu, fyrir umhverfi hafsins, eða við strendur eða skaðað hagsmuni tengda þeim og sem krefst neyðarráðstafana eða annarra tafarlausra úrræða

Olíumengunaróhapp

Olíumengunaróhapp: Atburður, eða röð atburða sem leiða af sama atburði, sem hefur eða getur haft í för með sér losun olíu og sem veldur hættu, eða getur valdið hættu, fyrir umhverfi hafsins, eða við strendur eða skaðað hagsmuni tengda þeim og sem krefst neyðarráðstafana eða annarra tafarlausra úrræða.

Olíuskilja

Olíuskilja: búnaður sem skilur að olíu og vatn.

Olíuskiljur

Olíuskiljur eru búnaður sem skilur að olíu og vatn. Búnaðurinn er notaður til að bregðast við olíumengun í sjó og vötnum.

Olíuúrgangur

Olíuúrgangur er hvers konar smurnings- og iðnaðarolíur sem orðið hafa óhæfar til þeirrar notkunar sem þær voru upphaflega ætlaðar, þ.á m. notuð brennsluolía fyrir vélar og gírkassaolía, svo og smurolía, hverflaolía og vökvaþrýstiolía. Olíuúrgangur er spilliefni.

Opinbert eftirlit

Opinbert eftirlit er eftirlit á vegum stjórnvalda í þeim tilgangi að tryggja að framfylgt sé ákvæðum laga og reglna um matvæli og stuðla að fræðslu og upplýsingamiðlun.

Orkuflæði

Orkuflæði: orkustreymi eða tilflutningar innan vistkerfa jarðar. Gengur í eina átt sem geislaorka frá sólu, binzt að hluta í fæðukeðjunni og dreifist að lokum sem varmaorka.

Orkuvinnsla

Orkuvinnsla: notkun brennanlegs umbúðaúrgangs til að framleiða orku beint við brennslu með eða án annars úrgangs en með nýtingu varmans.

Ósnortið víðerni

Ósnortið víðerni er landsvæði sem er a.m.k. 25 km² að stærð, eða það stórt að hægt sé að njóta þar einveru og náttúrunnar án truflunar af mannvirkjum eða umferð vélknúinna farartækja á jörðu. Landsvæðið þarf að vera í a.m.k. 5 km fjarlægð frá mannvirkjum og öðrum tæknilegum merkjum, svo sem raflínum, orkuverum, miðlunarlónum og þjóðvegum. Þar má ekki gæta beinna ummerka mannsins og náttúran á að fá að þróast án álags af mannlegum umsvifum.

Ósoneyðandi efni

Efni sem eyða ósonlaginu innihalda klór (Cl) og/eða bróm (Br). Þetta eru rokgjörn og mjög stöðug efni og geta því borist auðveldlega upp í heiðhvolfið. Eyðandi áhrif þessara efna á ósonlagið eru mjög breytileg og eru skilgreind sem ósoneyðingarmáttur þeirra, ODP-gildi (Ozone Depletion Potential), ODP-gildi CFC-11 (CCl3F) er ákvarðað sem 1 og er ODP-gildi annarra efna skilgreint sem hlutfall af því.

Ósoneyðingarmáttur

Ósoneyðingarmáttur (ODP, ozone depleting potential) hlutfallslega getu efnis til að brjóta niður óson í heiðhvolfinu miðað við tríklórflúormetan (CFC-11).

Óstyrkt hús

Óstyrkt hús: Hús sem ekki hefur verið styrkt sérstaklega vegna álags frá hugsanlegu ofanflóði.

Óvirkur úrgangur

Óvirkur úrgangur er úrgangur sem breytist ekki verulega líf-, efna- eða eðlisfræði-lega, t.d. múrbrot, gler og uppmokstur.

PCB

PCB er gerfiefni, að efnasamsetningu skylt DDT, en er enn þá lengur að eyðast. Er notað sem óeldfimt kæli-, smurnings- og einangrunarefni í rafiðnaði (m.a. í straumbreytum), kælivökvum, svo og við ýmsa gerviefnaframleiðslu, m.a. í plastiðnaði. Víða hafa verið settar hömlur á framleiðslu þess. meira..

pe.

Persónueining (pe.) er magn lífrænna efna, næringarsalta og annarra efna sem samsvarar því sem einn einstaklingur er að jafnaði talinn losa frá sér á sólarhring. Ein pe. af lífrænu efni er það magn lífrænna efna í skólpi sem getur brotnað niður líffræðilega með 60 g súrefnis á dag mælt með 5 sólarhringa lífefnafræðilegri súrefnisnotkun.

Persónueining

Persónueining (pe.) er magn lífrænna efna, næringarsalta og annarra efna sem samsvarar því sem einn einstaklingur er að jafnaði talinn losa frá sér á sólarhring. Ein pe. af lífrænu efni er það magn lífrænna efna í skólpi sem getur brotnað niður líffræðilega með 60 g súrefnis á dag mælt með 5 sólarhringa lífefnafræðilegri súrefnisnotkun.

pH gildi

pH gildi: sýrustig.

Planta

Planta: Lifandi jurtir og viðarplöntur svo og lifandi hlutar þeirra og vefur, einnig trjáviður sé við harm áfastur börkur. Með lifandi plöntuhlutum er m.a. átt við ávexti, grænmeti, rótar­- og stöngulhnýði, lauka, jarðstöngla, afskorin blóm, felld tré með greinum, trjágreinar og plöntuvef í vefjaræktun. Þar með er einnig átt við jarðveg eða annað ræktunarefni er kann að loða við eða fylgja plöntunni sem og umbúðir og umbúðarefni er umlykja hana í flutningi. Reglugerð þessi tekur ekki til djúpfrystra plöntuhluta né heldur til fræs, sem ekki er ætlað til sáningar.

Plöntunæringarefni

Plöntunæringarefni: Sem plöntunæringarefni teljast aðalnæringarefnin köfnunarefni (N), fosfór (P) og kalí (K) og aukanæringarefnin kalk (Ca), magnesíum (Mg), natríum (Na) og brennisteinn (S) og snefilefnin bór (B), kóbolt (Co), kopar (Cu), járn (Fe), mangan (Mn), molýbden (Mo) og sink (Zn).

PPB

PPB: Miljarðashluti ? billjónustu hlutar (?parts per billion?).

PPM

PPM: milljónustuhlutar.

PPM

PPM: Milljónustu hlutar (?parts per million?). T.d. lítri af lofttegund í milljón lítrum andrúmslofts, cm 3 af lofttegund í m 3 andrúmslofts.

Pressað hunang

Pressað hunang fæst með því að pressa lirfulausar vaxkökur við vægan eða engan hita.

Pökkun

Pökkun: Sú aðgerð að vernda fiskafurðir með umbúðum, ílátum eða öðrum viðeigandi umbúnaði.

Pökkun

Pökkun: Verknaðurinn að koma hlutum eða efnum fyrir í tryggum og hæfum umbúðum.

Pökkun

Pökkun er þegar úrgangur er settur í umbúðir til að gera hann flutningshæfan og/eða til að geyma í lengri eða skemmri tíma.

Pökkunardagur

Pökkunardagur er sá dagur þegar vörunni er pakkað í þær umbúðir sem henni er dreift í.

Rafgeymir

Rafhlaða eða rafgeymir: Uppspretta raforku sem myndast við beina umbreytingu efnaorku. Rafhlöður og rafgeymar eru samsett úr einni eða fleiri frumrafhlöðum, sem ekki er hægt að endurhlaða, eða endurhlaðanlegum rafhlöðum.

Rafhlaða

Rafhlaða eða rafgeymir: Uppspretta raforku sem myndast við beina umbreytingu efnaorku. Rafhlöður og rafgeymar eru samsett úr einni eða fleiri frumrafhlöðum, sem ekki er hægt að endurhlaða, eða endurhlaðanlegum rafhlöðum.

Rafræn viðskipti

Rafræn viðskipti: Viðskipti þar sem pöntun, reikningsútgáfa eða greiðslur fara fram með rafrænum hætti.

Rafrænt bókhald

Rafrænt bókhald: Bókhald, eða sá hluti bókhalds, sem byggist á gögnum og færslum sem eiga uppruna sinn í gagnavinnslukerfum og send eru á milli þeirra með skeytum.

Rannsóknir

Rannsóknir (prófanir) felast í greiningu sýna vegna eftirlits, eftirlitsverkefna, vöktunar og annarra þjónusturannsókna eða fyrirbyggjandi aðgerða á sviði hollustuhátta og mengunarvarna.

Rannsóknir

Prófanir (rannsóknir) felast í greiningu sýna vegna eftirlits, eftirlitsverkefna, vöktunar og annarra þjónusturannsókna eða fyrirbyggjandi aðgerða á sviði hollustuhátta og mengunarvarna.

Regnskógur

Regnskógar eru sígrænir og samanstanda einkum af lauftrjám og runnum. Þeir eru einkum í hitabeltinu þar sem úrkoma er jöfn og mikil flesta mánuði ársins, en einnig til fjalla í hlýrri hlutum tempruðu beltanna. Regnskógar einkennast af fjölmörgum tegundum lauftrjáa, klifurjurta og ásætna og eru oftast mjög ógreiðfærir. Regnskógar hafa rýrnað um tæpan helming á 20. öld vegna skógarhöggs, landnáms til ræktunar og beitar, námagraftar og veglagna. Talið er að um helmingur allra tegunda lífvera á jörðinni lifi í regnskógunum. Jarðvegur er þar er mjög næringarsnauður og illa fallinn til akuryrkju, þ.e.a.s. meirihluti næringarefnanna er bundinn í lífverunum sjálfum.

Rekstaraðili

Rekstaraðili: Einstaklingur eða lögaðili sem hefur leyfi eða heimild til að framleiða, geyma, nota eða færa til sprengiefni eða stunda viðskipti með sprengiefni.

Rekstraraðili

Rekstraraðili: Sá einstaklingur eða lögaðili sem ber ábyrgð á iðnaðarstarfsemi sem tilkynnt hefur verið um.

Rekstraraðili

Rekstraraðili: aðili sem ábyrgur er fyrir viðkomandi rekstri. Rekstraraðili getur ýmist verið eigandi eða leigutaki rekstrar eða búnaðar.

Rekstraraðili

Rekstraraðili er einstaklingur eða lögaðili sem ber ábyrgð á viðkomandi atvinnurekstri.

Rekstrarleyfi

Rekstrarleyfi: Rekstrarleyfi til gerðar og starfrækslu miðlægs gagnagrunns á heilbrigðissviði samkvæmt lögum nr. 139/1998, um gagnagrunn á heilbrigðissviði, útgefið af heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra.

Rekstrarúrgangur

Rekstrarúrgangur er úrgangur frá framleiðslu, þjónustu og verslun, til dæmis matarleifar, pappír, pappi, plast, gler, timbur, málmar, leifar framleiðslu o.þ.h.

Rokgjörn lífræn efnasambönd

Rokgjörn lífræn efnasambönd (VOC) eru skilgreind sem hvert það lífræna efnasamband sem við 293,15 K hefur gufuþrýsting sem er 0,01 kPa eða meira, eða er rokgjarnt í svipuðum mæli við þær notkunaraðstæður sem um ræðir, og sem er notað eitt sér eða í sambandi við önnur efni til að leysa upp hráefni, afurðir eða úrgangsefni, eða notað sem hreinsiefni til að leysa upp mengunarefni eða sem leysiefni, dreifiefni, seigjustillandi efni, yfirborðsspennustillandi efni, mýkiefni eða rotvarnarefni.

Rotþró

Rotþró er tankur til botnfellingar og hreinsunar á föstu sviflægu efni úr skólpi

Rotþró

Rotþró er tankur til botnfellingar og hreinsunar á föstu sviflægu efni úr skólpi.Hollustuvernd ríkisins gefur út leiðbeiningar um stærð, gerð og frágang rotþróa.

Ruslabiður

Ruslabiður eru ílát sem komið er fyrir á almannafæri í því skyni að auðvelda fólki að losa sig við úrgang.

Ræktað land

Til ræktaðs lands teljast garðar tún og akrar, þ.e. land sem hefur verið ræktað með jarðvinnslu, sáningu, og reglulegri áburðargjöf, land í skógrækt eða land sem hvorki hefur þarfnast jarðvinnslu eða sáningar til að verða slægjuland en er það vegna áburðargjafar og er notað sem slíkt.

Ræktunarland

Ræktunarland: Land þar sem plantan var síðast í ræktun í minnst eitt vaxtarskeið, eða þar sem sáð var til hennar með fræi. Sé um græðlinga að ræða (með eða án rótar) er átt við það land þar sem móðurplantan var ræktuð síðasta vaxtarskeið fyrir töku græðlinga, eða þar sem rótun fór fram.

Ræktunarland

Ræktunarland: Allt land sem notað er af sama framleiðanda og þar sem notaðar eru sömu vélar, hvort sem þetta land er hans eigið eða ekki.

Ræktunarstaður

Ræktunarstaður: Sú rekstrareining í ræktunarlandinu, þar sem plönturnar eru ræktaðar; gróðrarstöð, garðyrkju- eða landbúnaðarbýli eða annað fyrirtæki.

Safnræsi

Safnræsi er kerfi sem ætlað er að safna og veita burt skólpi frá þéttbýli.

Safnræsi

Safnræsi er kerfi sem ætlað er að safna og veita burt skólpi frá þéttbýli.

Salernisúrgangur

Salernisúrgangur er allur úrgangur frá þurr- eða vatnssparandi salernum sem ekki eru tengd við fráveitu.

Samhæði

Samhæði og gagnhæði er gagnkvæm tengsl tveggja eða fleiri þátta, t.d. efnahringrás í vistkerfum; lýsingarorð: samháður.

Samlagningarverkun

Samlagningarverkun: Þegar áhrif tveggja eða fleiri efna leggjast saman (additive effects), þ.e. þegar þau hafa svipuð áhrif á sömu líffærin, t.d. flest lífræn leysiefni.

Samverkandi áhrif

Samverkandi áhrif: Efni geta haft hvetjandi eða letjandi verkun eða samlagningar verkun.

Sandgræðsla

Sandgræðsla er hefting jarð- og sandfoks sem og uppgræðsla gróðurlausra og gróðurlítilla landsvæða. 

Seljandi

Seljandi: Smásöluaðili eða annar sem selur, leigir eða sýnir notendum lampa.

Sending Sérfæði

Sending: Það magn afla og fiskafurða sem sent er til eins eða fleiri kaupenda í móttökulandinu og flutt með sama flutningatæki.

Sérfæði

Sérfæði eru matvæli sem vegna tiltekinnar samsetningar eða framleiðsluaðferðar eru ætluð einstaklingum sem hafa sérstakar næringarfræðilegar þarfir. Það skal vera auðkennanlegt frá öðrum matvælum og uppfylla tiltekin næringarfræðileg skilyrði.

Sérfæði

Sérfæði er matvæli sem uppfylla tiltekin næringarfræðileg skilyrði og eru markaðssett sem slík.

Sérhafsvæði

Sérhafsvæði merkir hafsvæði sem tilteknar reglur um varnir gegn mengun sjávar gilda um, svo sem vegna sérstakra umhverfisaðstæðna, í samræmi við gildandi alþjóðasamninga um varnir gegn mengun sjávar sem Ísland er aðili að.

Setlaug

Setlaug: Laug eða ker, hitastig vatnsins er á bilinu 34°C - 44°C.

Seyra

Seyra: Allar tegundir af botnfalli sem verða til við hvers kyns hreinsun á fráveitum, rotþróm eða öðrum þeim búnaði sem notaður er til að hreinsa fráveitur.

Síðasti neysludagur

Síðasti neysludagur merkir lok þess tímabils sem varan heldur gæðum sínum. Ekki er heimilt að dreifa vörunni eftir dagsetningu síðasta neysludags.

Síður viðkvæmur viðtaki

Síður viðkvæmur viðtaki eru ármynni og strandsjór þar sem endurnýjun vatns er mikil og losun tiltekinnar mengunar er ekki talin hafa skaðleg áhrif á umhverfið.

Siturleiðsla

Siturleiðsla er götuð leiðsla sem lögð er í jörðu og dreifir fráveituvatni út í jarðveg.

Síu- og ristarúrgangur

Síu- og ristarúrgangur er fastur úrgangur sem fellur til við grófhreinsun á skólpi.

Síunarhraði

Síunarhraði: Hraði vatnsins yfir flatarmáli síu.

Skaðlegt efni

Skaðlegt efni: sérhvert efni, sem er líklegt til að stofna heilsu manna í hættu, skaða lifandi auðlindir og lífríki hafsins, spilla gæðum eða trufla lögmæta nýtingu hafsins, sé því sleppt í hafið. Nær þetta til allra efna sem eru háð eftirliti samkvæmt samningnum.

Skeyti

Skeyti: Safn samstæðra gagna sem raðað er samkvæmt ákveðnum stöðlum til gagnaflutnings og mynda fylgiskjöl í rafrænu bókhaldi.

Skip

Skip: sérhvert fljótandi far, þ.m.t. skíðaskip, svifskip og kafbátar.

Skoðunarstofa

Með skoðunarstofu er átt við lögaðila eða fyrirtæki í eigu einstaklings sem hlotið hefur viðurkenningu Fiskistofu. Hlutverk skoðunarstofa er að annast reglulegar skoðanir á búnaði og innra eftirliti vinnsluleyfishafa. Ennfremur veita þær Fiskistofu upplýsingar um starfsemi og ástand fyrirtækja.

Skoðunarstofa

Skoðunarstofa er lögaðili eða fyrirtæki í eigu einstaklings sem hlotið hefur faggildingu til að annast reglulegt eftirlit með innra eftirliti matvælafyrirtækja.

Skógrækt

Skógrækt er ræktun og hirðing skógar í þeim tilgangi að hafa af honum ýmsar nytjar. Skógur er einkum ræktaður vegna viðarafurða (nytjaskógur) en einnig til skjóls, þ.e. til að veita vörn gegn vindi, skriðuföllum, snjóflóðum, vatnsflaumi og uppblæstri, og til útiveru og náttúruskoðunar (lystiskógur).

Skólp

Skólp er húsaskólp og iðnaðarskólp eða blanda húsaskólps eða iðnaðarskólps og/eða ofanvatns.

Skoteldar

Skoteldar: flugeldar, reyk-, táragas- og hvellsprengjur og ýmiss konar skrauteldar.

Sláturleyfishafi

Sláturleyfishafi: Hver sá sem fengið hefur löggildingu á sláturhúsi.

Slepping

Slepping eða dreifing merkir það þegar erfðabreyttum lífverum eða vöru sem hefur þær að geyma er sleppt út í umhverfið án þess að beitt sé tálmunum til að hindra að þær geti haft áhrif á fólk, aðrar lífverur eða umhverfi. Hér eftir mun orðið slepping notað um sleppingu eða dreifingu.

Sleppistaður

Sleppistaður er sá staður eða það svæði þar sem erfðabreyttum lífverum er sleppt án þess að tálmunum sé beitt til að hindra að þær geti haft áhrif á fólk, aðrar lífverur eða umhverfi.

Slys

Slys er sérhvert það tilvik þegar erfðabreyttar lífverur sleppa út og geta stefnt heilsu manna, annarra lífvera eða umhverfinu í hættu þegar í stað eða síðar.

Smábörn

Smábörn eru börn á aldrinum eins til þriggja ára.

Smárækjuskilja

Smárækjuskilja er tæki eða útbúnaður, sem komið er fyrir í togveiðarfærum í þeim tilgangi að flokka rækju eftir stærð í vörpunni, þannig að smárækja skiljist lifandi úr vörpunni.

Smíðað skip

Smíðað skip: Skip þar sem kjölur hefur verið lagður eða er á svipuðu smíðastigi. Farið skal með skip, sem breytt er í efnaflutningaskip án tillits til þess hvenær það var smíðað, sem efnaflutningaskip smíðað á þeim degi er umrædd breyting hófst. Þetta á þó ekki við um breytingu á skipi sé það: Smíðað fyrir 1. júlí 1986, og hafi því verið veitt skírteini samkvæmt BCH-kóðanum er heimilar því einungis að flytja þau efni er samkvæmt kóðanum geta skapað mengunarhættu.

Smitberar

Smitberar: Dýr sem bera með sér og dreifa smitefni ákveðins sjúkdóms. Duldir eða heilbrigðir smitberar veikjast ekki sjálfir.

Smitnæm dýr

Smitnæm dýr: Dýr sem geta tekið ákveðinn sjúkdóm.

Snyrtivörur

Snyrtivörur eru efni eða efnablöndur sem ætlaðar eru til notkunar á mannslíkamann s.s. hörund, hár, neglur, varir, ytri kynfæri, tennur eða slímhimnu í munni. Snyrtivörum er einkum ætlað að hreinsa, breyta útliti, veita ilm, bæta líkamsþef eða vernda og halda líkamshlutum í góðu ástandi.

Sorp

Sorp er úrgangur frá heimilum, til dæmis matarleifar, pappír, plast, gler, og hverskyns tæki sem safnað er með sorphreinsun sveitarfélaga. Oft er einnig talað um heimilisúrgang.

Sorp

Sorp: alls konar matarúrgangur, úrgangur frá vistarverum og óvinnsluhæfur rekstrarúrgangur, þar með taldar umbúðir, að undanskildum ferskum fiski og fiskúrgangi, sem til fellur við eðlilega starfsemi skipa og stöðugt eða öðru hvoru þarf að losna við.

Sorpbrennslustöð

Sorpbrennslustöð er hvers kyns tæknibúnaður sem notaður er til að brenna úrgang, hvort sem hitinn sem myndast við brennsluna er nýttur eða ekki.

Sorpbrennslustöð

Sorpbrennslustöð er hvers kyns tæknibúnaður sem notaður er til að brenna úrgang, hvort sem hitinn sem myndast við brennsluna er nýttur eða ekki.

Sorpgeymsla

Sorpgeymsla er aðstaða í eða við fasteign, fyrirtæki eða stofnun þar sem úrgangi er safnað áður en hann er fluttur til söfnunarstöðva eða móttökustöðva.

Sorphirða

Sorphirða (meðhöndlun úrgangs) er söfnun, geymsla, böggun, flokkun, flutningur, endurnotkun, endurnýting, pökkun og förgun úrgangs, þ.m.t. eftirlit með slíkri starfsemi og umsjón með förgunarstöðvum eftir að þeim hefur verið lokað.

Sorpílát

Sorpílát eru ílát til að safna úrgangi, s.s. tunnur og gámar af ýmsum stærðum.

Spilliefnagjald

Spilliefnagjald er lagt á tilteknar vörur við innflutning eða framleiðslu þeirra í landinu. Spilliefnagjaldinu er ætlað að standa undir óhjákvæmilegum kostnaði við móttöku spilliefna, flutning þeirra frá söfnunarstöðvum til eyðingarstöðva og meðhöndlun þeirra til endurnýtingar eða eyðingar. Þannig greiðir spilliefnahafi fyrirfram fyrir förgun viðkomandi spilliefna og hefur því rétt á að skila því til förgunar sér að kostnaðarlausu. Spilliefnagjald er þessvegna gjald fyrir veitta þjónustu en ekki skattur. Markmiðið með spilliefnagjaldinu er að draga úr mengun af völdum tiltekinna spilliefna með því að skapa hagræn skilyrði fyrir endurnýtingu eða förgun þeirra. Spilliefnanefnd fer með fer með stjórn spilliefnagjalds og framkvæmd laga um spilliefnagjald.

Spilliefni

Spilliefni er úrgangur sem merktur er með stjörnu * í I. viðauka með reglugerð 810/1999 um skrá yfir spilliefni og annan úrgang, og einnig annar úrgangur sem hefur einn eða fleiri eiginleika sem tilteknir eru í III. viðauka þeirrar reglugerðar.

Spilliefni

Spilliefni eru sbr. skilgreiningu í 13. mgr. Reglugerðar 805/1999 t.d. sóttmengaður úrgangur og olíuúrgangur.

Sprengiefnageymsla

Sprengiefnageymsla: Lokað rými til geymslu á sprengiefni.

Sprengiefni

Sprengiefni: Fast eða fljótandi efni eða efnablanda, sem hefur þann eiginleika að geta sprungið við högg, þrýsting eða hita, svo og kveikiefni, svo sem hvellhettur og kveikiþræðir.

Sprengistjóri

Sprengistjóri: Sá er fengið hefur réttindi til að fara með sprengiefni og annast sprengivinnu.

Staðaráhætta

Staðaráhætta: Árlegar dánarlíkur einstaklings af völdum ofanflóða ef dvalið er öllum stundum í óstyrktu einbýlishúsi.

Staðbrigði

Staðbrigði eru afbrigði lífvera, sem þróast hefur á sérstöku búsvæði.

Starfrækslunefnd

Starfrækslunefnd: Nefnd um gerð og starfrækslu miðlægs gagnagrunns á heilbrigðissviði samkvæmt 6. gr. laga nr. 139/1998.

Starfsleyfi

Starfsleyfi er formleg staðfesting landbúnaðarráðuneytisins á því að vottunarkerfi tiltekinnar vottunarstofu sé í samræmi við kröfur sem þessi reglugerð kveður á um.

Starfsleyfi

Starfsleyfi er ákvörðun viðkomandi heilbrigðisnefndar eða Hollustuverndar ríkisins í formi skriflegs leyfis þar sem tilteknum rekstraraðila er heimilað að starfrækja tilgreindan atvinnurekstur að því tilskyldu að hann uppfylli viðeigandi ákvæði laga, reglugerða og starfsleyfisins.

Stig mengunar

Stig mengunar er styrkur mengunarefna í andrúmslofti eða ákoma þess á yfirborð á ákveðnum tíma.

Stofnræktandi

Stofnræktandi: Ræktandi sem útsæðisnefnd hefur viðurkennt sem framleiðanda stofnútsæðis.

Stofnútsæði A

Stofnútsæði A (A-stofn): Útsæði sem komið er af eðalútsæði og uppfyllir þau skilyrði sem sett eru fyrir stofnútsæði A í viðauka 1 og 2.

Stofnvistfræði

Stofnvistfræði er grein vistfræði, sem fjallar um einföld kerfi, svo sem lifstofna og einstakar lífverur.

Stóreldhús

Stóreldhús eru veitingahús, sjúkrahús, mötuneyti og önnur sambærileg starfsemi.

Stórslys

Stórslys: Atvik á borð við umtalsverða efnaútlausn, eldsvoða eða sprengingu sem stafar af stjórnlausri atburðarás meðan á iðnaðarstarfsemi stendur og stofnar mönnum og/eða umhverfi inni í starfstöðinni eða fyrir utan hana í alvarlega hættu, samstundis eða síðar, og þar sem eitt eða fleiri hættuleg efni koma við sögu.

Strandsjór

Strandsjór er sjór sem nær frá fjörumörkum og ferskvatnsmörkum í vatnsföllum að mengunarlögsögu.

Strandsjór

Strandsjór er sjór sem nær frá fjörumörkum og ferskvatnsmörkum í vatnsföllum að mengunarlögsögu.

Stökkbrigði

Stökkbrigði er lífvera, sem er erfðalega ólík foreldrum sínum vegna stökkbreytingar; lífstofn þannig til kominn.

Sundlaug

Sundlaug: Laug þar sem hitastig vatnsins er á bilinu 27°C - 30°C.

Sundrendur

Sundrendur eru lífverur, fyrst og fremst gerlar og sveppir, sem lifa á lífrænum, oftast dauðum efnum, og kljúfa þau niður i ólífræn efnasambönd.

Súrt regn

Úrkoma sem er menguð af brennisteins- og saltpéturssýru. Sýrurnar myndast þegar köfnunarefnis- og brennisteinsoxíð, einkum frá brennslu kola og olíu, ganga í samband við vatn. Brennisteinssýran á rætur sínar að rekja til brennisteins í olíu og kolum. Saltpétursýran verður til við hátt hitastig, t.d. í bílvélum, þar sem köfnunarefni í andrúmlofti geta myndað köfnunarefnisoxíð. Súrt regn fellur oft fjarri upptökustað. Súrt regn getur meðal annars valdið fiskdauða í vötnum og ám, uppskerubresti í landbúnaði, skógardauða og skemmdum á byggingum. Reynt hefur verið að ná alþjóðlegu samkomulagi um leiðir til að draga úr magni þeirra lofttegunda í andrúmsloftinu sem valda súru regni.

Svartolía

Svartolía: Eldsneyti sem er ætlað til nota í skipum og föstum brennslustöðvum á landi. Eldsneyti sem unnið er úr jarðolíu, annað en gasolía, og sem flokkast sem þungar olíur á grundvelli eimingarsviðis og þar sem minna en 65% af rúmmáli eimast við 250oC skv. ASTM D86. Ef ekki er mögulegt að ákvarða eimingarhlutfall fellur eldsneytið einnig undir þennan flokk.

Sykur

Sykur er ein- og tvísykrur sem fyrirfinnast í matvælum, að undanskildum pólýólum.

Sýrustig

Sýrustig: pH gildi.

Söfnunarstaður

Söfnunarstaður: Staður þar sem almenningur getur skilað notuðum rafhlöðum og/eða rafgeymum, t.d. bensínafgreiðslur, ýmsar verslanir og gámastöðvar.

Söfnunarstöð

Söfnunarstöð (gámastöð) er staður og aðstaða þar sem tekið er við úrgangi frá almenningi og/eða smærri fyrirtækjum. Þaðan fer hann til endurnotkunar og endurnýtingar eða er fluttur til móttökustöðva.

Söluaðili

Söluaðili: aðili sem selur í atvinnuskyni, með eða án tækniþjónustu, efni sem reglugerðin nær til eða vöru sem inniheldur viðkomandi efni.

Tegundir fyrirspurna

Tegundir fyrirspurna: Tilteknar tegundir fyrirspurna sem eru sambærilegar og unnar með hugbúnaði í fyrirspurnalagi í gagnagrunni á heilbrigðissviði.

Temprun

Temprun eru þættir sem stuðla að jafnvægi í vistkerfum og lífkerfum, þar á meðal innan líkama hverrar lífveru.

Tilbúinn áburður

Tilbúinn áburður er verksmiðjuframleiddur áburður.

Tilflutningur

Tilflutningur: Öll tilfærsla á sprengiefni innan yfirráðasvæðis þeirra ríkja sem aðild eiga að Evrópska efnahagssvæðinu, að undanskildum tilflutningi innan sömu lóðar.

Tilkynning

Tilkynning er afhending skjala með tilskildum upplýsingum varðandi afmarkaða notkun erfðabreyttra lífvera samkvæmt reglugerð þessari.

Tilkynningamörk

Tilkynningarmörk eru mörk ósonstyrks í loftinu, þar sem hætta er á tímabundnum áhrifum á heilsu manna sem eru sérstaklega viðkvæmir fyrir mengun ef farið er yfir þau. Senda verður út tilkynningar til almennings ef hætta er á að styrkur ósons fari yfir mörkin. Mörkin liggja í 180 µg/m3 fyrir miðgildið í eina klukkustund

Tilkynningarmörk

Tilkynningarmörk eru mörk þar sem hætta er á tímabundnum áhrifum á heilsu manna sem eru sérstaklega viðkvæmir fyrir mengun ef farið er yfir þau. Senda verður út tilkynningar til almennings ef hætta er á að farið verði yfir mörkin.

Tillífun

Tillífun: myndun lífrænna, orkuríkra efnasambanda úr ólífrænum; að meginhluta ljóstillífun (photosynthesis), í litlum mæli efnatillífun (chemosynthesis).

Tilreiddar afurðir

Tilreiddar afurðir: Fiskur sem ekki er lengur heill en hefur t.d. verið slægður, hausaður, þverskorinn, flakaður, hakkaður o.s.frv.

Tímabundin gufugeymsla

Tímabundin gufugeymsla er geymsla til bráðabirgða á gufum í geymum með föstu þaki á birgðastöðvum. Tilfærsla á gufum frá einum geymi til annars á sömu birgðastöð telst ekki tímabundin gufugeymsla í skilningi þessarar reglugerðar.

Tveggja þrepa hreinsun

Tveggja þrepa hreinsun er frekari hreinsun skólps en eins þreps með aðferð sem oftast felur í sér líffræðilega hreinsun sem fylgt er eftir með botnfellingu eða öðru ferli, sbr. kröfur í I. viðauka, 1. töflu. Rotþró með siturlögn eða sandsíu telst t.d. vera tveggja þrepa hreinsun.

Tvöföldunartími

Tvöföldunartími er sá tími sem tekur vaxandi upphæð eða magn að tvöfaldast.

Tækni-, öryggis- og skipulagsskilmálar

Tækni-, öryggis- og skipulagsskilmálar: Tækni-, öryggis- og skipulagsskilmálar tölvunefndar samkvæmt 2. tölul. 1. mgr. 5. gr. laga nr. 139/1998, um gagnagrunn á heilbrigðissviði.

Úðunarefni

Úðunarefni: Með úðunarefni og garðaúðunarefni er átt við eiturefni, hættuleg efni eða önnur efni sem notuð eru til að úða tré og runna gegn skordýrum.

Umbúðaúrgangur

Umbúðaúrgangur: allar umbúðir eða umbúðahráefni sem fjallað er um í viðauka 18 í mengunarvarnareglugerð, að undanskildum framleiðsluleifum.

Umbúðaúrgangur

Umbúðaúrgangur (pappír, pappi, plast, timbur, gler, málmar), lífrænn úrgangur (matarleifar, seyra), plast, gúmmí, málmar, timbur, steinefni og gler.

Umbúðir

Umbúðir: Ílát eða hirsla sem og sérhverjir aðrir hlutir eða efni sem nauðsynlegir eru til þess að ílátið eða hirslan gegni hlutverki sínu svo að tryggt sé að fylgt sé pökkunarákvæðum þessarar reglugerðar.

Umbúðir

Umbúðir eru neytendaumbúðir eða þær umbúðir sem vöru er pakkað í til dreifingar til stóreldhúsa. Þær umlykja vöruna að einhverju eða öllu leyti þannig að notkun hennar er háð því að umbúðir séu rofnar.

Umhverfi

Umhverfi er samsafn allra ytri og innri skilyrða, sem varða tilveru, vöxt og velferð lífveru; umhverfi lífveru, ytri kringumstæður i heild.

Umhverfi

Umhverfi: Samheiti fyrir menn, samfélag, heilbrigði, menningu, menningarminjar, atvinnu og efnisleg verðmæti; dýr, plöntur og annað í lífríkinu; jarðveg, sjó, vatn, loft og veðurfar og jarðmyndanir og landslag.

Umhverfisáhrif

Umhverfisáhrif: Áhrif framkvæmdar og starfsemi, sem henni fylgir, á umhverfið, þ.e. bein og óbein áhrif, jákvæð og neikvæð áhrif, sammögnuð áhrif, varanleg og tímabundin áhrif (skammtíma- og langtímaáhrif), afturkræf og óafturkræf áhrif.

Umhverfisáætlun

Umhverfisáætlun: lýsing á sérmarkmiðum fyrirtækis og aðgerðum til að efla umhverfisvernd á tilteknu athafnasvæði, þar með talin lýsing á ráðstöfunum sem eru gerðar eða fyrirhugaðar til að ná slíkum markmiðum og, þar sem við á, frestur til að hrinda slíkum aðgerðum í framkvæmd.

Umhverfisfallandi

Umhverfisfallandi er breytilegur umhverfisþáttur, sem myndar fallanda innan tiltekins svæðis, svo sem rakastig, úrkoma, hæð yfir sjo og ljósstyrkur, - úrkomufallandi, hæðarfallandi, o.s.frv.

Umhverfismálastefna

Umhverfismálastefna: heildarmarkmið og meginreglur varðandi aðgerðir fyrirtækisins í umhverfismálum, m.a. uppfylling laga og reglugerða á þessu sviði.

Umhverfismálayfirlýsing

Umhverfismálayfirlýsing: yfirlýsing samin í fyrirtækinu í samræmi við kröfur þessarar reglugerðar, einkum 5. gr.

Umhverfismarkmið

Umhverfismarkmið: það takmark sem fyrirtæki setur sér um framlag til umhverfismála.

Umhverfismörk

Umhverfismörk eru leyfilegt hámarksgildi mengunar í tilteknum viðtaka byggð á grundvelli vísindarlegrar þekkingar. Mörkin eru sett í því skyni að fyrirbyggja eða draga úr skaðlegum áhrifum á heilsu manna og/eða umhverfið í heild. Umhverfismörk geta verið sett til að vernda umhverfið í heild eða tiltekna þætti þess.

Umhverfismörk

Umhverfismörk er leyfilegt hámarksgildi mengunar í tilteknum viðtaka byggt á grundvelli vísindalegrar þekkingar í því skyni að koma í veg fyrir eða draga úr skaðlegum áhrifum á heilsu manna og/eða umhverfið. Umhverfismörk geta verið sett til að vernda umhverfið í heild eða tiltekna þætti þess (svo sem heilsuverndarmörk og gróðurverndarmörk.)

Umhverfisrýni

Umhverfisrýni: grunnrannsókn á umhverfisaðstæðum og áhrifum á umhverfið af iðnstarfsemi á tilteknu athafnasvæði.

Umhverfisstaðall

Umhverfisstaðall er gæðaforskrift um einstaka umhverfisþætti, t.d. hámark leyfilegrar mengunar.

Umhverfisstjórnkerfi

Umhverfisstjórnkerfi: sá þáttur heildarstjórnkerfis sem felur í sér skipulag, hvernig skyldur eru uppfylltar, málsmeðferð, aðferðir og getu til að ákvarða umhverfismálastefnu og hrinda henni í framkvæmd.

Umhverfisvernd

Umhverfisvernd er náttúruvernd með sérstakri áherslu a umhverfi mannsins og félagslegum vandamálum.

Umsagnaraðilar

Umsagnaraðilar: Stofnanir og stjórnvöld sem sinna lögbundnum verkefnum er varða matsskyldar framkvæmdir eða umhverfisáhrif þeirra.

Umsækjandi

Umsækjandi er aðili sem sækir um vottun á lífrænni landbúnaðarframleiðslu.

Umtalsverð umhverfisáhrif

Umtalsverð umhverfisáhrif: Veruleg óafturkræf umhverfisáhrif eða veruleg spjöll á umhverfinu sem ekki er hægt að fyrirbyggja eða bæta úr með mótvægisaðgerðum.

Ungbörn

Ungbörn eru börn yngri en 12 mánaða.

Unglingur

Unglingur merkir í reglugerð þessari einstakling sem hefur náð 15 ára aldri en er undir 18 ára aldri og er ekki lengur í skyldunámi.

Ungmenni

Ungmenni merkir í reglugerð þessari einstakling undir 18 ára aldri.

Upplýsingaskyldir

Upplýsingaskyldir aðilar: í tengslum við umbúðir er um að ræða birgja umbúðaefna, þá sem framleiða umbúðir eða vinna úr þeim, þá sem fylla á umbúðir og nota þær, þá sem flytja þær inn, versla með þær eða dreifa þeim, opinberar stofnanir ýmis samtök er málið varðar.

Uppsettur búnaður

Uppsettur búnaður: Vinnu- eða framleiðslutæki, byggingar, lagnir og leiðslur, vélar, verkfæri og annað sem nauðsynlegt er í iðnaðarstarfsemi til að framleiða og meðhöndla hættuleg efni efnafræðilega, eðlisfræðilega og líffræðilega.

Úrgangur

Úrgangur er hvers kyns efni eða hlutir, sbr. I. viðauka með reglugerð um skrá yfir spilliefni og annan úrgang, sem einstaklingar eða lögaðilar ákveða að losa sig við eða er gert að losa sig við á tiltekinn hátt.

Úrgangur án spilliefna

Úrgangur án spilliefna er úrgangur frá heimilum og atvinnurekstri, til dæmis matarleifar, umbúðir og úrgangur sem fellur til við framleiðslu, verslun og þjónustu svo sem pappír timbur og fleira.

Úrkast

Úrkast merkir að efnum eða hlutum er vísvitandi fleygt í sjóinn frá skipum, loftförum eða öðrum mannvirkjum á sjó. Það flokkast einnig undir úrkast að sökkva skipum, loftförum, pöllum eða öðrum mannvirkjum í sjó.

Úrval

Úrval: Val á plöntum innan afbrigðis sem taldar eru bera af öðrum plöntum í útliti, afkastagetu, heilbrigði eða öðrum æskilegum eiginleikum. Einnig val á plöntum sem taldar eru bera þessa eiginleika í þeim mæli sem best gerist hjá viðkomandi afbrigði.

Úrvalsútsæði

Úrvalsútsæði (S-stofn): Útsæði sem til er orðið við úrval og á uppruna að rekja til eins eða fleiri vaxtarbrodda. Ekki mega vera fleiri en fimm hnýðisættliðir frá vaxtarbroddi, þar af mest fjórir ættliðir í útiræktun. Útsæðið skal uppfylla þau skilyrði sem sett eru fyrir úrvalsútsæði í viðauka 1 og 2.

Útbreiðslusvæði

Útbreiðslusvæði: allt það svæði, þar sem tiltekna tegund lífvera, ættkvísl eða ætt er að finna.

Útgefandi starfsleyfis

Útgefandi starfsleyfis er viðkomandi heilbrigðisnefnd eða Hollustuvernd ríkisins.

Útlend plöntutegund

Útlend plöntutegund :Allar aðrar plöntutegundir en innlendar tegundir.

Útsæði

Útsæði eða kartöfluútsæði: Stöngulhnýði kartöflujurtarinnar sem viðurkennd hafa verið til niðursetningar skv. skilyrðum reglugerðar þessarar.

Úttakandi

Úttakandi: einstaklingur eða hópur einstaklinga úr röðum starfsmanna fyrirtækis eða utan þess sem starfar í umboði æðstu stjórnar fyrirtækis og hefur, einn eða í sameiningu, þá hæfi til að bera sem um getur í C-lið II. viðauka og er nægilega óháður þeirri starfsemi sem hann gerir úttekt á til að geta fellt hlutlæga dóma.

Úttekt

Úttekt: stjórntæki til að meta og skrá með skipulegum hætti, reglulega og á hlutlægan hátt hversu vel skipulagið, stjórnkerfið og aðferðirnar í þágu umhverfisverndar duga með tilliti til þess að: auðvelda eftirlit með þeim athöfnum er gætu haft áhrif á umhverfið; meta hvort umhverfismálastefna fyrirtækisins nær fram að ganga.

Úttektarlota

Úttektarlota: sá tími sem úttekt á allri starfsemi á tilteknu athafnasvæði stendur yfir, samkvæmt kröfum 4. gr. og II. viðauka, með tilliti til þeirra umhverfisþátta sem máli skipta og getið er um í C-lið I. viðauka.

Úttektarrannsókn

Úttektarrannsókn er viðamikil rannsókn eða mæling til að kanna breytileika þátta yfir tiltekið tímabil, venjulega bundin við stærra svæði, svo sem landsvæði, þéttbýli eða hluta af þéttbýli, eða rannsókn á yfirgripsmiklum þáttum mengunar, svo sem frá farartækjum, eða rannsókn á mengun er berst frá öðrum löndum.

Útungunarstöð

Útungunarstöð: Staður, ásamt nauðsynlegum húsakosti og búnaði, þar sem stunduð er útungun á alifuglaeggjum í vélum, hvort heldur ungarnir eru ætlaðir til sölu eða til nota á eigin búi.

Vara

Vara er tilbúið efni eða framleiðsluvara sem sett er á markað og er að hluta eða öllu leyti úr erfðabreyttum lífverum eða samsetningu þeirra.

Varanleg varnarvirki

Varanleg varnarvirki: Þver- og leiðigarðar, stoðvirki í upptökum snjóflóða.

Vargfugl

Vargfugl (svartbakur og hrafn) telst til meindýra, þegar hann veldur umtalsverðum óhreinindum eða tjóni á æðarvarpi, í eða við hýbýli manna, í peningshúsum, í fyrirtækjum, í vöruskemmum og í vatnsbólum.

Varmalaug

Varmalaug: Laug þar sem hitastig vatnsins er á bilinu 30°C - 34°C.

Varnaðarmerking

Vörur sem eru flokkaðar hættulegar eiga að vera merktar á íslensku. Gerð er krafa um varnaðarmerkingar, þ.e. varnaðarmerki, hættu- og varnaðarsetningar, og er þeim ætlað að sýna þá hættu sem af efnunum stafar, t.d. eldfimt eða ertandi, vera leiðbeinandi um notkun og geymslu auk þess að gefa upplýsingar um hvað gera skuli ef slys ber að höndum.

Varnaraðgerðir

Varnaraðgerðir: Bygging varanlegra varnarvirkja, uppkaup íbúðarhúsnæðis á hættusvæðum, styrking húsa, eftirlit og rýming.

Varnarefnaleifar

Varnarefnaleifar eru leifar af varnarefnum og umbrots-,niðurbrots-eða myndefnum þeirra.

Varnarefni

Varnarefni eru efni sem notuð eru í landbúnaði og garðyrkju og til eyðingar meindýra. Til varnarefna teljast m.a. plöntulyf, illgresiseyðar, stýriefni (stjórna vexti plantna) og útrýmingarefni, sem eru m.a. músa- og rottueitur. Varnarefni eru notuð við ræktun skrautjurta og matvæla, svo sem ávaxta, grænmetis og kornvöru, til þess að koma í veg fyrir eða draga úr skaða af völdum sveppa, illgresis, skordýra og annarra meindýra. Varnarefni eru flokkuð í 4 hættuflokka, X, A, B og C. Hættulegustu efnin eru í X hættuflokki ? hættuminnstu efnin eru í C hættuflokki. Sérstakt eiturefnaleyfi þarf til þess að mega kaupa og nota varnarefni í hættuflokkum X og A. Ekki er heimilt að setja varnarefni á markað hér á landi nema efnið hafi verið skráð til þeirra nota hjá umhverfisráðuneytinu. Gefinn er út listi yfir efni sem eru á skrá og eru leyfð til notkunar hverju sinni.

Varnarefni

Varnarefni eru efni sem notuð eru m.a.gegn illgresi,sveppum og meindýrum við framleiðslu eða geymslu matvæla.

Varp

Varp: Þegar efnum eða hlutum er vísvitandi eða af gáleysi fleygt í hafið frá skipum, loftförum, pöllum eða öðrum mannvirkjum, þ.m.t. þegar skipum, loftförum, pöllum eða öðrum mannvirkjum er sökkt í hafið, þ.e. allt sem ekki er losun. Eftirfarandi telst ekki varp: a) að koma fyrir efnum eða hlutum í hafinu í öðrum lögmætum tilgangi en að farga þeim, b) þegar úrgangsefni eða önnur efni, sem beinlínis stafa frá rannsóknum eða nýtingu jarðefna í eða á hafsbotni, berast í hafið, c) að kasta óunnum fiski og fiskúrgangi og öðrum sjávarlífverum vegna veiða og vinnslu í hafið.

Varphænsni

Varphænsni: Alifugl sem notaður er til framleiðslu á neyslueggjum.

Varúðarráðstafanir

Varúðarráðstafanir: Áætlanir sem samdar eru af rekstraraðila iðnaðarstarfsemi þar sem kemur fram hvernig hann hyggst koma í veg fyrir stórslys, hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar til að tryggja öryggi starfsmanna og umhverfis, til hvaða neyðarráðstafana skuli grípa þegar stórslys verða og hvernig samskiptum hlutaðeigandi aðila skal háttað, komi til stórslyss.

Varúðarreglan

Varúðarreglan kemur fram í Rio-samþykkt Sameinuðu þjóðanna frá árinu 1992. Varúðarreglan kveður á um að ekki skuli ráðast í framkvæmd sem kann að hafa alvarleg áhrif á umhverfið nema að sýnt sé fram á að hún hafi ekki slík áhrif

Vatn

Vatn er grunnvatn og yfirborðsvatn.

Vatnadauði

Vatnadauði er uppfylling stöðuvatna með lífrænum leifum í kjölfar ofnæringar, einkum frá skólpi og tilbúnum aburði. Þörungamergð (vatnablómi), súrefnisskortur og fiskadauði eru meðal sjúkdómseinkenna í slíkum vötnum.

Vatnasvið

Vatnasvið eru aðrennslissvæði straumvatna, stöðuvatna, grunnvatnsstrauma eða vatnsbóla.

Vatnsból

Vatnsból náttúruleg uppspretta eða mannvirki, þar sem vatn er tekið.

Vatnsgjald

Vatnsgjald: Gjald, sem sveitarstjórn leggur á fasteignaeigendur, er geta notið vatns frá vatnsveitu sveitarfélagsins, í samræmi við 7. grein laga nr. 81/1991, og ætlað er að standa straum af stofnkostnaði og rekstri vatnsveitu.

Vatnsgæði

Vatn er flokkað með tilliti til mengunar og annarra þátta sem skipta máli fyrir ástand þess. Markmið flokkunar er að segja til um ástand vatns og miðast við tilteknar forsendur. Helstu flokka vatns er að finna í tengdum hugtökum hér að neðan.

Vatnsveita

Vatnsveita fyrirtæki og mannvirki þess sem veitir vatni frá vatnsbóli til vatnsinntaksloka notenda.

Vatnsverndarsvæði

Vatnsverndarsvæði: afmarkað svæði á vatnasviði vatnsbóla þar sem vatnsvernd hefur verið komið á.

Vatnsverndarsvæði

Vatnsverndarsvæði afmarkað svæði á vatnasviði vatnsbóla þar sem vatnsvernd hefur verið komið á.

Vatnsverndun

Vatnsverndun ákvörðun um varðveislu vatnsgæða og viðhald þeirra svo og aðgerðir sem hindra spillingu vatns.

Vatnsæð

Vatnsæð: Samheiti yfir heimæð, götuæð og aðalæð.

Vaxkökuhunang

Vaxkökuhunang er hunang sem býflugur safna í hólf nýbyggðra lirfulausra vaxkaka og selt er í lokuðum vaxkökum, heilum eða í hlutum.

Vaxtarbroddur

Vaxtarbroddur (meristem): Vaxtarsvæði í ysta hluta brums, endabrums eða axlarbrums, ásamt einum til þremur blaðvísum (< 1mm).

Vaxtarhvatar

Vaxtarhvatar: Efni sem örva vöxt eða stýra þroska plantna án þess að um plöntunæringaráhrif sé að ræða.

Vaxtarstaður

Vaxtarstaður: Akur, gróðurhús eða annar hluti innan ræktunarstaðar, þar sem plönturn­ar eru ræktaðar.

Vefjaræktun

Vefjaræktun: Þegar einstakar frumur, vefur eða líffæri er ræktað á tilbúnu æti við dauðhreinsuð skilyrði.

Veiðar

Veiðar eru að handsama eða drepa villt dýr. Þegar um er að ræða fuglaveiðar er einnig átt við eggjatöku.

Veira

Veira er líffræðileg eining þar sem fram getur farið eftirmyndun eða yfirfærsla erfðaefnis með hjálp lífvera.

Veldisvöxtur

Veldisvöxtur er vöxtur, þar sem magn eða upphæð vex um tiltekið hlutfall af heildinni á tímaeiningu, sbr. regluna um vexti og vaxtavexti.

Vélknúið ökutæki

Vélknúið ökutæki er ökutæki búið aflvél til að knýja það áfram.

Verkaðar afurðir

Verkaðar afurðir: Afli og fiskafurðir sem hafa fengið efnameðferð eða meðferð eins og hitun, reykingu, söltun, þurrkun eða verið lagðar í kryddlög, unnar úr kældum eða frystum sjávarafla eða fiskafurðum, hvort sem þær eru blandaðar öðrum matvælum eða ekki eða hafa hlotið eina eða fleiri þeirra meðferða sem að framan er getið.

Verndarsvæði

Verndarsvæði: Nær a.m.k. 3 km út frá bannsvæði til allra átta. Þegar ákvörðun er tekin um stærð svæðis skal taka tillit til landfræðilegra þátta og aðstöðu við eftirlit.

Vetnisflúorkolefni

Vetnisflúorkolefni (HFC) eru kolefnissambönd sem innihalda flúor og vetni.

Viðkvæm vatnasvæði

Viðkvæm vatnasvæði eru vatnasvæði sem gætu orðið fyrir áhrifum vegna mengunar sé ekki gripið til verndaraðgerða eða svæði hafa orðið fyrir áhrifum vegna mengunar og svæði sem flokkuð hafa verið.

Viðkvæmur viðtaki

Viðkvæmur viðtaki er viðtaki sem gæti orðið fyrir áhrifum vegna mengunar sé ekki gripið til verndaraðgerða eða viðtaki sem hefur orðið fyrir áhrifum vegna mengunar.

Viðmiðunargildi

Viðmiðunargildi eru gildi til leiðbeiningar fyrir heildarmat á því hvort tækniráðstafanirnar í viðaukunum dugi en eru ekki losunarmörk fyrir einstakan búnað, birgðastöðvar og bensínstöðvar.

Viðmiðunargildi

Viðmiðunargildi: Skilyrði eða staðlar sem þarf að uppfylla á mikilvægum eftirlitsstöðum.

Viðskipti

Viðskipti: Framboð, kaup, sala, skipti eða önnur tegund viðskipta.

Viðtaki

Viðtaki er svæði sem tekur við mengun og þynnir hana eða eyðir.

Viðunandi hreinsun

Viðunandi hreinsun er hreinsun skólps með viðurkenndum hreinsibúnaði í samræmi við ákvæði reglugerðar þessarar svo að gæðamarkmiðum fyrir viðtaka sé náð, sbr. I. -V. viðauka.

Viðurkennd aðferð til sótthreinsunar

Viðurkennd aðferð til sótthreinsunar: Sú aðferð sem Hollustuvernd ríkisins viðurkennir.

Viðurkennd mælitæki

Viðurkennd mælitæki: Þau mælitæki sem Hollustuvernd ríkisins viðurkennir.

Viðurkenndar klórlausnir

Viðurkenndar klórlausnir: Þær klórlausnir sem Hollustuvernd ríkisins viðurkennir.

Viðvera

Viðvera: Líkur þess að einstaklingur sé staddur á hættusvæði þegar ofanflóð fellur, án tillits til aðgerða sem auka öryggi, t.d. rýmingar og eftirlits.

Viðvörunarmörk

Viðvörunarmörk eru mörk ósonstyrks í lofti. Viðvörunarmörk eru ákvörðuð þannig að ef farið er yfir þau stafar heilsu manna hætta af mengun þótt hún vari í stuttan tíma. Senda verður út viðvörun og grípa til viðeigandi ráðstafana ef hætta er á að farið verði yfir mörkin. Mörkin liggja í 360 µg/m3 fyrir miðgildið í eina klukkustund.

Viðvörunarmörk

Viðvörunarmörk eru ákvörðuð þannig að ef farið er yfir þau stafar heilsu manna hætta af mengun þótt hún vari í stuttan tíma. Senda verður út viðvörun og grípa til viðeigandi ráðstafana ef hætta er á að farið verði yfir mörkin.

Vikmörk

Vikmörk: Leyfileg frávik frá viðmiðunargildum.

Vikmörk

Vikmörk segja til um hve mikið og hve lengi heimilt er að fara yfir umhverfismörk.

Vikur

Vikur: Ljós líparítvikur og dökkur basaltvikur.

Villt dýr

Samkvæmt lögum um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, teljast villt dýr vera allir fuglar og spendýr, önnur en gæludýr og bústofn. Taka ber fram að dýr sem er handsamað og haft í haldi telst einnig vera villt dýr lögunum samkvæmt.

Vinnsla

Vinnsla er aðgerð sem ætluð er til að gera olíuúrgang hæfan til endurnýtingar, þ.e. endurmyndun og brennsla.

Vinnsluskip

Vinnsluskip: Skip þar sem sjávarafli er unninn um borð, honum pakkað, hann flakaður, flattur, sneiddur, roðdreginn, hakkaður, frystur eða verkaður á annan hátt. Fiskiskip þar sem aðeins fer fram frysting um borð á heilum eða hausskornum fiski, heilfrysting rækju eða suða á rækju og skelfiski teljast ekki vinnsluskip í skilningi reglugerðar þessarar.

Vinnslustöð

Vinnslustöð: Hver sú aðstaða þar sem afli eða fiskafurðir eru tilreiddar, verkaðar, unnar, kældar, frystar, pakkaðar eða geymdar. Fiskmarkaðir sem aðeins selja sjávarafla í heildsölu, teljast ekki vinnslustöðvar.

Vinnsluteigur

Vinnsluteigur: Hluti námusvæðis sem tekið er til vinnslu sem ein heild.

Vísindarannsókn

Vísindarannsókn: Rannsókn sem ætlað er að auka þekkingu, m.a. til að bæta heilsu og lækna sjúkdóma.

Vísindasiðanefnd

Vísindasiðanefnd, sbr. 1. gr. reglugerðar nr. 552/1999, um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði, sbr. 29. gr. laga nr. 74/1997, um réttindi sjúklinga.

Vistferilsgreining

Vistferilsgreining er aðferð til að meta heildarumhverfisáhrif vöru eða þjónustu yfir allan vistferil vörunnar þ.e. allt frá vinnslu hráefna í vöruna til endanlegrar förgunar hennar. Stór fyrirtæki erlendis hafa notað vistferilsgreiningar í vöruþróun. Samtök ákveðinna atvinnugreina, t.d. framleiðendur PCV ?plasts, hafa notað vistferilsgreiningar til að kortleggja umhverfisahrif PVC-plastvarnings og ríkisstjórnir hafa notað niðurstöður vistferilsgreininga til að ákvarða ýmsar lagalegar kröfur, til dæmis kröfur um endurvinnslu/endurnotkun drykkjarvöruumbúða. vistferilsgreiningar hafa einnig verið nýttar við gerð viðmiðana fyrir umhverfismerki eins og Hvíta svaninn, umhverfismerki Norðurlandanna.

Vistfræði

Vistfræði er grein líffræði, sem fjallar um samskipti lífvera og umhverfis. Vistfræðin greinist í ýmsa þætti, svo sem stofnvistfræði (autoecology), fjölvistfræði (synecology) og mannvistfræði (human ecology).

Vistgerðir

Vistgerðir: Staðir eða svæði með ákveðnum einkennum, t.d. hvað varðar gróður- og dýralíf, jarðveg og loftslag

Visthvolf

Visthvolf: vistkerfi harðarinnar í heild.

Visthæf vöruþróun

Við slíka vöruþróun er lögð áhersla á að vara eða þjónusta sem verið er að þróa uppfylli ekki aðeins hinar hefðbundnu kröfur um vöruþróun eins og virkniskröfur, kostnaðarkröfur, markaðskröfur og gæðakröfur, heldur einnig skilgreindar umhverfiskröfur.

Vistkerfi

Vistkerfi: líffélag, eitt eða fleiri, ásamt öllum ólífrænum umhverfisþáttum, skoðað sem heild.

Vistkerfi

Vistkerfi er tiltekið svæði með þeim lífverum sem þar lifa og því umhverfi sem þær búa við. Í vistkerfum á sér stað stöðug hringrás næringarefna og orkuflæði milli hlekkja í fæðukeðjum þess. Vistkerfi eru alltaf að breytast, eru sífellt að aðlaga sig breyttum aðstæðum til að ná jafnvægi. Sum vistkerfi eru vel afmörkuð eins og t.d. tjörn eða stöðuvatn. Önnur vistkerfi hafa óljós ytri mörk og skarast iðulega við nálæg vistkerfi.

Vistkreppa

Vistkreppa: safnheiti um þá röskun, sm maðurinn hefur valdið á vistkerfum jarðar eða fyrirsjáanlega er yfirvofandi.

Viststaða

Staða eða viststaða: lífshættir hverrar lífveru, stofns eða tegundar innan vistkerfis.

Votlendi

Í Ramsar samningnum er votlendi skilgreint sem mýrar, fen, flóar og ferskvötn en einnig sjór við fjöru þar sem hann er innan við sex metra djúpur. Votlendi er mikilvægt búsvæði fugla, smádýra og plantna, og fjölmargar tegundir byggja tilvist sína á því. Margvísleg ferli eiga sér stað í votlendi, svo sem vatnsmiðlun, mómyndun og uppsöfnun sets. Sökum þessara ferla hefur óraskað votlendi mikið gildi sem samofin eining í landinu, sérstaklega hvað varðar vatns- og efnabúskap stærri landslagseininga.

Vottun

Vottun er formleg staðfesting á því að vara sé framleidd í samræmi við ákvæði þessarar reglugerðar.

Vottun

Vottun er aðferð sem felst í því að aðili sem er viðurkenndur sem óháður málsaðili að því er varðar viðkomandi viðfangsefni staðfesti skriflega að vara, ferli eða þjónusta uppfylli tilgreindar kröfur.

Vottunarkerfi

Vottunarkerfi er starfsreglur, framleiðslureglur og eftirlitskerfi tiltekinnar vottunarstofu.

Vottunarstofa

Vottunarstofa er sjálfstæð, innlend stofnun, einstaklingur eða fyrirtæki, sem annast eftirlit og vottun.

Vöktun

Vöktun merkir kerfisbundna og síendurtekna skráningu einstakra breytilegra þátta í umhverfinu.

Vöktun

Vöktun merkir kerfisbundna og síendurtekna skráningu einstakra breytilegra þátta í umhverfinu.

Yfirborðsvatn

Yfirborðsvatn vatn af yfirborði jarðar, sem nota má til neyslu ef það uppfyllir ákveðnar gæðakröfur.

Yfirborðsvatn

Yfirborðsvatn er kyrrstætt eða rennandi vatn á yfirborði jarðar, straumvötn, stöðuvötn og jöklar, svo og strandsjór.

Ylrækt

Ylrækt: Ræktun í lokuðu rými þar sem hiti er vel yfir meðalhita viðkomandi svæðis á hverjum tíma með aðstoð orkugjafa.

Ytra umhverfi

Ytra umhverfi: land, lögur og loft utandyra og utan vinnustaða.

Ökutæki

Ökutæki er tæki á hjólum, beltum, völtum, meiðum eða öðru, sem ætlað er til aksturs á landi og eigi rennur á spori.

Ölkelduvatn

Ölkelduvatn er vatn sem á upptök sín neðanjarðar og kemur úr einni eða fleiri náttúrulegum uppsprettum eða borholum. Þetta vatn er frábrugðið öðru neysluvatni einkum að því leyti að upprunalegt ástand þess og eðli hefur varðveist sökum þess að vatnið á upptök sín neðanjarðar og er varið fyrir mengun.

Ölkelduvatn

Ölkelduvatn: Með ölkelduvatni er í reglugerð þessari átt við vatn sem á upptök sín neðanjarðar og kemur frá einni eða fleiri náttúrulegum uppsprettum eða borholum. Vatn þetta er einkum frábrugðið öðru neysluvatni að því leyti að upprunalegt ástand þess og eðli hefur varðveist sökum þess að vatnið á upptök sín neðanjarðar og er varið fyrir mengun. Breyting á rennslishraða (flæði) vatnsins skal ekki hafa áhrif á samsetningu þess, sem skal vera stöðug hvað varðar einkennandi þætti eins og innihald steinefna, snefilefna og annarra efnisþátta.

Öndun

Öndun er efnaferli i lífverum, sem stuðla að losun orku með sundrun næringarefna; ákveðin gerð bruna, er lífræn efni klofna við að sameinast súrefni.

Önnur hráefni

Önnur hráefni eru vörur eins og sojamjöl, mjólkurprótein, undanrennuduft, kartöflumjöl, sterkja, sykur og aðrir prótein- og kolvetnagjafar. Einnig er átt við vatn sem bætt er í vöruna, svo og salt og krydd.

Öryggisráðstafanir

Öryggisráðstafanir: Ráðstafanir sem hafa að geyma upplýsingar til starfsmanna um þjálfun og búnað og verklag til að tryggja öryggi þeirra.

Þalöt

Þalöt: Með þalötum er í reglugerð þessari átt við estera af o-þalsýru. Þalöt eru meðal annars notuð sem mýkingarefni í plastvörum.

Þéttbýli

Þéttbýli er þyrping húsa þar sem búa a.m.k. 50 manns og fjarlægð milli húsa fer að jafnaði ekki yfir 200 metra.

Þéttbýli

Þéttbýli: Þyrping húsa þar sem búa a.m.k. 50 manns og fjarlægð milli húsa fer að jafnaði ekki yfir 200 metra.

Þéttbýlissvæði

Þéttbýlissvæði er svæði þar sem þéttbýli er nægilegt og/eða atvinnustarfsemi nægilega mikil til að hægt sé að safna og veita skólpi til hreinsistöðva eða til staða þar sem það er endanlega losað..

Þjóðgarður

Umhverfisráðherra getur að fengnum tillögum eða áliti Náttúruverndar ríkisins, Náttúrufræðistofnunar Íslands og Náttúruverndarráðs, lýst landsvæði þjóðgarð, sé það sérstætt um landslag, gróðurfar eða dýralíf eða á því hvílir söguleg helgi þannig að ástæða sé til að varðveita það með náttúrufari sínu og leyfa almenningi aðgang að því eftir tilteknum reglum. Landsvæði þjóðgarða skulu vera í ríkiseign, nema sérstakar ástæður mæli með öðru og um það náist samkomulag milli umhverfisráðherra og landeigenda. Þjóðgarðar hafa verið stofnaðir á tveimur stöðum í landinu, í Skaftafelli og Jökulsárglúfrum. Í hugum Íslendinga eru Þingvellir einnig þjóðgarður en svæðið er friðlýst með sérlögum sem helgistaður allra Íslendinga. Þar kemur hugtakið þjóðgarður hvergi fram.

Þjóðlenda

Þjóðlenda er landsvæði utan eignarlanda þó að einstaklingar eða lögaðilar kunni að eiga þar takmörkuð eignarréttindi. Enginn má hafa afnot þjóðlendu fyrir sjálfan sig, þar með talið að reisa þar mannvirki, gera jarðrask, nýta hlunnindi, vatns- og jarðhitaréttindi nema að fengnu leyfi. Það er hlutverk Óbyggðanefndar, sem starfar fyrir forsætisráðuneyti, að skera úr um hvaða land telst til þjóðlenda og hver mörk þeirra og eignarlanda séu. Þjóðlendur eru oft nýttar sem afréttur og það er einnig hlutverk Óbyggðanefndar að skera úr um hversu mikill hluti þjóðlendurnnar skal nýttur á þann hátt.

Þjónusturannsókn

Þjónusturannsókn: Rannsókn sem framkvæmd er vegna heilbrigðisþjónustu við einstakling.

Þrýstiprófun

Þrýstiprófun: viðurkennd aðferð sem leiðir það í ljós hvort lögn eða geymir standist þá þrýstiraun sem lögð er á viðkomandi lögn eða geymi.

Þrýstivaki

Þrýstivaki: búnaður á þrýstilögnum sem stöðvar dælingu og staðsettur er á dælubúnaði og skynjar þrýstingsfall sem orsakast af óþéttleika.

Þvotta- og hreingerningaefni

Þvotta- og hreingerningaefni eru efnablöndur sem sérstaklega eru framleiddar og notaðar vegna hreinsandi eiginleika þeirra. Þau eru samsett úr yfirborðsvirkum efnum og öðrum efnum, til dæmis hjálparefnum, magnandi efnum og fylliefnum.

Þvottaplan

Þvottaplan: staður þar sem ökutæki eru þrifin og ekki er notaður vélrænn búnaður til þvotta.

Þvottastöð

Þvottastöð: staður þar sem ökutæki eru þrifin með vélrænum búnaði, svo sem háþrýstidælum eða sjálfvirkum bílaþvottavélum.

Þynningarsvæði

Þynningarsvæði er sá hluti viðtaka þar sem þynning mengunar á sér stað og ákvæði starfsleyfis kveða á um að mengun megi vera yfir umhverfismörkum eða gæðamarkmiðum. Reglugerð 796/1999 og