Alþjóðlegir samningar
Samningur um líffræðilega fjölbreytni (CBD)
Convention on Biological Diversity
Heiti:
- Samningur um líffræðilega fjölbreytni.
- Convention on Biological Diversity (CBD)
Aðdragandi
Á áttunda áratug síðustu aldar voru margir farnir að hafa miklar áhyggjur af vistkerfi jarðar og útrýmingu tegunda. Samningurinn um líffræðilega fjölbreytni var gerður í júní árið 1992 í Ríó de Janeiro, samhliða undirbúningi Ríóráðstefnunnar. Hann var lagður fram til undirritunar á ráðstefnunni og öðlaðist gildi í desember árið 1993. Samningurinn er í vörslu aðalframkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna. Ísland gerðist aðili að samningnum í desember 1994. Þau lönd, auk Íslands, sem hafa samþykkt samninginn eru Kanada, Danmörk, Finnland, Noregur, Rússland, Svíþjóð og Bretland. Einnig er Evrópusambandið aðili að samningnum.
Markmið
Markmið samningsins er þríþætt:
- Vernda líffræðilega fjölbreytni
- Stuðla að sjálfbærri nýtingu lifandi náttúruauðlinda
- Stuðla að sanngjarnri skiptingu þess hagnaðar sem hlýst af nýtingu erfðaauðlinda, aðgangi að þeim og tækni til að nýta þær.
Líffræðileg fjölbreytni er hugtak sem nær yfir þær milljónir tegunda lífvera sem búa á jörðinni, erfðaefni þeirra og vistkerfi; hið flókna samspil lífveranna innbyrðis og við umhverfi sitt. Samningurinn myndar þjóðréttarlegan ramma um meginreglur er lúta að vernd líffræðilegrar fjölbreytni hvort sem er á landi eða í sjó. Aðildarríkin þurfa að þróa og koma á alhliða stefnumörkun og áætlun varðandi líffræðilega fjölbreytni til að efla sjálfbæra þróun á viðkomandi svæði. Þeim er einnig ætlað að vernda líffræðilega fjölbreytni á strandsvæðum og í sjó innan sinnar lögsögu. Samingurinn tekur til alls lífríkis í hafinu en ekki eingöngu til nytjastofna. Áhersla er lögð á vistkerfið og samspil lífvera. Árið 1998 var fjórða aðildarríkjaþing samningsins haldið í Bratislava. Þar var umfangsmikil aðgerðaráætlun samþykkt. Í henni er áhersla lögð á vistkerfisnálgun, varúðarnálgun og mikilvægi vísindalegrar þekkingar. Komið hefur verið á fót starfshópi sem leggur áherslu á þau mál er varða hafið. Það er fyrst og fremst á ábyrgð aðildarríkjanna sjálfra að móta sínar eigin framkvæmdaáætlanir um vernd og sjálfbæra nýtingu líffræðilegrar fjölbreytni í sjó en áhersla er einnig lögð á mikilvægi svæðisbundinnar samvinnu og alheimssamvinnu. Einnig staðfestir aðgerðaráætlunin ríkjandi verkaskiptingu milli alþjóðastofnana þegar kemur að tilmælum um alþjóðlega samvinnu.
Eðli samnings og vörsluaðili:
- Alþjóðlegur samningur
- Í vörslu aðalframkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna.
- 188 aðildarríki í maí 2004.
Dags.:
- Gerður í Ríó de Janeiró 5. júní 1992.
- Öðlaðist gildi 29. desember 1993.
Aðild Íslands:
- Undirritaður 12. júní 1992, fullgiltur 12. september 1994, öðlaðist gildi 11. desember 1994. Stj.tíð. C 11/1995.
Bókanir:
- Cartagena Protocol on Biosafety gerð í Montreal 29. janúar 2000, hefur ekki öðlast gildi.
Undirrituð af Íslandi, verið er að vinna að staðfestingu
Breytingar:
- Engar.
Stjórn:
- Ákvarðanir eru teknar á ráðstefnum aðila sem haldnar eru á tveggja ára fresti.
Stefnumörkun: Umhverfisráðuneytið í samráði við utanríkis-, sjávarútvegs-,
landbúnaðar- og iðnaðarráðuneyti
Framkvæmd: Umhverfisstofnun og stofnanir annarra ráðuneyta
Þátttaka í fundum: Umhverfisráðuneytið og Náttúrufræðistofnun Íslands (vísindanefnd)
Upplýsingagjöf: Náttúrufræðistofnun Íslands, umhverfisráðuneytið (skýrslur um
framkvæmd samningsins).
Ákvæði:
- Stuðla að verndun og sjálfbærri notkun líffræðilegrar fjölbreytni með viðeigandi
stjórntækjum svo sem áætlanagerð og löggjöf.
- Stjórna og hafa eftirlit með notkun og losun erfðabreyttra lífvera.
- Auka rannsóknir og vöktun á líffræðilegri fjölbreytni.
- Efla fræðslu og menntun um líffræðilega fjölbreytni og kanna m.a. með lögbundnu mati á
umhverfisáhrifum, þær athafnir sem kunna að hafa skaðleg áhfri á vernd og sjálfbæra
notkun líffræðilegrar fjölbreytni.
- Skiptast á vísindalegum upplýsingum og aðstoða þróunarríkin við að ná markmiðum
samningsins.
Staða Íslands
Samningurinn hefur að geyma ákvæði sem varða íslenska hagsmuni og var talin þörf á þátttöku í starfi samningsins til að stuðla að því að farið verði eftir þessum ákvæðum á alþjóðavettvangi. Þau eru í fyrsta lagi yfirráðaréttur ríkja yfir eigin auðlindum og réttur þeirra til að nýta þær á sjálfbæran hátt. Í öðru lagi eru kvaðir um að ríkjum beri að hafa með sér samvinnu um vernd og sjálfbæra nýtingu náttúrulegra auðlinda utan lögsögu þeirra þar á meðal hafsvæða. Loks í þriðja lagi kveður samningurinn á um rétt aðildarríkja á hlutdeild í þeim hagnaði (fjárhagslegum og vísindalegum) sem hlýst af nýtingu lífvera og lífrænna efna sem eiga uppruna sinn hjá þeim. Má í því sambandi geta þeirra hagsmuna sem Ísland hefur að gæta varðandi t.d. hitaþolnar örverur sem hér finnast og geta orðið uppspretta margvíslegra og verðmætra uppfinninga. Jafnframt er gert ráð fyrir að á fundum aðildarríkja verði unnið að alþjóðlegum reglum um nýtingu lifandi náttúruauðlinda og eftirliti með þeim. Er meðal annars stefnt að því að næsti fundur aðildarríkja sem haldinn verður 1995 fjalli um nýtingu lifandi náttúruauðlinda á strand- og hafsvæðum. Í starfinu hefur verið lögð áhersla á að fylgjast með öllum umræðum og framgangi mála og hefur það tekist vegna góðrar samvinnu við önnur Norðurlönd. Íslensk stjórnvöld hafa lagt áherslu á að draga fram það meginmarkmið samningsins að nýta beri lifandi auðlindir á sjálfbæran hátt og að aðferðir hefðbundinnar náttúruverndar dugi ekki einar til að ná árangri, heldur beri að leggja á það áherslu að öll starfsemi sem byggir á lifandi auðlindum náttúrunnar miði að því að vernda og viðhalda þessum auðlindum. Jafnframt hefur verið lögð áhersla á að aðildarríkin marki sér stefnu og geri áætlanir sem nái til allra þátta þjóðfélagsins. Að tillögu Íslands hefur verið samþykkt að framkvæmd 6 greinar samningsins um stefnumótun og áætlanagerð ríkja verði sérstakur og fastur dagskrárliður á fundum aðildarríkja. Þá átti Ísland aðild að sameiginlegri tillögu Norðurlanda um að könnuð verði nauðsyn þess að setja reglur um meðferð á og eftirliti með erfðabreyttum lífverum og var tillagan samþykkt.
Heimildir
Stjórnartíðindi C3/1995: Auglýsing um samning um líffræðilega fjölbreytni.
Umhverfisráðuneytið 2001: Áratugur í umhverfisvernd. Yfirlit yfir þróun á nokkrum sviðum umhverfismála 1990 ?2000. Reykjavík, umhverfisráðuneytið, 82 bls.
Umhverfisráðuneytið 2004: Hafið. Stefna íslenskra stjórnvalda. Reykjavík, umhverfisráðuneytið, 44 bls.
Umhverfisráðuneytið 1995: Ástand og þróun umhverfismála á Íslandi. Reykjavík, umhverfisráðuneytið, 95 bls.
Tenglar
Upplýsingar:
Secretariat of the Convention on Biological Diversity
World Trade Centre
393 rue St Jacques, office 300
Montreal, Québec H2Y 1N9
Canada
tel: +1-514 2882220
fax +1-514 2886588
secretariat@biodiv.org
