Plöntuvarnarefni

Ný reglugerð um plöntuvarnarefni

Ný reglugerð um plöntuvarnarefni mun taka gildi hér á landi innan skamms. Með henni verður innleidd reglugerð Evrópusambandsins um markaðssetningu plöntuvarnarefna (nr.: 1107/2009) ásamt tilskipun um sjálfbæra notkun plöntuvarvarnarefna (nr. 2009/128).

Markmiðið með hinni nýju reglugerð Evrópusambandsins er að tryggja að aðeins séu á markaði plöntuvarnarefni sem geta talist örugg gagnvart fólki og umhverfi.

Hér á eftir fylgja nokkur helstu ákvæði reglugerðarinnar:

• virk efni verða metin með tilliti til áhættu þar sem ábyrgðin liggur hjá yfirvöldum í einstökum ríkjum. Matið skal byggja á hættueiginleikum efna (hazard) fremur en áhættu (risk) af völdum notkunar.
• efni sem eru krabbameinsvaldandi (CMR), hættuleg gagnvart börnum í móðurkviði (PBT), trufla hormónajafnvægi eða skaða tauga- eða ónæmiskerfi verða ekki leyfð til nota í plöntuvarnarefni.
• hvert virkt efni er samþykkt í ákveðinn tíma í samræmi við áhættuna við notkun þess og háð endurskoðun.
• virk efni sem heimilt verður að nota í plöntuvarnarefni fara á sameiginlegan lista (1. viðauka (Annex 1)) auk hjálparefna (synergists) og eiturdeyfa (safeners). Íblöndunarefni (co-formulants) sem óheimilt er að nota fara á sérstakan lista.
• markaðsleyfi fyrir plöntuvarnarefni verða gefin út af hverju aðildarríki fyrir sig.
• skylda verður lögð á herðar yfirvalda sem veita markaðsleyfi að meta plöntuvarnarefni með hliðsjón af vörum sem gegna sama hlutverki en hafa mismikil áhrif á heilsu manna og umhverfi.
• markaðsleyfi í einu ríki skal einnig gilda í öðru nema að færa megi rök gegn því vegna landbúnaðar- eða umhverfissjónarmiða.
• undanþágur verða veittar fyrir virk efni sem þykja nauðsynleg til að vernda tilteknar plöntur og mega gilda í allt að 5 ár.
• skiptiregla verður virk sem felur í sér að skaðlegustu vörunum verði skipt út á þremur árum og yfirvöld skulu fylgjast með vörum sem innihalda virk efni sem skipta á út.
• trúnaðarskylda verður á prófunarniðurstöðum fyrir samþykkt virk efni í 10 ár nema vegna prófunar á hryggdýrum. Einnig eru ákvæði um sérmerkingar og bann við auglýsingum.

Samhliða reglugerð um markaðssetningu kemur út tilskipun um sjálfbæra notkun plöntuvarnarefna.

• Glærur frá kynningarfundi 17. janúar 2012
• Reglugerðin á ensku í heild sinni

Ítarupplýsingar

Í undirbúningi er að setja nýja reglugerð um plöntuvarnarefni hér á landi. Með henni verður innleidd reglugerð Evrópusambandsins nr. 1107/2009 um markaðssetningu plöntuvarnarefna og tilskipun 2009/128/EB um sjálfbæra notkun varnarefna með það að markmiði að stuðla að ábyrgðarfullri notkun þeirra. Við það fellur niður fyrirvari um að reglur í Evrópusambandinu um markaðssetningu varnarefna gildi ekki hér á landi.

Á sínum tíma þegar Ísland gerðist aðili að EES þótti eðlilegt að hér giltu strangari reglur um notkun varnarefna en voru þá við lýði í Evrópu sökum ólíks loftslags, gróðurfars og dýralífs. Mikið hefur áunnist í Evrópusambandinu með að draga úr notkun varnarefna sem hafa óæskileg umhverfisáhrif á meðan að ákveðin stöðnun hefur ríkt hér á landi. Notkun varnarefna hefur þó aukist og mun meira hér en í öðrum EES ríkjum. Það er ekki síst vegna þess sem að framan greinir að nú sé talið rétt að sömu reglur gildi hér á landi og annars staðar á evrópska efnahagssvæðinu.

Með nýrri reglugerð Evrópusambandsins nú er haldið áfram á þeirri braut að stuðla að öruggari notkun plöntuvarnarefna sem hófst með gildistöku tilskipunar um markaðssetningu þeirra fyrir 20 árum. Þá var komið á kerfi við skráningu á plöntuvarnarefnum og samþykkt á virkum efnum til notkunar í þeim. Einnig voru þá sett ákvæði um að efni sem ekki þóttu örugg hyrfu af markaði sem hefur haft í för með sér að notkun margra hættulegra plöntuvarnarefna hefur verið hætt.

Skv. nýju reglugerðinni verða virk efni áfram metin með tilliti til áhættu þar sem ábyrgðin liggur hjá yfirvöldum í einstökum ríkjum. Matið skal byggja á hættueiginleikum efna (hazard) fremur en áhættu (risk) af völdum notkunar. Efni sem eru CMR*, PBT*, trufla hormónajafnvægi eða skaða tauga- eða ónæmiskerfi verður ekki leyft að nota í plöntuvarnarefni. Samþykki efna er tímabundið í samræmi við áhættuna við notkun þess og háð endurskoðun.

Samþykkt efni fara á sameiginlegan lista yfir virk efni sem heimiluð verða í varnarefnum auk hjálparefna (synergists) og eiturdeyfa (safeners). Íblöndunarefni (co-formulants) sem má ekki nota í varnarefni verða í sérlista.

Markaðsleyfi fyrir plöntuvarnarefni verða gefin út af hverju aðildarríki fyrir sig. Markaðsleyfi sem gefið hefur verið út í einu ríki má gefa út í öðru ríki innan sama leyfissvæðis af þeim þremur sem mörkuð hafa verið með gagnkvæmri viðurkenningu (mutual recognition). Skylda verður lögð á herðar yfirvalda sem veita markaðsleyfi að meta varnarefni með hliðsjón af vörum sem gegna sama hlutverki en hafa mismikil áhrif á heilsu manna og umhverfi. Skiptiregla verði virk og skaðlegustu vörunum verði skipt út á þremur árum og yfirvöldum gert að fylgjast með vörum sem innihalda virk efni sem skipta á út.

Undanþágur verða veittar fyrir virk efni sem þykja nauðsynleg til að vernda tilteknar plöntur og mega gilda í allt að 5 ár. Varnarefni með markaðsleyfi í ESB ríkjum skv. núverandi kerfi mega vera á markaði út gildistímann.

Trúnaðarskylda verður á niðurstöðum prófana og rannsókna fyrir samþykkt virk efni í 10 ár. Niðurstöður prófana og rannsókna sem gerðar eru hryggdýrum skulu þó vera undanþegnar trúnaðarskyldu og aðilum skylt að skiptast á slíkum niðurstöðum í því skyni að koma í veg fyrir ónauðsynlegar prófanir þar sem hryggdýr eiga í hlut. Aðeins skal gera prófanir þar sem hryggdýr eiga í hlut þegar engar aðrar aðferðir eru færar til þess að meta áhættu af völdum plöntuvarnarefna. Einnig eru í reglugerðinni ákvæði um sérmerkingar plöntuvarnarefna og bann við auglýsingum.

Samhliða reglugerð um markaðssetningu plöntuvarnarefna kemur út tilskipun um sjálfbæra notkun þessara efna. Samkvæmt henni skal hvert ríki semja áætlun sem miðar að því að draga úr notkun plöntuvarnarefna og koma í veg fyrir neikvæð áhrif þeirra á umhverfið. Bjóða þarf upp á þjálfunar- og námsleiðir fyrir notendur plöntuvarnarefna, ráðgjafa og seljendur sem og viðurkenningu til handa þeim sem uppfylla skilyrðin. Búnaður við dreifingu plöntuvarnarefna skal vera eftirlitsskyldur og uppfylla öryggiskröfur. Óheimilt verður að úða plöntuvarnarefnum úr lofti eða nota þau nálægt vatnsföllum og þá sér í lagi nærri vatnsbólum, sem og að nota plöntuvarnarefni á vissum viðkvæmum svæðum þar sem aukin hætta er á mengun grunnvatns. Stuðla verður að því að notendur plöntuvarnarefna tileinki sér notkun hættuminni efna eða umhverfisvænni aðferða með því að beita „samþættum vörnum gegn skaðvöldum” (Integrated Pest Management). Yfirvöld skulu nota sérstaka vísa til að fylgjast með þróun í notkun plöntuvarnarefna.

*Skýringar

• Reglugerðin gildir um plöntuvarnarefni (plant protection products) en ekki öll varnarefni eins og í núgildandi reglugerð nr. 50/1984. Það sama á við um tilskipunina þó að notað sé orðið varnarefni (pesticide) sem hefur nokkuð víðtækari merkingu en plöntuvarnarefni.
• CMR eru efni sem valda krabbameini, stökkbreytingum eða eru skaðleg æxlun.
• PBT eru þrávirk efni, lífuppsafnandi efni og eiturefni.

Tilskipun 2009/128/EB um sjálfbæra notkun varnarefna verður innleidd samhliða nýrri reglugerð um markaðssetningu plöntuvarnarefna.

Hér á eftir fylgja nokkur helstu ákvæði tilskipunarinnar:

• hvert ríki skal semja áætlun sem miðar að því að draga úr notkun plöntuvarnarefna.
• sú skylda verður lögð á herðar aðilarríkja að almennum kaupendum séu veittar upplýsingar um örugga meðhöndlun plöntuvarnarefna
• koma verður á þjálfunar- og námsleiðum fyrir notendur plöntuvarnarefna, ráðgjafa og söluaðila og þeir verða að uppfylla skilyrði um lágmarksþekkingu.
• búnaður til að dreifa plöntuvarnarefnum þarf að uppfylla öryggiskröfur og verður eftirlitsskyldur.
• óheimilt verður að úða plöntuvarnarefnum úr lofti og nota plöntuvarnarefni nálægt vatnsföllum og þá sér í lagi nærri vatnsbólum og sömuleiðis að nota plöntuvarnarefni á vissum viðkvæmum svæðum þar sem aukin hætta er á mengun grunnvatns.
• stuðla verður að því að notendur plöntuvarnarefna tileinki sér notkun hættuminni efna eða umhverfisvænni aðferða með því að beita „samþættum vörnum gegn skaðvöldum” (Integrated Pest Management).
• yfirvöld skulu nota sérstaka vísa til að fylgjast með þróun í notkun plöntuvarnarefna.

Skoða má enskan texta tilskipunarinnar í heild sinni hér.