Varnarefni
Til varnarefna teljast sæfiefni og plöntuvarnarefni. Þetta eru vörutegundir sem innihalda eitt eða fleiri virk efni sem ætlað er að eyða skaðlegum lífverum, bægja þeim frá, gera þær skaðlausar, koma í veg fyrir áhrif þeirra eða halda þeim með öðrum hætti í skefjum með efna- eða líffræðilegum aðferðum.
Sæfiefni eru fjölbreyttur hópur efna sem víða má finna og hafa þau víðtækt notagildi. Sæfiefni skiptast í fjóra aðalflokka sem eru: sótthreinsandi efni, rotvarnarefni, útrýmingarefni og önnur sæfiefni.
Til útrýmingarefna teljast efni notuð eru til eyðingar meindýra, s.s. skordýra-, músa- og rottueitur. Sæfiefni í sæfiefnaflokkum 14 (nagdýraeitur), 16 (lindýraeyðar) og 18 (skordýraeyðar, mítlaeyðar og vörur til að halda öðrum liðdýrum í skefjum) sem innihalda virk efni sem tilgreind eru í VI. viðauka falla undir gildandi löggjöf um varnarefni þar til ákvörðun um skráningu virku efnanna liggur fyrir.
Plöntuvarnarefni eru notuð við ræktun skrautjurta og matvæla, svo sem ávaxta, grænmetis og kornvöru, til þess að koma í veg fyrir eða draga úr skaða af völdum sveppa, illgresis, skordýra og annarra meindýra. Stýriefni eru notuð til að hafa áhrif á vöxt og viðgang ákveðinna skrautjurta og fáeinna tegunda matvæla, t.d. spírun kartaflna og þar með auka geymsluþol þeirra.
Samkvæmt gildandi reglum um varnarefni eru plöntuvarnarefni og útrýmingarefni flokkuð í 4 hættuflokka, X, A, B og C. Hættulegustu efnin eru í X hættuflokki og þau hættuminnstu í C hættuflokki. Sérstakt eiturefnaleyfi, X/A-leyfisskírteini, þarf til þess að mega kaupa og nota varnarefni í hættuflokkum X og A.
Ekki er heimilt að setja á markað hér á landi plöntuvarnarefni eða vörur sem falla í sæfiefnaflokka 14, 16 og 18 (útrýmingarefni) nema viðkomandi efni hafi verið skráð til þeirra nota hjá umhverfisráðuneyti. Gefinn er út listi yfir efni sem eru á skrá og eru leyfð til notkunar hverju sinni.
Sérstök leyfi þarf til þess að selja varnarefni í hættuflokkum X, A og B. Verslanir og lyfjabúðir sækja um slík leyfi til umhverfisráðuneytis.
Um notkun, skráningu, innflutning og sölu varnarefna gildir reglugerð nr. 50/1984.
Einungis heimilt að flytja inn, selja eða nota varnarefni hafi þau verið viðurkennd af umhverfisráðherra og skráð á lista yfir slík efni skv. reglugerð nr. 50/1984 um notkun eiturefna og hættulegra efna í landbúnaði og garðyrkju og til útrýmingar meindýra er .
Yfirlit yfir skráð varnarefni sem er aðgengilegt á vefsíðu Umhverfisstofnunar inniheldur upplýsingar um skráð varnarefni, virk efni þeirra, umboðsmenn og framleiðendur. Fyrir hvert varnarefni má einnig finna upplýsingar um hættuflokkun þess og efnasamsetningu ásamt notkunarsviði og uppskerufresti.
- Yfirlit yfir varnarefni á skrá (uppfært í apríl 2013)
Samkvæmt reglugerð 50/1984 er unnt að sækja um undanþágu til innflutnings á varnarefnum sem ekki hafa verið skráð ef um er að ræða tilraunastarfsemi eða ef leysa þarf bráðan vanda. Sækja verður um slíkar undanþágur til umhverfisráðuneytis. Slíkar undanþágur skulu miðast við takmarkað magn eða vera veittar í afmarkaðan tíma, að hámarki í eitt ár í senn. Umsóknum skulu fylgja meðmæli sérfræðinga Bændasamtaka Íslands, Landbúnaðarháskóla Íslands eða annarra dómbærra sérfræðinga eftir því sem við á. Leita skal álits Umhverfisstofnunar varðandi þá skilmála er um undanþáguna skulu gilda.
- Undanþágur fyrir óskráð varnarefni (uppfært í apríl 2013)
Skráning efna
Ekki er heimilt að setja varnarefni á markað hér á landi nema viðkomandi efni hafi verið skráð til þeirra nota hjá umhverfisráðuneyti. Gefinn er út listi yfir efni sem eru á skrá og eru leyfð til notkunar hverju sinni.
Undanþága til innflutnings og sölu á óskráðu varnarefni
Unnt er að sækja um undanþágu til innflutnings á varnarefnum sem ekki hafa verið skráð ef um er að ræða tilraunastarfsemi eða ef leysa þarf bráðan vanda. Sækja verður um undanþágu til umhverfisráðuneytis.
X/A-leyfisskírteini
Varnarefni eru flokkuð í 4 hættuflokka, X, A, B og C. Hættulegustu efnin eru í X hættuflokki – hættuminnstu efnin eru í C hættuflokki. Sérstakt leyfi þarf til þess að mega kaupa og nota varnarefni í hættuflokkum X og A. Sótt er um til lögreglustjóra eða sýslumanns í umdæmi umsækjanda. Umsóknareyðublað X/A-leyfisskírteini.
Söluleyfi
Sérstök leyfi þarf til þess að selja varnarefni í hættuflokkum X, A og B. Verslanir og lyfjabúðir sækja um slík leyfi til umhverfisráðuneytis.
Meindýraeyðing
Með meindýrum er hér átt við rottur og mýs annars vegar og skordýr og aðra hryggleysingja hins vegar, sem valda tjóni eða umtalsverðum óhreinindum í eða við híbýli manna, í peningahúsum, farartækjum, vöruskemmum o.s.frv. Sá einn má starfa sem meindýraeyðir, sem til þess hefur fengið leyfi Umhverfisstofnunar.
Garðaúðun
Þeir einir mega í atvinnuskyni stunda úðun garða í einka- eða almenningseign með efnum eða efnasamsetningum í hættuflokkum X, A, B eða C, sem til þess hafa starfsréttindaleyfi sem Umhverfisstofnun veitir.
Þeir einir mega kaupa og nota efni í hættuflokki X og/eða hættuflokki A, sem þörf hafa fyrir slík efni við störf sín og til þess hafa fengið leyfi. Leyfi eru veitt til 1 - 3 ára í senn. Leyfi skal einungis veita einstaklingum, er hafa til að bera þá menntun eða þekkingu, sem Umhverfisstofnun metur gilda (t.d. próf frá búnaðarskóla, garðyrkjuskóla eða skógræktarskóla) eða sótt hafa önnur viðurkennd námskeið.
Leyfi til að mega kaupa og nota efni í hættuflokki X gilda einnig um efni í hættuflokki A og skal þess getið á leyfisskírteini. Efni og efnasamsetningar í X og A hættuflokkum má einungis selja eða afhenda þeim, sem eru 18 ára eða eldri.
Skylt er að geyma efni og efnasamsetningar í X og A hættuflokkum í læstum skáp eða læstu hólfi í geymsluherbergi og skal geymslustaður vera greinilega auðkenndur með viðeigandi varnaðarorðum (t.d. Varúð! Eitur!). Vanræksla í þessu efni varðar missi réttinda til þess að mega kaupa og nota efni og efnasamsetningar í hættuflokkum X og A.
Lögreglustjórar og sýslumenn gefa út þessi leyfi að fenginni umsögn frá Umhverfisstofnun. Umsókn skal fylgja vottorð frá Vinnueftirliti ríkisins, yngra en tveggja ára, um skoðun á eiturefnageymslum og búnaði. Ef umsækjandi hyggst nota efnið í þágu fyrirtækis, opinberrar stofnunar eða sveitarfélags, skal fylgja umsókninni yfirlýsing frá hlutaðeigandi forstöðumanni.
Umsóknareyðublað X/A- leyfisskírteini (til lögreglustjóra / sýslumanns)
Sérstaks söluleyfis er krafist af þeim sem vilja selja eiturefni og hættuleg efni í hættuflokkum X, A og B, sem ætluð eru til notkunar í landbúnaði, garðyrkju og til útrýmingar meindýra. Í 5. gr. laga nr. 52/1988 um eiturefni og hættuleg efni segir að einungis megi selja varnarefni hafi viðkomandi leyfi umhverfisráðherra/umhverfisráðuneytis til þess. Leyfin gilda í allt að 5 ár.
Umhverfisstofnun hefur, ásamt heilbrigðiseftirliti sveitarfélaga, eftirlit með sölu varnarefna. Umsækjandi þarf að leita til heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga og Vinnueftirlits ríkisins og fá umsögn þeirra um eiturefnageymslur og aðbúnað starfsmanna áður en leyfi til sölu er veitt. Starfsleyfi heilbrigðiseftirlits getur komið í stað umsagnar undir vissum kringumstæðum. Umhverfisráðuneytið leitar til Umhverfisstofnunar sem gefur umsögn áður en leyfið er veitt.
Nauðsynlegt er að til séu gögn um kaupendur varnarefna. Því er seljendum skylt að færa í þar til gerða sölubók, í réttri tímaröð, alla sölu slíkra efna. Við kaup á varnarefnum í flokki X og A er einstaklingum skylt að framvísa gildu leyfisskírteini. Frumritin úr sölubókinni skal senda í lok hvers árs til Umhverfisstofnunar.
Leyfi til þess að selja varnarefni (efni í hættuflokkum X, A og B) eru bundin við að:
- leyfishafi hafi í fullri dagvinnu ekki færri en einn mann, er hefur sérstaka vöruþekkingu á umræddum efnum, enda skal sá maður (menn) hafa umsjón með sölunni.
- efnin séu varðveitt í sérstakri geymslustúku eða herbergi þar sem enginn annar varningur er geymdur.
- gólf og veggir geymslustúkunnar séu úr vatnsþéttu efni og þannig aðskilin frá nærliggjandi herbergjum, að þau mengist ekki.
- loftræsting sé fullnægjandi að dómi Vinnueftirlits ríkisins.
- læsa megi geymslustúkunni sérstaklega.
- öryggisblöð (leiðbeiningar) séu afhent með vöru í samræmi við reglugerð nr. 1027/2005.
Samþykki Vinnueftirlits ríkisins er krafist þegar varnarefni eru flutt til landsins en Lyfjastofnunar ef um lyfjaverslanir er að ræða. Ætlast er til þess af innflytjendum að þeir greiði fyrir starfi tollgæslunnar og gefi samviskusamlega upplýsingar um vörurnar sem þeir flytja inn.
Umhverfisstofnun leggur mikla áherslu á að farið sé eftir öllum reglum sem varða sölu varnarefna og krefst þess að seljendur kynni sér þær og fari eftir þeim.
Umsóknareyðublað Söluleyfi varnarefna
Með meindýrum er hér átt við rottur og mýs annars vegar og skordýr og aðra hryggleysingja hins vegar, sem valda tjóni eða umtalsverðum óhreinindum í eða við híbýli manna, í peningahúsum, farartækjum, vöruskemmum o.s.frv.
Sá einn má starfa sem meindýraeyðir, sem til þess hefur fengið leyfi Umhverfisstofnunar. Leyfi skal veita þeim, er hafa gild leyfisskírteini (X/A) til að mega kaupa og nota efni og efnasamsetningar í X- og A-hættuflokki til útrýmingar meindýra, sbr. ákvæði reglugerðar um notkun eiturefna og hættulegra efna í landbúnaði og garðyrkju og til útrýmingar meindýra (nú nr. 50/1984), sbr. einnig ákvæði reglugerðar um útgáfu og afgreiðslu eiturbeiðna og annarra tilsvarandi leyfa (39/1984). Starfsréttindaleyfi til meindýraeyðingar eru gefin út í til 3 ára og er gildinstími þeirra látinn falla saman við gildistíma á X/A-leyfisskírteini.
Umhverfisstofnun innheimtir gjald til að standa undir kostnaði við útgáfu starfsréttindaleyfa fyrir einstaklinga sem starfa við eyðingu meindýra í samræmi við reglugerð nr. 149/1989 um meindýraeyða, sbr. 6. mgr. 23. gr. laga nr. 52/1988 um eiturefni og hættuleg efni. Gjaldið skal vera kr. 37.000,- fyrir starfsréttindaleyfi sem veitt er í fyrsta skipti og kr. 15.700,- fyrir endurnýjun.
Vinsamlegast athugið að sækja þarf um X/A-leyfisskírteini til lögreglustjóra/sýslumanns um leið og sótt er um starfsréttindaleyfi meindýraeyðis til Umhverfisstofnunar.
Reglulega eru haldin námskeið um notkun varnarefna við eyðingu meindýra, sem ætluð eru þeim sem vilja öðlast réttindi til þess að starfa sem meindýraeyðar. Síðast var haldið námskeið um notkun varnarefna við eyðingu meindýra í maí 2011.
Umsóknareyðublað Starfsréttindaleyfi – meindýraeyðing.
Umsóknareyðublað X/A- leyfisskírteini (til lögreglustjóra / sýslumanns).
