Viðskiptakerfi ESB

Með hinum svonefnda orku- og loftslagspakka, sem samþykktur var 2009, setti ESB sér það markmið að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda um a.m.k. 20% fyrir árið 2020 miðað við losun ársins 1990. Til að ná þessu markmiði er þörf á að draga verulega úr losun frá ýmsum geirum samfélagsins, m.a. orkuframleiðslu, iðnaði, samgöngum og landbúnaði.

Meginstjórntæki ESB á sviði loftslagsmála er viðskiptakerfi með losunarheimildir sem komið var á fót með tilskipun 2003/87/EB, sbr.tilskipun 2004/101/EB, og hefur verið starfrækt frá 1. janúar 2005. Tilgangur kerfisins er að stuðla að því að dregið verði úr losun gróðurhúsalofttegunda í ríkjum ESB með sem hagkvæmustum hætti. Um leið er kerfinu ætlað að tryggja að Evrópubandalagið og aðildarríki þess geti staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt Kýótó-bókuninni við loftslagssamning Sameinuðu þjóðanna.

Viðskiptakerfinu er ætlað að skapa fjárhagslegan hvata fyrir rekstraraðila mengandi starfsemi til að draga úr losun, t.d. með því að fjárfesta í umhverfisvænni tækni eða hagræða með öðrum hætti í rekstri sínum. Með því geta fyrirtæki komist hjá kaupum á losunarheimildum og jafnvel selt umframheimildir á sameiginlega markaðnum. Ætla má að það velti á markaðsvirði losunarheimilda á hverjum tíma hvort fyrirtæki kjósa að draga úr losun í starfsemi sinni eða kaupa losunarheimildir. Viðskipti með losunarheimildir eru því til þess fallin að beina mótvægisaðgerðum gegn loftslagsbreytingum þangað sem þær eru ódýrastar. Í þessu samhengi skiptir máli að vegna hnattræns eðlis loftslagsvandans er almennt álitið að ekki skipti máli hvar á jarðarkringlunni samdráttur í losun gróðurhúsalofttegunda fer fram.

Viðskiptakerfið byggist þannig upp að losun gróðurhúsalofttegunda frá tiltekinni starfsemi á ESB-svæðinu er gerð háð losunarheimildum. Í því felst að rekstraraðila starfseminnar ber árlega að afhenda lögbæru yfirvaldi í viðkomandi ríki losunarheimildir í samræmi við losun síðastliðins árs. Ef rekstraraðili afhendir ekki tilskilinn fjölda losunarheimilda ber viðkomandi ríki að knýja fram efndir með viðurlagaákvæðum, m.a. með álagningu sekta.

Unnt er að afla losunarheimilda við úthlutun yfirvalda í viðkomandi ríki, á uppboði á vegum stjórnvalda, með þátttöku í loftslagsvænum verkefnum samkvæmt Kýótó-bókuninni og með viðskiptum á frjálsum markaði. Eftir að losunarheimildir eru komnar í umferð á sameiginlega markaðnum eru viðskipti með þær heimil jafnt lögaðilum sem heyra undir gildissvið tilskipunar 2003/87/EB og öðrum lögaðilum og einstaklingum sem kjósa að eiga slík viðskipti í fjárfestingarskyni eða í öðrum tilgangi.