Loftgæði
Aukinn iðnaður, nýjar mengunaruppsprettur og vaxandi umferð valda aukinni losun mengandi efna út í andrúmsloftið. Jafnframt aukast áhrif efnanna á heilsu fólks samfara meiri búsetu í þéttbýli. Þekking almennings á mikilvægi heilnæms andrúmslofts og vitund stjórnvalda um nauðsyn vöktunar á loftgæðum hefur farið vaxandi. Svifryk hefur verið einna mest í umræðunni, en mælingar hafa sýnt að það fer annað slagið yfir heilsuverndarmörk á stærstu þéttbýlisstöðum landsins. Umferðin á þar stóran hlut að máli, en náttúrulegir þættir á borð við eldgos og sandfok hafa líka sitt að segja. Af öðrum efnum sem máli skipta má nefna köfnunarefnisoxíð og kolmónoxíð (kolsýru). Loks hefur brennisteinsvetni komist á dagskrá á allra síðustu árum vegna losunar frá jarðvarmavirkjunum á Hellisheiði. Allt hefur þetta áhrif á heilsu og lífsgæði fólks. Því er nauðsynlegt að mæla loftgæðin reglulega og miðla upplýsingum um stöðu mála jafnóðum til íbúa á viðkomandi svæði. Í þeim tilgangi hefur m.a. verið komið upp sérstökum vef með loftgæðamælingum Umhverfisstofnunar. Sjálfbærnivísar gefa hins vegar gott yfirlit yfir stöðu mála og þróun á ársgrundvelli. Umhverfisstofnun hefur haft umsjón með vöktun loftgæða á Íslandi allt frá 1986, og á árinu 2010 var í fyrsta sinn birt sérstök landsáætlun loftgæða. Markmið um loftgæði eru bundin í reglugerð.
Markmið
Umhverfisstofnun hefur sett sér eftirfarandi markmið í loftgæðamálum:
- Að draga úr losun heilsuskaðlegra efna og efna sem eru hættuleg umhverfinu
Sjálfbærnivísar
Umhverfisstofnun notar eftirtalda sjálfbærnivísa til að fylgjast með loftgæðum og miðla upplýsingum um þau:- Svifryk (PM10)
- Köfnunarefnisdíoxíð (NO2)
- Kolmónoxíð (CO)
Ryk kemur frá mörgum uppsprettum, bæði náttúrulegum og af mannavöldum. Ryki er gjarnan skipt í tvo meginflokka; fallryk >10 µm (míkrómetrar) í þvermál og svifryk <10 µm í þvermál (PM10). Þung bílaumferð er orsök meginhluta svifryks í andrúmslofti í Reykjavík. Þar er um að ræða rykagnir vegna slits á malbiki, dekkjum og bremsuborðum, en einnig vegna sóts sem myndast við bruna eldsneytis. Í Reykjavík er slit gatna stærsta uppspretta ryks að vetrarlagi og er almenn notkun nagladekkja meginástæða þess.
Köfnunarefnisdíoxíð (NO2) (einnig nefnt niturdíoxíð) er eitruð lofttegund sem myndast m.a. óbeint vegna bruna eldsneytis í vélum bifreiða.
Ásamt svifryki er köfnunarefnisdíoxíð það efni sem skerðir loftgæði hvað mest í höfuðborginni, sem og í öðrum borgum. Markmið fyrir loftgæði eru ákveðin í reglugerð.
Um köfnunarefnisdíoxíð gilda sérstök heilsuverndarmörk, sem eru nú 30 µg/m3 miðað við ársmeðaltal. Frá því á árinu 1995 eiga allar nýjar bifreiðar að vera búnar hvarfakútum sem umbreyta köfnunarefnisoxíði í skaðlaust köfnunarefni (N2).
Heimild: Umhverfisstofnun.
Kolmónoxíð myndast við ófullkominn bruna eldsneytis og er eitt af hættulegustu efnunum sem leynist í útblæstri bifreiða. Það dregur úr súrefnisflutningi frá lungum manna út um líkamann og leiðir með tímanum einnig til aukinnar hættu á hjarta- og æðasjúkdómum.
Undanfarin ár hefur styrkur kolmónoxíðs í andrúmslofti við helstu umferðaræðar farið minnkandi. Munar þar sjálfsagt mestu um lögleiðingu hvarfakúta, sem skylt er að hafa í öllum bifreiðum sem framleiddar eru eftir 1995. Hvarfakútar umbreyta kolmónoxíði í koltvísýring (CO2). Markmið fyrir loftgæði eru ákveðin í reglugerð. Um kolmónoxíð gilda sérstök heilsuverndarmörk, sem eru nú 10 mg/m3 miðað við 8 klst. tímabil.
Heimild: Umhverfisstofnun.
