Umhverfisstofnun

Restar af efnum sem falla undir neðangreinda flokka eru spilliefni og skal skila á móttökustöð fyrir spilliefni en ekki henda með öðru rusli.

	Sterkt eitur / Eitur. Efni sem hefur bráð eiturhrif í litlu magni. Einnig efni sem geta valdið alvarlegum og varanlegum heilsuskaða eins og krabbameini, ófrjósemi og skaðað starfsemi einstakra líffæra svo sem lungna, lifur og taugakerfis svo eitthvað sé nefnt. Dæmi: Metanól, asbest, blásýra, bensen, kreósót, formalín. Efnin má ekki selja á almennum markaði og aðeins til þeirra sem hafa fengið leyfi til notkunar eiturefna.

	Hættulegt heilsu. Efni sem geta valdið bráðum eitrunum, haft heilsuspillandi áhrif til lengri eða skemmri tíma við endurtekna notkun. Einnig efni sem valda ofnæmi í öndunarfærum (astmi). Dæmi: Vörur með lífrænum leysiefnum (olíumálning, lökk og bón), varnarefni (illgresiseyðar, skordýra- og nagdýraeitur). Terpentína, etýlenglýkól, klóróform, ýmis efni unnin úr jarðolíu.
	Ætandi. Efni sem valda skaða á borð við bruna- og svöðusár við snertingu og særindi í öndunar- eða meltingarvegi við innöndun. Dæmi: Sterk hreinsiefni á borð við stíflueyða, uppþvottavéladuft. Saltsýra, brennisteinssýra, vítissódi, ediksýra (> 25%).
	Ertandi. Efni sem valda ertingu eða sviða við snertingu eða innöndun. Einnig efni sem valda ofnæmi við snertingu við húð. Dæmi: Aseton, própanól, klór (hýpóklórít).
	Afar eldfimt. Efni sem fuðra upp ef neisti kemst í þau. Á fyrst og fremst við um lofttegundir eins og própan og bútan en einnig allra eldfimustu vökvana á borð við bensín. Drifefni á úðabrúsum flokkast jafnan sem afar eldfim.
	Mjög eldfimt. Efni sem eru brenna auðveldlega ef neisti kemst í þau.
	Sprengifimt. Efni sem eru varhugaverð vegna sprengihættu eða óstöðugleika og þola lítið hnjask.
	Eldnærandi. Efni sem gera það að verkum að eldur magnast upp.
	Hættulegt umhverfinu. Efni sem eru skaðleg umhverfinu, t.d. ýmsum lífverum ekki síst í vatni og jarðvegi. Einnig efni sem brotna illa niður og safnast upp í lífverum og ósoneyðandi efni. Dæmi: Á sérstaklega við um efni sem ætlað er að drepa dýr, gróður og örverur eins og viðarvarnarefni og skordýraeitur.

Á vörum og umbúðum úr plasti er oftast merki sem segir til um tegund plastsins og hvernig á að endurvinna það. Merkið er í laginu eins og þríhyrningur með tölum innan í frá 1 upp í 7. Merkið segir ekki til um viðbótarefni sem bætt er í plastið.

Plast nr. 1: PET - polyethylen terephthalat
Notað t.d. í gosflöskur.
Plast nr. 2: PE - polyethylen - High Density (HDPE)
Eitt algengasta og mest notaða plastefnið. Notað m.a. í umbúðum fyrir snyrtivörur og flöskur.
Plast nr. 3: PVC - polyvinylchlorid
Notað í mörgum vöruflokkum, t.d. leikföngum og regnfötum.
Plast nr. 4: PE - polyethylen - Low Density (LDPE)
Eitt algengasta plastefnið. Notað t.d. í innkaupapokum, ruslapokum og frystiumbúðum.
Plast nr. 5: PP - polypropylen
Notað sérstaklega í bílum og gólfteppum, en einnig í minna magni í umbúðum fyrir matvörur.
Plast nr. 6: PS - polystyren
Notað t.d. í jógúrt- og skyrdósum.
Plast nr. 7: Aðrar plastmerkingar
t.d. ABS-plast, sem er notað í LEGO kubbum og EVA (Ethylen-vinyl-acetate) og polycarbonat.

Neytandinn getur nýtt sér þessi merki til að taka upplýsta ákvörðun um að sniðganga t.d. PVC því það getur haft skaðleg áhrif á umhverfið við förgun. PVC táknið (plast nr. 3) á líka að minna á að skila umbúðunum/vörunni til endurvinnslustöðvar þar sem PVC er meðhöndlað á réttan hátt.

Upplýsingar um plastmerki frá Informationcenter for miljø og sundhed í Danmörku.

Upplýsingar um meðhöndlun PVC frá Miljøstyrelsen í Danmörku.

Nýjar merkingar og öryggisreglur á sundstöðum

Í sumar geta gestir sund- og baðstaða hér á landi átt von á að sjá þar nýjar öryggismerkingar því að frá og með næsta ári á að vera búið að setja upp ný alþjóðleg öryggis-, varúðar- og leiðbeiningamerki á sund- og baðstöðum.

Sundlaugar eru eitt af einkennum Íslands og njóta mikilla vinsælda hjá bæði okkur Íslendingum sem og erlendum gestum. Þar sem mikill fjöldi innlendra og erlendra gesta kemur saman er mikilvægt að notað sé alþjóðlegt, staðlað og myndrænt merkjakerfi. Kostur alþjóðlegra staðlaðra merkja er að þekking almennings á slíkum merkjum verður almenn þar sem sama merkjamálið er notað í mörgum löndum. Slík merki draga úr þörf á texta og þar með líkum á misskilningi vegna tungumálaörðugleika. Reynslan hefur sýnt að notkun staðlaðra merkjakerfa eins og t.d. umferðamerkja þar sem hver tegund merkja hefur sína liti og lögun, og notar frekar myndtákn en letur, eykur öryggi og dregur úr slysahættu.

Öryggi barna í sundi

Börn eru stór hópur sundlaugargesta og er mikilvægt að tryggja öryggi þeirra sem best. Samkvæmt nýjum reglum mega börn yngri en 10 ára ekki fara í sund nema í fylgd með syndum einstaklingi, 15 ára eða eldri. Viðkomandi má þó ekki hafa með sér fleiri en tvö börn, nema um sé að ræða foreldri eða forráðamann barna.

Gæta þarf öryggis þegar komið er með hóp barna í sund. Nú gildir sú regla að þegar farið er með hóp barna, yngri en 10 ára, í sund eiga þau að vera með auðkennismerki svo sem sundhettur, sundvesti, armbönd eða sambærilegt í áberandi lit. Þetta á að auðvelda hópstjórum að fylgjast með börnunum meðan þau eru í laug. Hópstjórar þurfa að kynna sér reglur sundstaðarins og aðstoða starfsfólk við gæslu barnanna. Ekki mega vera fleiri en fimmtán börn, 10 ára eða yngri, í umsjón hvers hópstjóra.

Nánari upplýsingar um öryggismerkingar á sund og- baðstöðum.

Hér fyrir neðan má sjá leiðbeiningar með öryggismerkingum á sundstöðum. Einnig er er hægt að skoða útgáfuna bæði í PDF (Adobe Acrobat) og AI (Illustrator) sniði.

Umhverfismerki

Það getur verið erfitt að rata í umhverfismerkjafrumskóginum þar sem finna má mörg merki sem eru jafn ólík og þau eru mörg. Engu að síður eru hin áreiðanlegu og altæku umhverfismerki ekki svo afskaplega mörg og því ætti hver og einn að geta lagt nokkur þeirra á minnið. Hér verða nokkur þessara hágæða umhverfismerkja kynnt en einnig verður sagt fá fleiri tegundum merkja og hvað einkennir þau.

Áreiðanleg umhverfismerki

Þessi merki eru meðal þeirra sem talin eru í hæsta gæðaflokki merkja. Neytendur geta treyst því að þegar þeir kaupa vöru eða þjónustu sem merkt er Svaninum, Evrópublóminu eða öðrum sambærilegum merkjum þá séu þeir að velja það best fyrir umhverfi og heilsu.

Áreiðanleg merki eiga það sameiginlegt að:

Þau eru valfrjáls leið til að markaðsetja umhverfiságæti vöru eða þjónustu
Úttekt er sinnt af óháðum, þriðja aðila
Viðmið eru þróuð af sérfræðingum
Viðmið notast við lífsferilsnálgun, þ.e. gera kröfur til hráefnis, framleiðslu, notkunar og förgunar
Viðmið eru hert á nokkurra ára fresti sem tryggir sífelldar betrum bætur á vörunni eða þjónustunni

Allt ofangreint er í samræmi við ISO staðalinn 14026 sem tilgreinir hvað þarf að einkenna áreiðanleg umhverfismerki. Þau merki sem ekki uppfylla ofangreind atriði teljast því ekki sem eiginleg umhverfimerki því vottun þeirra beinist að ákveðnum afmörkuðum hluta framleiðslunnar eða hráefnisnotkunarinnar í stað þess að vera allt um lykjandi líkt og áreiðanlegu umhverfismerkin.

Merki fyrir afmarkaða þætti vörunnar

Þessi merki segja til um að einn afmarkaður þáttur vörunnar hafi uppfyllt ákveðin skilyrði. Til að mynda er merkið Energy star til marks um að vara er sérlega sparneytin á rafmagn en merkið gerir enga kröfu um hráefnaval, notkun kemískra efna eða um orkusparnað í framleiðslu. Þessum merkjum ætti því ekki að rugla saman við áreiðanlegu umhverfismerkin sem taka á mörgum þáttum í einu.

Lífræn ræktun

Þessi merki eru til marks um að við framleiðslu á hráefnum í tiltekna vöru hefur alþjóðlegum stöðlum um lífræna ræktun verið fylgt. Ef merkið er á er á brauðtegund þá segir það sem sagt ekki til um það hvernig brauðið var bakað eða í hvernig umbúðum það er heldur er þá eingöngu verið að vísa til þess að ákveðin skilyrði voru uppfyllt þegar hráefnin í brauðinu voru ræktuð.

Þessi skilyrði fjalla til dæmis um að:

sáðvara, áburður og varnarefni þurfa að vera af náttúrulegum toga
skiptiræktun er stunduð í stað síræktunar
búfé fær lífrænt fóður

Fleiri merki fyrir lífræna ræktun má finna hér.

Sjálfbær framleiðsla á hráefni

Þessi merki segja til um hvort skógræk og fiskveiðar teljist sjálfbærar eða ekki. Merkin má því finna á til dæmis ýmsum afurðum úr timbri, svo sem garðhúsgögnun, prentpappír eða timburkolum, eða á frosnum fiskiafurðum.

Sanngjörn viðskipti

Þessi merki sýna fram á að viðskipti með þessa vöru flokkast sem sanngjörn viðskipti. Því lengra sem vara ferðast til að komast á borð neytenda því erfiðara er fyrir neytandann að vita nokkuð um framleiðsluferil vörunnar. Til eru merki sem ætlað er að segja neytendum að siðferðilegra sjónarmiða hafi verið gætt við framleiðslu vörunnar svo sem að starfsfólki séu tryggð lágmarksréttindi varðandi laun og aðbúnað.

Hollustumerki

Þetta merki er upprunið í Skandivaníu og er valfrjáls merking fyrir matvælaframleiðendur sem vilja sýna fram á hollustu sinna matvæla. Gerð er krafa um að matvælin innihaldi ákveðið magn af trefjum og séu undir lágmarksviðmiðum fyrir magn af fitu, salti og sykri í hverri vöru.

Umhverfisstjórnunarkerfi

Þessi merki eru ekki merkingar á einstökum vörum heldur eru þetta vörumerki ákveðinna gæða- og umhverfisstjórnunarkerfa. Þessi stjórnunarkerfi eru verkfæri sem fyrirtæki geta notfært sér til þess að hámarka gæðastýringu á þeim þáttum starfseminnar sem valda umhverfisáhrifum. Fyrirtæki sem nýta sér þessi stjórnunarkerfi setja ákveða sjálf hvaða umhverfismarkmiðum þau vilja ná.

Ekki umhverfismerki – hætta á grænþvotti

Þessi merki eru ekki umhverfismerki á nokkurn hátt en hönnun þeirra og notkun getur oft verið villandi. Merki sem er búin til að örvum sem vísa í hring er yfirleitt vísun í endurvinnslu. Til að mynda er græni hringurinn hér að ofan merki fyrir skilagjaldsskylda umbúðir í Þýskalandi og svarti þríhyrningurinn vísar í að varan sé búin til úr ákveðinni plasttegund (sjá flipa efst) og að hún sé endurvinnanleg. Hins vegar getur vara verið búin til úr afar eitraðri tegund af plasti PVC, sem losar skaðlegar klórsameindir út í náttúruna við niðurbrot, en það má vel búa til aðra PVC vöru úr henni með endurvinnslu. Varan er því ekki umhverfisvæn sem slík. Pandabjörninn hér að ofan er merki WWF (World Wildlife Fund) sem er ágætur sjóður en ef merkið er að finna á vöru þá þýðir það eingöngu að framleiðandi vörunnar hefur styrkt sjóðinn og segir ekkert til um umhverfislegt ágæti vörunnar eða framleiðslu hennar.

Ekki er óalgengt að rekast á loforð framleiðanda á umbúðum sinnar vöru um að hún sé umhverfisvæn, græn eða náttúruleg en þetta eru allt fullyrðingar sem erfitt er að skilgreina og enn erfiðara að færa rök fyrir. Slíkar yfirlýsingar mætti því flokka sem grænþvott og ættu neytendur að varast slíkt. Með því að velja vöru eða þjónustu með áreiðanlegum umhverfismerkjum, líkt og Svaninn eða Evrópublómið, geta neytendur verið vissir um að þeir eru að velja rétt.

Lærðu að þekkja merkin!