Snyrtivörur
Snyrtivörur eru ómissandi hluti af daglegu lífi okkar og flest okkar notum margar og mismunandi tegundir á dag. En hér þarf að vanda valið því ýmsar snyrtivörur innihalda efni sem geta haft skaðleg áhrif á heilsu og umhverfi. Þetta eru t.d. rotvarnarefni, ilmefni, litarefni eða önnur efni sem geta valdið ofnæmi.
Efnin finnast í vörum eins og t.d. tannkremi, sjampói, handsápu og kremum en líka í andlitsfarða, þvotta- og snyrtivörum fyrir börn og tattúvörum. Helstu ofnæmisvaldarnir eru rotvarnar- og ilmefni og ættu þeir sem eru viðkvæmir að forðast þau. Framleiðendur snyrtivara eru skyldugir að gefa upp innihaldsefni á umbúðum.
Borið hefur á því að falsaðar snyrtivörur hafi verið í sölu hér á landi. Um er að ræða snyrtivörur seldar undir vörumerkjum framleiðenda frá Evrópu eða Bandaríkjunum. Vörurnar bera þess merki að uppfylla þær kröfur sem gerðar eru til snyrtivara sem settar eru á markað á Íslandi og í Evrópu. Staðreyndin er hins vegar sú að þær eru oft á tíðum framleiddar í verksmiðjum utan Evrópu, þar á meðal í Asíu, þar sem gæðaeftirlit er ábótavant og síðan seldar hér á markaði.
Oft eru útlitsleg gæði þessara falsanna mjög mikil og því getur reynst erfitt að sjá hvort um fölsun sé að ræða. Tollayfirvöld hafa stundum brugðið á það ráð að senda sýnishorn af vörunum út til framleiðenda til að fá staðfestingu á því hvort um falsanir sé að ræða.
Af hverju geta falsaðar snyrtivörur verið varasamar?
Ólíkt ósviknum snyrtivörum hafa falsaðar snyrtivörur ekki gengist undir nauðsynlegar prófanir sem skylda er að undirgangast til að geta sett snyrtivörur á markað í Evrópu. Ef varan hefur ekki verið prófuð og fylgir ekki reglum EES um efnainnihald er ómögulegt að vita fyrir víst hvaða efni eru notuð í vörurnar. Þessar vörur geta því mögulega innihaldið efni sem hafa skaðleg áhrif á heilsu manna og geta aukið hættu á ofnæmi og ýmsum húðkvillum.
Hvernig á að komast hjá því að kaupa falsaðar snyrtivörur ?
Best er að varast kaup á snyrtivörum sem boðnar eru til sölu með óhefðbundnum söluleiðum og versla fremur beint frá fullgildum útsölustöðum þeirra sem hafa löggilt starfleyfi til að selja snyrtivörur.
Neytendur ættu að vera sérstaklega vakandi fyrir fölsunum þegar:
- Salan fer fram í gegnum vefverslun sem ekki tengjast fullgildum útsölustöðum
- Salan fer fram á markaði með nýjar og notaðar vörur
- Salan fer fram í heimahúsum eða í gegnum síma
- Verð vörunnar er mun lægra en venja er
- Verið er að bjóða eingöngu stakar vörur frá framleiðanda en ekki alla vörulínuna
Viðurlög
Vakin skal athygli á því að það að kaupa falsaðar snyrtivörur jafnt sem bjóða slíkar snyrtivörur til sölu getur varðað við almenn hegningarlög.
Sjá nánar á falsanir.is
Blessuð sólin gleður en því miður geta geislar hennar valdið húðkrabbameini og því er mikilvægt að verja húðina. Það er hægt með því að hylja húðina, halda sig í skugga eða þá nota sólarvörn. Ýmsar tegundir og gerðir af sólarvarnarkremum finnast á markaði og geta sum innihaldsefnin verið skaðleg heilsu og umhverfi.
Sólarvarnarstuðull (oft skammstafaður SPF fyrir Sun Protection Factor) segir til um hve vel sólarvörnin hindrar útfjólubláa geisla sólarinnar en það eru þeir geislar sem eru skaðlegir húðinni. Því hærri SPF tala, því betri vörn.
Athugið að ætíð er betra að nota sólarvörn sem inniheldur einhver óæskileg efni heldur en að láta húðina brenna! Ef eina sólarvörnin við hendina er þannig þá skaltu nota hana en fjárfesta síðan í nýrri sem uppfyllir neðangreind skilyrði við fyrsta tækifæri.
- Veldu Svansmerkta vöru ef hún er í boði því hún tekur tillit til heilsu, umhverfis og innihaldur sem minnst af skaðlegum efnum
- Veldu sólarvörn með sólarvarnarstuðli 15 (SPF 15) eða hærra
- Veldu sólarvörn án ilmefna en þau geta valdið ofnæmi. Í innihaldslista vörunnar kallast ilmefni „parfume”, „parfum” eða „aroma”
- Veldu sólarvörn án rotvarnarefnanna paraben sem hafa sýnt hormónaraskandi áhrif í dýrum
- Veldu sólarvörn án eftirfarandi geislavarnarefna (UV-block) sem öll hafa sýnt hormónaraskandi áhrif í dýrum:
- 3-benzylidene camphor
- octyl methoxycinnamate (ethylhexyl methoxycinnamate)
- benzophenone-3
Upplýsingar er varðar fullorðna úti í sólinni af heimasíðu Miljøstyrelsen í Danmörk.
Upplýsingar um sólarvörn frá Klima- og forureiningsdirektoratet í Noregi.
Til eru kynstrin öll af kremum, sápum og sjampói eins og sjá má í hillum verslana. En þrátt fyrir fjölbreytnina og loforð framleiðanda um margs konar verkun þá eiga krem, sápur og sjampó það sameiginlegt að þau innihalda oft á tíðum efni sem geta verið skaðleg heilsu okkar. Þessi efni gefa vörunni ákveðna eiginleika eins og lykt eða áferð og rotvarnarefni tryggja góðan líftíma vörunnar. Framleiðendum ber skylda til að tilgreina innihaldsefni á umbúðum og því er hægt að sneiða hjá vörum sem innihalda skaðleg efni með því að kynna sér innihaldsefnin. Ekki hika við að spyrja afgreiðslufólkið.
- Leitaðu eftir umhverfismerktum vörum, t.d. með Svaninum og Evrópublóminu. Slíkar vörur taka bæði tillit til heilsu og umhverfis og standast strangar kröfur um efnainnihald.
- Veldu vörur sem innihalda ekki efnið D5 (siloksan). Þetta efni gefur sjampói ákjósanlega áferð en er ofnæmisvaldandi.
- Veldu vörur sem innihalda ekki rotvarnarefnin paraben. Paraben eru talin raska hormónajafnvægi í mönnum og dýrum.
- Veldu vörur sem innihalda ekki Xylene en það er ilmefni sem er ofnæmisvaldandi og brotnar mjög hægt niður í náttúrunni.
- Spurðu afgreiðslufólkið ráða - það á að þekkja innihald vörunnar. Óskaðu eftir vörum án ilm- og rotvarnarefna, a.m.k. án ofangreindra efna.
Upplýsingar um húðkrem frá Klima- og forureiningsdirektoratet í Noregi.
Upplýsingar um sápur og sjampó frá Klima- og forureiningsdirektoratet í Noregi.
Svitalyktareyðar hafa þá verkun að hemja vöxt baktería sem lifa í svita og/eða minnka svitamyndun. Þetta eru fjölbreyttur vöruflokkur sem getur innihaldið sömu efnin og krem eða tannkrem sem geta haft skaðleg áhrif á heilsu manna og umhverfi. Svitalyktareyðar innihalda oft ilmefni sem mörgum finnst ákjósanlegt til að yfirgnæfa svitalyktina. Hins vegar geta ilmefni valdið ofnæmi.
Upplýsingar um svitalyktareyði frá Klima- og forureiningsdirektoratet í Noregi.
Upplýsingar um svitalyktareyði af heimasíðu Miljøstyrelsen í Danmörku.
Hægt er að skipta hárlitum í tvær gerðir; Fasta (permanent) liti þar sem litarefnið fer inn í hárið og ekki er hægt að þvo úr og skolliti sem lita hárið í lengri eða skemmri tíma en skolast burt eftir nokkra þvotta. Báðar þessar tegundir af hárlitum geta valdið ofnæmi en þó er minni áhætta tengd notkun á skollitum en föstum litum. Árið 2007 rannsakaði Evrópusambandið 46 hárlitunarefni og þar voru 10 þeirra metin mjög ofnæmisvaldandi, 13 ofnæmisvaldandi og 4 frekar ofnæmisvaldandi.
Ofnæmisvaldandi efni eru líka að finna í strípunarlitum en minni áhætta er þó tengd því að láta setja strípur en að heillita því við heillitun kemst liturinn í mun meiri snertingu við húðina er þegar settar eru strípur. Ljósar strípur (aflitun) geta hins vegar innihaldið ætandi efni sem veldur skaða. Augnabrúna- og augnháralitir geta einnig valdið ofnæmi.
Það eru litarefnin sjálf í hárlitunum sem valda ofnæminu. Þetta eru efni eins og p-phenylene diamine (PPD) og efni sem líkjast PPD eins og toluene-2,5-diamine resorcinol, 4-amino-2-hydroxytoluene og p-aminophenol. Þessi efni eru notuð í nær öllum föstum hárlitum og sum þeirra líka í skollitum. Resorcinol er mest notaða litarefnið í hárlitum og er það á lista Evrópusambandsins yfir efni sem sýnt hafa hormónaraskandi áhrif.
Ofnæmiseinkennin koma oftast í ljós á fyrstu dögunum eftir að hárið hefur verið litað og lýsa sér í roða og útbrotum í hársverði, andliti eða á hálsi. Einnig getur andlitið bólgnað og í sumum tilfellum þarf að leggja fólk inn á sjúkrahús. Hjá flestum eru útbrotin horfin eftir nokkrar vikur en sumir þurfa að kljást við kláða í fleiri ár eftir hárlitunina.
Naglalakk inniheldur ekki mjög skaðleg eiturefni en getur þó innihaldið lífræna leysiefnið tóluen sem getur valdið ertingu í húð. Yfirvöld í ýmsum löndum eru að reyna að fá naglalökk með tóluen bönnuð fyrir börn og því ber að forðast naglalakk sem inniheldur þetta efni. Nú þegar fást naglalökk án tóluens.
Góð tannhirða er undirstaða góðrar tannheilsu og því mikilvægt að bursta tennurnar. Sum tannkrem innihalda þó efni sem ekki eru ætluð til að koma í veg fyrir holumyndun eða tannholdsbólgu. Hér má helst nefna rotvarnarefnið Triclosan sem hefur sýklaeyðandi áhrif. Notkun þess er umdeild þar sem það getur valdið því að bakteríur verði ónæmar fyrir sýklalyfjum.
Það eru til ýmsar vörur til raksturs, hvort heldur sem á að nota þær á skeggið eða fótleggina. En það skiptir máli hvað er valið því sumar þessar vörur innihalda efni sem geta haft skaðleg áhrif á heilsu og umhverfið. Hér er bæði átt við raksápu og háreyðingarkrem.
- Lestu innihaldslýsinguna í raksápu, vaxi og háreyðingarkremi áður en þú kaupir þær.
- Veldu vörur án ilmefna.
- Veldu vörur án bakteríudrepandi efnanna tríklósan og sodium borate
- Veldu vörur án parabena sem eru rotvarnarefni sem eru talin geta raskað hormónajafnvægi líkamans. Forðastu sérstaklega butylparaben, isobutylparaben, propylparaben og isopropylparaben.
- Þegar keypt er ný rakvél þá er sniðugt að spyrjast fyrir um tegund þar sem hægt er að fá nýja rafhlöðu ef sú sem fylgir vélinni skemmist.
- Þegar keypt er skafa skal velja tegund þar sem hægt er að skipta um blað, en ekki henda heilli sköfu í hvert sinn sem blaðið verður bitlaust.
- Til eru græjur sem brýna rakvélablöð.
Forðastu eftirfarandi rotvarnarefni sem geta valdið ofnæmi
- Efni sem gefa frá sér formaldehýð
- Methyldibromo glutaronitrile (aðeins í vörum sem eru skolaðar af, t.d. raksápu)
- Imidazolidinylurea/Diazolidinylurea.
- Iodopropynylbutylcarbamat (IPBC).
- Methylisothiazolinone og methylchloroisothiazolinone (Kathon).
- Bromo-2-nitropropane-1,3-diol (bronopol).
