Öskumistur

Eldgos í Grímsvötnum

Eldgos hófst í Grímsvötnum laugardaginn 21. maí. Vegna gossins í Eyjafjallajökli í fyrra var keyptur svifryksmælir sem staðsettur er á Raufafelli en sá mælir bilaði stuttu eftir að eldgosið hófst en er nú kominn í lag. Ákveðið var að flytja mæli frá Akureyri á áhrifasvæði gossins í Grímsvötnum og var hann settur upp á Selfossi á mánudag. Staðsetningin var ákveðin í samstarfi við Heilbrigðiseftirlit Suðurlands. Mælingar frá honum eru nú aðgengilegar á vefnum

Frekari ákvarðanir um mælingar verða teknar eftir aðstæðum.

Loftgæði í dag

Hvað á að gera og hvað á ekki að gera í öskufoki/öskufalli?

Þegar skyggni er orðið fáir kílómetrar vegna ösku og klukkustundarmeðaltal svifryks fer yfir 400 µg/m3 er rétt að hafa eftirfarandi í huga:

  • Ekki er nauðsynlegt fyrir fullfrískt fólk að nota grímu þegar farið er á milli staða, s.s. út í búð eða þess háttar
  • Forðast langvarandi útiveru
  • Íþróttaiðkun og útivist sem felur í sér áreynslu, s.s. trimm og erfiðar gönguferðir, getur valdið óþægindum í öndunarfærum
  • Stjórnendur íþróttaviðburða ættu að íhuga frestun móta við þessar aðstæður, sérstaklega þegar börn eiga í hlut.
  • Þeir sem nauðsynlega þurfa að dvelja langdvölum úti við ættu að íhuga að nota grímur (sjá leiðbeiningar um grímur að neðan)
  • Ekki er mælt með langvarandi útiveru barna né að ungbörn sofi úti í vagni

Ákveðinn hópur fólks er viðkvæmari fyrir svifryki en aðrir, t.d. fólk með hjarta- og lungnasjúkdóma. Viðkvæmustu einstaklingar þess hóps geta fundið fyrir auknum einkennum frá sínum sjúkdómum við mun lægri styrki, jafnvel niður fyrir 100 µg/m3.

Heildarmagn þeirrar ösku sem einstaklingur andar að sér yfir daginn er háð styrk öskunnar í andrúmlofti og athöfnum viðkomandi. Þannig eykur útvera og aukin líkamleg áreynsla í miklu öskufoki innöndun öskunnar enn frekar. Þegar styrkur klukkutímameðaltals svifryks er farin að mælast í hundruðum míkrógramma á rúmmetra (µg/m3) er ekki hægt að mæla með langvarandi útiveru. Erfitt er að fastsetja ákveðna tölu en þó má segja að við 400 µg/m3 ætti fólk að forðast langvarandi óþarfa útiveru. Ekki eru alls staðar svifryksmælar en þegar skyggni er orðið fáir kílómetrar vegna öskufoks er mikið svifryk á ferðinni.

Aðgerðir eins og lýst er hér að ofan gagnast vel til að takamarka innöndun öskunnar í miklu öskufoki til að lágmarka áhrif á öndunarfærin. Viðbúið er að öskufok geti komið reglulega í sumar og því gott  að þekkja til ráða sem lágmarka áhrif á öndunarfærin.

Um rykgrímur

Almennt er mælt með P2 síum til að verjast gosösku. Ekki er talin þörf á notkun P3 grímna. Mjög einstaklingsbundið er hversu vel fólki gengur að nota rykgrímur og sumum þykja P2 grímurnar óþægilegar. Minnsta mótstaðan  er í P1 síum og fyrir fólk sem finnst óþægilegt að anda gegnum P2 síu er P1 sían vissulega kostur því hún heldur þó frá um 80% af rykinu.

Rykgrímum er skipt upp í þrjá flokka eftir þéttleika þeirra:

  • P1 grímur stoppa um 80% af ögnum sem eru minni en 0,5 míkrómetrar
  • P2 grímur stoppa um 94% af ögnum sem eru minni en 0,5 míkrómetrar
  • P3 grímur stoppa um 99,95% af ögnum sem eru minni en 0,5 míkrómetrar

Skyggni miðað við styrk svifryks

 

Hér má sjá stutt myndskeiðsem tekið er saman af Umhverfisstofnun sem lýsir þessu að einhverju leyti. Gott er að nota myndskeiðið sem viðmið, en ýmsir aðrir þættir geta haft áhrif á útkomuna og því er þetta ekki svona í öllum tilfellum. Myndir eru fengnar með leyfi frá Mílu ehf. 

Athygli er vakin á því að mannsaugað sér betur en myndavélaauga og aðlagar sig betur að aðstæðum og því eru þetta aðeins gróf viðmið sem þó er hægt að notast við þegar verið er að meta loftgæði. Gott er að nota hluti úr umhverfinu sem viðmið til að áætla skyggni, s.s. hús, hæðir, fjöll, staura og annað, til að meta hversu vel þeir sjást í fjarlægð. Ýmsir þættir geta haft áhrif á það hve vel hlutirnir sjást, svo sem hæð, áferð og litur þess hlutar sem miðast er við, en hlutir í sterkum litum sjást í meiri fjarlægð en aðrir í daufum litum.

Hér að neðan má sjá viðmiðunartöflu sem gefur til kynna mögulegt skyggni miðað við styrk svifryks.

Skyggni

Styrkur Svifryks (µg/m3)

Loftgæði

Yfir 35 km

0-50

Góð

16-35 km

50-100

Sæmileg

um 16 km

100-150

Léleg

um 4 km

150-400

Slæm

um 1,5 km

500-1000

Mjög slæm

um 1 km

1000-2000

Mjög slæm

um 400 m

2000-3000

Mjög slæm

minna en 400 m

4000+

Mjög slæm


Hér má sjá myndir sem bera saman skyggni og styrk svifryks

Upplýsingar um einkenni (frá Sóttvarnarlækni)

Öndunarfæri

  • Nefrennsli og erting í nefi
  • Særindi í hálsi og hósti
  • Einstaklingar sem þjáist af hjarta- og/eða lungnasjúkdómum geta fundið fyrir þyngslum fyrir brjósti og/eða berkjubólgur sem varar í marga daga og lýsa sér í hósta, uppgangi og öndunarerfiðleikum

Augu

  • Gosaska getur ert augu einkum ef augnlinsur eru notaðar
  • Tilfinning um aðskotahlut.
  • Augnsærindi, kláði, blóðhlaupin augu
  • Útferð og tárarennsli
  • Skrámur á sjónhimnu
  • Bráð augnbólga, ljósfælni

Húð

  • Erting, sviði, roði og kláði í húð
Rauði listinn

Rauði listinn

Veita þarf ákveðnum friðlýstum svæðum á Íslandi sérstaka athygli og aðhlynningu.
Meira