Raftæki

Raf- og rafeindatæki er sá flokkur úrgangs sem hefur aukist hvað mest í Evrópu síðustu árin. Raftæki eru gott dæmi um vöru sem þarf hráefni sem sótt eru út um allan heim t.d. er báxít sem notað er til að búa til ál frá Ástralíu, blý frá Rússlandi, Kína, Kanada. Járn frá Japan Suður Kóreu, Indlandi. Kopar frá Bandaríkjunum, Kanada, Brasilíu. Stál frá Kína, Evrópu og Japan, olía frá Sameinuðu arabísku furstadæmunum, Kanada og Íran og svo mætti lengi telja. Hráefnin í vörurnar eru sótt frá öllum heimshornum, sett saman á einum stað og svo flutt á milli landa til sölu eða notkunar. Því tæknivæddari og flóknari sem vara er, því fleiri og mismunandi hráefni þarf til að framleiða hana og því endar oft hlutfallslega minna af hráefninu í lokaafurðinni. Allt þetta ferli hefur í för með sér mikil neikvæð umhverfisáhrif.

Þess vegna er mikilvægt að böndum sé komið yfir bæði ofneyslu á þessum vörum og að þeim sé skilað í endurvinnslu eða endurnýtingu þegar fólk hættir að nota tækin. Endurnýting og endurvinnsla á efnum eins og kopar, gull o.fl. minnkar ágang á óendurnýjanlegar auðlindir jarðarinnar en aðeins um 37% raf- og rafeindatækja skila sér til endurvinnslu í dag.

Raftæki geta innihaldið m.a. efni eins og kvikasilfur, kadmíum, blý, kopar, brómeruð eldtefjandi efni og plastefnið PVC. Öll þessi efni geta verið skaðleg umhverfi okkar og heilsu. Árið 2006 var sett bann við að flytja inn, flytja út, dreifa eða selja ný raftæki ef í þeim væri blý, kadmíum, kvikasilfur, sexgilt króm, PBB (fjölbróm-bífenýl) eða PBDE (fjölbróm-dífenýleter), en eldri raftæki gætu innihaldið eitthvert þessarra efna.  Raftæki eiga alls ekki að fara í tunnuna fyrir venjulegt heimilissorp og eiga öll ný raf- og rafeindatæki að vera merkt með yfirstrikaðri sorptunnu sem gefur það til kynna.

Nokkur góð ráð

  • Förum vel með raftækin en gott viðhald á raftækjum tryggir betri endingu þeirra og minnkar brunahættu.
  • Gera við raftæki fremur en að kaupa ný
  • Gefið raftæki sem ekki nýtast lengur til annarra eða farið með þau á nytjamarkaði
  • Skilum öllum úr sér gengnum raftækjum á endurvinnslu- eða móttökustöð, gjaldfrjálst
  • Rafhlöður fara að leka með tímanum og geta skemmt raftækið.
  • Raftæki eiga að vera CE merkt. CE merking gefur til kynna að tækið uppfylli þær lágmarkskröfur um öryggis-, heilsu- og umhverfisvernd sem tilskipanir Evrópusambandsins kveða á um.
  • Minnkum rafmagnsnotkun. Að setja rafmagnstæki í biðstöðu (stand by) eyðir líka rafmagni svo best er að slökkva alveg á tæki eða taka það úr sambandi.

Á Íslandi eru nokkrir aðilar sem taka á móti notuðum raf- og rafeindatækjum, gera við þau og koma aftur í endurnotkun s.s. Fjölsmiðjan og mögulega aðrir tækniskólar. Endilega hringið áður en þið losið ykkur við tækin.

Rafhlöður og rafgeymar flokkast sem spilliefni vegna þeirra efna sem þau geta innihaldið eins og  kadmíum, kvikasilfur, blý og ætandi sýrur. Yfirleitt ber rafhlaðan merkingar sem tilgreina hvaða efni hún inniheldur en því miður ekki alltaf. Þess vegna er mjög mikilvægt að farga öllum rafhlöðum á sama hátt en samkvæmt lögum er bannað að henda rafhlöðum með óflokkuðum úrgangi. Gott er að velja Svansmerktar rafhlöður en þá er víst að þær innihaldi ekki óæskileg efni eða endurhlaðanlegar rafhlöður sem þá eru nýttar aftur og aftur í stað þess að sífellt þurfi að kaupa nýjar rafhlöður og henda þar af leiðandi fleirum.

Hægt er að skila notuðum rafhlöðum á endurvinnslustöðvar, til spilliefnamóttöku og til sölu- og dreifingaraðila (bensínstöðvar, raftækjaverslanir og fleiri) rafhlaða og rafgeyma. Athugið að gamlar rafhlöður geta lekið og því er ekki gott að geyma þær lengi. Hægt er nálgast ílát fyrir ónýtar rafhlöður hjá t.d. endurvinnslustöðvum SORPU og Efnamóttökunni.

Fyrir frekari upplýsingar um magn og endurvinnslu á raf- og rafeindatækjum og rafhlöðum og rafgeymum er hægt að skoða tölfræði http://ust.is/einstaklingar/urgangur/tolfraedi/

Mynd sem fylgir - Rauði listinn

Rauði listinn

Veita þarf ákveðnum friðlýstum svæðum á Íslandi sérstaka athygli og aðhlynningu.
Meira