Stjórn vatnamála

Árið 2011 var tekið mikilvægt skref í vatnsvernd hér á landi þegar rammatilskipun Evrópusambandsins um verndun vatns (vatnatilskipun 2000/60/EB) var innleidd með nýjum lögum nr. 36/2011 um stjórn vatnamála. Í kjölfarið fylgdu tvær reglugerðir, nr. 535/2011 um flokkun vatnshlota, eiginleika þeirra, álagsgreiningu og vöktun og nr. 935/2011 um stjórn vatnamála.

Innleiðing vatnatilskipunar er hluti af skuldbindingu Íslands samkvæmt EES samningnum og mun eftirlitsstofnun EFTA fylgjast með hverju skrefi í innleiðingunni hér á landi.

 

Samkvæmt lögunum nær vatn yfir straumvötn, stöðuvötn, árósa, strandsjó, grunnvatn og jökla.

 

Lögin um stjórn vatnamála mynda ramma yfir margar reglugerðir á sviði umhverfismála. Þær helstu eru reglugerð um neysluvatn, um varnir gegn mengun vatns, um varnir gegn mengun grunnvatns, um fráveitur og skolp, um meðhöndlun seyru, um starfsleyfi fyrir atvinnurekstur sem getur haft í för með sér mengun, um varnir gegn mengun vatns af völdum köfnunarefnissambanda frá landbúnaði og öðrum atvinnurekstri og um mengunarvarnaeftirlit. Að auki tengjast tilskipanir ESB um flóð og haf lögum um stjórn vatnamála.

 

Í nýju stjórnkerfi vatnamála er Ísland eitt vatnaumdæmi, skipt niður í fjögur undirsvæði, svokölluð vatnasvæði, samkvæmt reglugerð um stjórn vatnamála. Á hverju vatnasvæði starfar vatnasvæðisnefnd og á landsvísu skulu starfa tvær ráðgjafanefndir. Eitt vatnaráð starfar auk þess á landsvísu og er megin hlutverk þess að vera ráðherra til ráðgjafar um stjórn vatnamála.

 

Með heilstæðri stjórn vatnamála er gert ráð fyrir að allir sem nota vatn eða valda álagi á vatn starfi saman og taki þátt í verkefninu, þvert á sveitarfélagsmörk. Stjórn vatnamála er þannig samvinnuverkefni stjórnvalda, stofnana, ráðgjafa, sveitarfélaga, heilbrigðisnefnda og náttúruverndar- eða umhverfisnefnda sveitarfélaga, hagsmunaaðila og almennings sem m.a. vinna saman í vatnasvæðisnefnd á hverju vatnasvæði. Einnig munu sérfræðingar samstarfsstofnanna á sviði ferskvatns og sjávar vinna sérhæfð verkefni. 

 

Markmið stjórnar vatnamála

Markmið stjórnar vatnamála er að 

 

  • vernda vatn og vistkerfis þess, hindra frekari rýrnum vatnsgæða og bæta ástand vatnavistkerfa til þess að vatni njóti heilstaðrar verndar. 
  • jafnframt að stuðla að sjálfbærri nýtingu vatns og langtímavernd vatnaauðlindarinnar. 

Til að ná fram markmiðunum skal vinna vatnaáætlun, aðgerðaráætlun og vöktunaráætlun. 

 

Samvæmt lögunum skal allt vatn vera í mjög góðu eða góðu vistfræðilegu og efnafræðilegu ástandi þó með þeim fyrirvara að aðgerðir til þess rýri ekki hag íbúa og kostnaður ekki úr hófi fram (sjá 16 og 18 gr. laga um stjórnvatnamála). 

 

Innleiðingartímabil stjórnar vatnamála

Innleiðingartímabil stjórnar vatnamála stendur yfir árin 2011-2015. Meðal verkefna á því tímabili er að skipta vatni upp í vatnshlot og gerðir þeirra, safna tiltækum gögnum um vatn, kortleggja vernduð svæði, greina umhverfisvandamál, leggja mat á álag á vatn og áhrif þess, kortleggja ástand vatns og gæðaflokka vistfræðilegt ástand þess, setja fram umhverfismarkmið um að bæta eða viðhalda ástandi vatns, leggja fram aðgerðaráætlun svo að markmiðin náist og áætlun um heilsteypta vöktun vatns hér á landi. 

 

Umhverfisstofnun hefur lagt fram Áfanga- og verkáætlun 2011-2015 sem lýsir innleiðingunni skref fyrir skref. Áætlunin var í opinberri kynningu frá 3. nóv. 2011 til 2. maí 2012.