Sæfivörur

Sæfivörur (biocides) eru efnavörur sem innihalda eitt eða fleiri virk efni sem ætlað er að eyða hættulegum lífverum, bægja þeim frá eða gera þær skaðlausar með efna- eða líffræðilegum aðferðum.

Sæfivörur skiptast í 22 vöruflokka, sem tengjast notkun þeirra. Þar er að finna m.a. sótthreinsandi vörur fyrir menn og dýr, einnig vörur til sótthreinsunar á yfirborðsflötum, viðarvarnarefni, skordýraeyða, nagdýraeitur, gróðurhindrandi vörur (t.d. botnmálning á skipum), og ýmis rotvarnarefni til nota í iðnaði. 

Varnarefni til notkunar í landbúnaði og gróðurhúsum flokkast ekki sem sæfivörur, né heldur lyf, snyrtivörur, matvæli og aukaefni í matvælum.

Reglugerð nr. 878/2014 um sæfivörur tók gildi 22. september 2014. Á sama tíma féll úr gildi reglugerð nr. 1101/2004 um markaðssetningu sæfivara sem tók fyrst gildi á Íslandi árið 2004. 

Reglugerð nr. 878/2014 um sæfivörur innleiðir reglugerð (ESB) nr. 528/2012 um að bjóða sæfivörur fram á markaði og notkun þeirra (Biocidal Products Regulation, BPR). Markmiðið með þessari reglugerð er að bæta frjálsan flutning sæfivara innan EES svæðisins og tryggja um leið hátt verndarstig fyrir heilbrigði manna og dýra, sem og umhverfið. 

Reglugerð (ESB) nr. 528/2012 var birt á íslensku í EES viðbæti nr. 4 þann 23 janúar 2014.

Með reglugerð nr. 878/2014 var einnig innleiddur listi yfir virk efni sem bannað er að nota í sæfivörur, bannlistinn (e. non-inclusion decisions) sem er uppfærður af framkvæmdarstjórninni.

Samkvæmt reglugerð nr. 878/2014 þurfa allar sæfivörur markaðsleyfi áður en þær eru markaðssettar á Íslandi. Markaðsleyfi er veitt eftir að virku efnin í vörunni hafa verið áhættumetin og þau komin á lista yfir samþykkt virk efni („jákvæði listinn“) sem birtur er á heimasíðu Efnastofnunar Evrópu.

Efnastofnun Evrópu (ECHA) uppfærir þennan lista jafn óðum og virk efni bætast við hann.

Sæfivörur skiptast í 4 aðalflokka; sótthreinsiefni, rotvarnarefni, varnir gegn meindýrum og aðrar sæfivörur. Hver aðalflokkur inniheldur mismunandi vöruflokka og eru vöruflokkarnir 22 samtals.

AÐALFLOKKUR 1: Sótthreinisefni

Aðalflokkur 1 inniheldur fimm vöruflokka fyrir sótthreinsiefni en þeir ná ekki yfir hreinlætisvörur sem er ekki ætlað að hafa sæfandi áhrif, þ.m.t. þvottalög, þvottaefni og svipaðar vörur.

Vöruflokkar 1-5

Vöruflokkur 1: Hreinlætisvörur fyrir fólk 

Vörur í þessum flokki eru sæfivörur sem eru notaðar til hreinlætis fyrir fólk og eru bornar á eða komast í snertingu við mannshúð eða hársvörð í þeim megintilgangi að sótthreinsa húðina eða hársvörðinn. 

Vöruflokkur 2: Sótthreinsiefni og þörungaeyðar sem ekki eru ætluð til þess að bera beint á menn eða dýr. 

Vörur sem eru notaðar til að sótthreinsa yfirborð, efni, áhöld og húsgögn sem ekki komast í beina snertingu við matvæli eða fóður. 

Þetta á m.a. við um sundlaugar, fiskabúr, baðvatn og annað vatn, loftræstikerfi sem og veggi og gólf á einkasvæðum, opinberum svæðum og iðnaðarsvæðum og á öðrum svæðum fyrir atvinnustarfsemi. 

Vörur sem eru notaðar til að sótthreinsa andrúmsloft, vatn sem er ekki notað sem drykkjarvatn fyrir menn eða dýr, ferðasalerni, skólp, úrgang frá sjúkrahúsum og jarðveg. 

Vörur sem eru notaðar sem þörungaeyðar til meðferðar á sundlaugum, fiskabúrum og öðru vatni og til endurbóta á byggingarefnum. 

Vörur sem eru felldar inn í textílefni, vefi, grímur, málningu og aðrar vörur í þeim tilgangi að framleiða meðhöndlaðar vörur með sótthreinsandi eiginleika. 

Vöruflokkur 3: Hreinlætisvörur fyrir dýr 

Vörur sem eru notaðar til hreinlætis fyrir dýr, s.s. sótthreinsiefni, sótthreinsandi sápur og hreinlætisvörur fyrir munn eða líkama eða með örverueyðandi verkun. 

Vörur sem eru notaðar til að sótthreinsa efni og yfirborð sem tengjast húsnæði fyrir dýr eða flutningum á þeim. 

Vöruflokkur 4: Svæði fyrir matvæli og fóður 

Vörur sem eru notaðar við sótthreinsun búnaðar, íláta, áhalda vegna neyslu matvæla og fóðurgjafar, yfirborðsflata eða pípulagna sem tengjast framleiðslu, flutningi, geymslu eða neyslu matvæla eða fóðurs (þ.m.t. drykkjarvatns) fyrir menn og dýr. 

Vörur sem eru notaðar til gegndreypingar efna sem gætu komist í snertingu við matvæli. 

Vöruflokkur 5: Drykkjarvatn 

Vörur sem eru notaðar til að sótthreinsa drykkjarvatn fyrir bæði menn og dýr. 

AÐALFLOKKUR 2: Rotvarnarefni 

Aðalflokkur 2 inniheldur átta vöruflokka fyrir rotvarnarefni. Ef annað er ekki tekið fram ná þessir vöruflokkar einungis yfir vörur til að hindra örveru- og þörungavöxt. 

Vöruflokkar 6-13

Vöruflokkur 6: Rotvarnarefni fyrir vörur á meðan á geymslu stendur 

Vörur sem eru notaðar til að rotverja iðnaðarvörur, aðrar en matvæli, fóður, snyrtivörur eða lyf eða lækningatæki, með því að verja þær fyrir skemmdum af völdum örvera og tryggja geymsluþol þeirra. 

Vörur sem eru notaðar sem rotvarnarefni vegna geymslu eða notkunar á agni með nagdýraeitri eða skordýraeitri eða á öðru agni. 

Vöruflokkur 7: Rotvarnarefni fyrir yfirborðsfilmu 

Vörur sem eru notaðar til að rotverja filmur eða yfirborðsmeðferðarefni með því að verja gegn skemmdum af völdum örvera eða þörunga í því skyni að vernda upphaflega eiginleika yfirborðs efna eða hluta, s.s. málningar, plastefna, þéttiefna, límefna fyrir veggi, bindiefna, veggfóðurs og listaverka. 

Vöruflokkur 8: Viðarvarnarefni 

Vörur sem eru notaðar til að verja timbur þegar það kemur frá sögunarmyllu, svo og á vinnslustiginu í myllunni, eða timburafurðir, með því að verja fyrir lífverum sem eyðileggja timbrið eða spilla útliti þess. 

Þessi vöruflokkur nær bæði yfir vörur til forvarnar og vörur til lagfæringar. 

Vöruflokkur 9: Rotvarnarefni fyrir trefjar, leður, gúmmí og fjölliðuð efni

Vörur sem eru notaðar til að verja trefja- eða fjölliðuefni, s.s. leður, gúmmí eða pappír eða textílvörur, með því að verja það skemmdum af völdum örvera. 

Í þessum vöruflokki eru sæfivörur sem eru andverkandi á vöxt örvera á yfirborði efna og hamla þannig eða koma í veg fyrir lyktarmyndun og/eða hafa í för með sér á annan ávinning. 

Vöruflokkur 10: Rotvarnarefni fyrir byggingarefni 

Vörur sem eru notaðar til að verja múrverk, samsett efni eða önnur byggingarefni, nema timbur, með því að verja þau fyrir ágangi örvera og þörunga. 

Vöruflokkur 11: Rotvarnarefni fyrir vökvakæli- og vinnslukerfi 

Vörur sem eru notaðar til að verja vatn eða annan vökva, sem notaður er í kæli- og vinnslukerfum, með því að verja fyrir skaðlegum lífverum, s.s. örverum, þörungum og kræklingum.

Vörur, sem eru notaðar til að sótthreinsa drykkjarvatn eða vatn í sundlaugum, falla ekki undir þennan vöruflokk. 

Vöruflokkur 12: Slímvarnarefni 

Vörur sem eru notaðar til að koma í veg fyrir eða verja fyrir slímmyndun á efnum, búnaði og mannvirkjum sem eru notuð við iðnaðarvinnslu, t.d. á timbri og pappírsmauki og gropnum sandlögum við olíuvinnslu. 

Vöruflokkur 13: Rotvarnarefni fyrir vökva sem eru notaðir við vinnslu eða skurð 

Vörur sem eru notaðar til að verja vökva, sem eru notaðir við vinnslu eða skurð á málmi, gleri eða öðrum efnum, gegn skemmdum af völdum örvera. 

AÐALFLOKKUR 3: Varnir gegn meindýrum 

Aðalflokkur 3 inniheldur sjö vöruflokka fyrir vörur sem ætlaðar eru til varna gegn meindýrum. 

Vöruflokkar 14-20

Vöruflokkur 14: Nagdýraeitur 

Vörur sem eru notaðar til að verjast músum, rottum eða öðrum nagdýrum með öðrum aðferðum en fælingu eða aðlöðun. 

Vöruflokkur 15: Fuglasæfar 

Vörur sem eru notaðar til að verjast fuglum með öðrum aðferðum en fælingu eða aðlöðun. 

Vöruflokkur 16: Lindýraeitur, ormaeitur og vörur til að verjast öðrum hryggleysingjum 

Vörur sem eru notaðar til að verjast lindýrum, ormum og hryggleysingjum, sem falla ekki undir aðra vöruflokka, með öðrum aðferðum en fælingu eða aðlöðun. 

Vöruflokkur 17: Fiskisæfar 

Vörur sem eru notaðar til að verjast fiskum með öðrum aðferðum en fælingu eða aðlöðun. 

Vöruflokkur 18: Skordýraeitur, mítlasæfar og vörur til að verjast öðrum liðdýrum 

Vörur sem eru notaðar til að verjast liðdýrum (t.d. skordýrum, áttfætlum og krabbadýrum) með öðrum aðferðum en fælingu eða aðlöðun. 

Vöruflokkur 19: Fæliefni og löðunarefni 

Vörur sem eru notaðar til að verjast skaðlegum lífverum (hryggleysingjum á borð við flær og hryggdýrum á borð við fugla, fiska og nagdýr) með því að fæla þær frá eða laða þær að, þ.m.t. vörur sem eru notaðar til hreinlætis fyrir menn eða dýr, ýmist beint á húðina eða óbeint í umhverfi manna og dýra. 

Vöruflokkur 20: Vörn gegn öðrum hryggdýrum 

Vörur sem eru notaðar til að verjast hryggdýrum, öðrum en þeim sem þegar falla undir aðra vöruflokka í þessum aðalflokki, með öðrum aðferðum en fælingu eða aðlöðun. 

AÐALFLOKKUR 4: Aðrar sæfivörur

Aðalflokkur 4 inniheldur tvo vöruflokka fyrir aðrar sæfivörur en þær sem eru í aðalflokkum 1-3. 

Vöruflokkar 22 og 23

Vöruflokkur 21: Gróðurhindrandi vörur 

Vörur sem eru notaðar til að verjast vexti lífvera (örvera og æðri plöntu- eða dýrategunda) á skipum, fiskeldisbúnaði eða öðrum byggingum sem notaðar eru í vatni. 

Vöruflokkur 22: Vökvar til notkunar við líksmurningu og uppstoppun 

Vörur sem eru notaðar til að sótthreinsa og rotverja líkama eða líkamshluta manna eða dýra.

Rauði listinn

Rauði listinn

Veita þarf ákveðnum friðlýstum svæðum á Íslandi sérstaka athygli og aðhlynningu.
Meira