Ýmis umhverfismerki

Umhverfismerki

Það getur verið erfitt að rata í umhverfismerkjafrumskóginum þar sem finna má mörg merki sem eru jafn ólík og þau eru mörg. Engu að síður eru hin áreiðanlegu og altæku umhverfismerki ekki svo afskaplega mörg og því ætti hver og einn að geta lagt nokkur þeirra á minnið. Hér verða nokkur þessara hágæða umhverfismerkja kynnt en einnig verður sagt fá fleiri tegundum merkja og hvað einkennir þau.

Áreiðanleg umhverfismerki

Þessi merki eru meðal þeirra sem talin eru í hæsta gæðaflokki merkja. Neytendur geta treyst því að þegar þeir kaupa vöru eða þjónustu sem merkt er Svaninum, Evrópublóminu eða öðrum sambærilegum merkjum þá séu þeir að velja það best fyrir umhverfi og heilsu. 

Áreiðanleg merki eiga það sameiginlegt að:

• Þau eru valfrjáls leið til að markaðsetja umhverfiságæti vöru eða þjónustu
• Úttekt er sinnt af óháðum, þriðja aðila
• Viðmið eru þróuð af sérfræðingum
• Viðmið notast við lífsferilsnálgun, þ.e. gera kröfur til hráefnis, framleiðslu, notkunar og förgunar
• Viðmið eru hert á nokkurra ára fresti sem tryggir sífelldar betrum bætur á vörunni eða þjónustunni

Allt ofangreint er í samræmi við ISO staðalinn 14026 sem tilgreinir hvað þarf að einkenna áreiðanleg umhverfismerki. Þau merki sem ekki uppfylla ofangreind atriði teljast því ekki sem eiginleg umhverfimerki því vottun þeirra beinist að ákveðnum afmörkuðum  hluta framleiðslunnar eða hráefnisnotkunarinnar í stað þess að vera allt um lykjandi líkt og áreiðanlegu umhverfismerkin.

Merki fyrir afmarkaða þætti vörunnar

Þessi merki segja til um að einn afmarkaður þáttur vörunnar hafi uppfyllt ákveðin skilyrði. Til að mynda er merkið Energy star til marks um að vara er sérlega sparneytin á rafmagn en merkið gerir enga kröfu um hráefnaval, notkun kemískra efna eða um orkusparnað í framleiðslu. Þessum merkjum ætti því ekki að rugla saman við áreiðanlegu umhverfismerkin sem taka á mörgum þáttum í einu.

Lífræn ræktun

Þessi merki eru til marks um að við framleiðslu á hráefnum í tiltekna vöru hefur alþjóðlegum stöðlum um lífræna ræktun verið fylgt. Ef merkið er á er á brauðtegund þá segir það sem sagt ekki til um það hvernig brauðið var bakað eða í hvernig umbúðum það er heldur er þá eingöngu verið að vísa til þess að ákveðin skilyrði voru uppfyllt þegar hráefnin í brauðinu voru ræktuð.

Þessi skilyrði fjalla til dæmis um að:

• sáðvara, áburður og varnarefni þurfa  að vera af náttúrulegum toga
• skiptiræktun er stunduð í stað síræktunar
• búfé fær lífrænt fóður

Fleiri merki fyrir lífræna ræktun má finna hér. 

Þess má geta að neðangreint merki á ekki við um lífræna ræktun. Nánar er hægt að lesa um hvað merkið stendur fyrir hér: 

Sjálfbær framleiðsla á hráefni

Þessi merki segja til um hvort skógræk og fiskveiðar teljist sjálfbærar eða ekki. Merkin má því finna á til dæmis ýmsum afurðum úr timbri, svo sem garðhúsgögnun, prentpappír eða timburkolum, eða á frosnum fiskiafurðum.

Sanngjörn viðskipti

Þessi merki sýna fram á að viðskipti með þessa vöru flokkast sem sanngjörn viðskipti. Því lengra sem vara ferðast til að komast á borð neytenda því erfiðara er fyrir neytandann að vita nokkuð um framleiðsluferil vörunnar. Til eru merki sem ætlað er að segja neytendum að siðferðilegra sjónarmiða hafi verið gætt við framleiðslu vörunnar svo sem að starfsfólki séu tryggð lágmarksréttindi varðandi laun og aðbúnað.  

Hollustumerki

Þetta merki er upprunið í Skandivaníu og er valfrjáls merking fyrir matvælaframleiðendur sem vilja sýna fram á hollustu sinna matvæla. Gerð er krafa um að matvælin innihaldi ákveðið magn af trefjum og séu undir lágmarksviðmiðum fyrir magn af fitu, salti og sykri í hverri vöru.

Umhverfisstjórnunarkerfi

Þessi merki eru ekki merkingar á einstökum vörum heldur eru þetta vörumerki ákveðinna gæða- og umhverfisstjórnunarkerfa. Þessi stjórnunarkerfi eru verkfæri sem fyrirtæki geta notfært sér til þess að hámarka gæðastýringu á þeim þáttum starfseminnar sem valda umhverfisáhrifum. Fyrirtæki sem nýta sér þessi stjórnunarkerfi setja ákveða sjálf hvaða umhverfismarkmiðum þau vilja ná.

Ekki umhverfismerki – hætta á grænþvotti

Þessi merki eru ekki umhverfismerki á nokkurn hátt en hönnun þeirra og notkun getur oft verið villandi. Merki sem er búin til að örvum sem vísa í hring er yfirleitt vísun í endurvinnslu. Til að mynda er græni hringurinn hér að ofan merki fyrir skilagjaldsskylda umbúðir í Þýskalandi og svarti þríhyrningurinn vísar í að varan sé búin til úr ákveðinni plasttegund (sjá flipa efst) og að hún sé endurvinnanleg. Hins vegar getur vara verið búin til úr afar eitraðri tegund af plasti PVC, sem losar skaðlegar klórsameindir út í náttúruna við niðurbrot, en það má vel búa til aðra PVC vöru úr henni með endurvinnslu. Varan er því ekki umhverfisvæn sem slík. Pandabjörninn hér að ofan er merki WWF (World Wildlife Fund) sem er ágætur sjóður en ef merkið er að finna á vöru þá þýðir það eingöngu að framleiðandi vörunnar hefur styrkt sjóðinn og segir ekkert til um umhverfislegt ágæti vörunnar eða framleiðslu hennar.

Ekki er óalgengt að rekast á loforð framleiðanda á umbúðum sinnar vöru um að hún sé umhverfisvæn, græn eða náttúruleg en þetta eru allt fullyrðingar sem erfitt er að skilgreina og enn erfiðara að færa rök fyrir. Slíkar yfirlýsingar mætti því flokka sem grænþvott og ættu neytendur að varast slíkt. Með því að velja vöru eða þjónustu með áreiðanlegum umhverfismerkjum, líkt og Svaninn eða Evrópublómið, geta neytendur verið vissir um að þeir eru að velja rétt.