Umhverfistofnun - Logo

Skuldbindingar Íslands


Árlega skilar Umhverfisstofnun Landsskýrslu um losun gróðurhúsalofttegunda (National Inventory Report - NIR) til Evrópusambandsins og loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna (United Nation Framework Convention on Climate Cange – UNFCCC) í samræmi við skuldbindingar Íslands í loftslagsmálum.

Losun frá LULUCF (Landnotkun, breytt landnotkun og skógrækt) fellur ekki undir skuldbindingar Íslands í loftslagsmálum. Binding kolefnis úr andrúmslofti sem á sér stað t.d. við skógrækt er talin fram undir flokknum LULUCF og getur Ísland talið fram ákveðna bindingu frá LULUCF að einhverju leyti á móti losun frá öðrum geirum, en það er að mjög takmörkuðu leyti. Losun frá alþjóðaflugi og alþjóðasiglingum er metin og kemur fram í losunarbókhaldinu en er ekki hluti af losun sem telur gagnvart ESB og UNFCCC.

Kyótó-bókunin

Fyrsta skuldbindingatímabilið 2008-2012

Ísland stóð við skuldbindingar sínar fyrir fyrsta viðskiptatímabil Kýótó-bókunarinnar fyrir árin 2008– 2012. Samkvæmt sérstakri ákvörðun Loftslagssamningsins (oft nefnd „íslenska ákvæðið“) er Íslandi þó heimilt að halda losun frá nýrri stóriðju eða stækkun stóriðjuvera utan við losunarskuldbindingar sínar.

Heildarlosun Íslands á tímabilinu voru rúmlega 23.356 kt. CO2-íg. Ísland gerði upp tæplega 20.099 þúsund losunarheimildir og rúmlega 3.257 þúsund voru tilkynntar sérstaklega undir íslenska ákvæðinu. Upplýsingar um uppgjör Íslands sem og annarra ríkja má finna á vefsíðu Loftslagssamningsins.


Annað skuldbindingatímabilið 2013-2020

Samkvæmt Doha-breytingunni (samþykkt af Íslandi 2015) skal Ísland ekki losa meira en 80% af 1990 losun sinni árið 2020 til að uppfylla skuldbindingar sínar á öðru skuldbindingartímabili Kýótóbókunarinnar (2013-2020). Skuldbindingar Kýótóbókunarinnar ná ekki til losunar frá alþjóðaflugi og alþjóðasiglingum né losunar frá landnotkun, breyttri landnotkun eða skógrækt (LULUCF), þó svo að gerð sé grein fyrir þeirri losun í losunarbókhaldi Íslands. Aðildaríki geta þó talið sér bindingu kolefnis vegna LULUCF til tekna að einhverju leyti.

Ísland og ESB hafa gert með sér tvíhliða samning um sameiginlegar efndir á skuldbindingum Íslands og ESB við UNFCCC á öðru skuldbindingartímabili Kýótóbókunarinnar (undirritað af ESB og Íslandi 1. apríl 2015).

Samkvæmt samningi Íslands og ESB um sameiginlegar efndir hefur Ísland fengið úthlutað heimildir sem jafngilda losun á rúmlega 15.327 kt. af CO2-íg. á tímabilinu 2013-2020 utan viðskiptakerfis ESB. Auk þess hefur Ísland heimild til að nota bindingareiningar (RMU). Á árunum 2013-2019 var losun sem fellur undir skuldbindingar Íslands, án viðskiptakerfis ESB, 20.357 kt CO2-ígildi og bindingareiningar 3.439 kt CO2-ígildi. Ísland er því búið að losa 10% umfram úthlutaðar losunarheimildir þegar eitt ár er eftir af skuldbindingartímabilinu Nánar um bindingareiningar á öðru tímabili Kyótó bókunarinnar má sjá undir „Landnotkun“.

Parísarsáttmálinn

Parísarsáttmálinn er samkomulag undir Loftslagssamningi Sameinuðu þjóðanna (United Nations Framework Convention on Climate Change - UNFCCC). Markmið samningsins er að halda hækkun hitastigs jarðar undir 2°C miðað við meðalhitastig við upphaf iðnvæðingarinnar en jafnframt skuli leitast við að halda hækkuninni undir 1,5°C. Að auki miðar samningurinn að því að efla getu ríkja til að takast á við afleiðingar loftslagsbreytinga með aðlögun og stuðningi þróaðra ríkja við þróunarríki og viðkvæmari lönd.

Samkvæmt sáttmálanum skulu aðildarríkin setja sér markmið um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda, svonefnd landsákvörðuð framlög (Nationally Determined Contributions – NDC´s).

Árið 2016 gekk Parísarsáttmálinn um aðgerðir gegn loftslagsbreytingum í gildi á heimsvísu. Samningurinn var í París í desember 2015, undirritaður af Íslandi í apríl 2016 og fullgilltur af Alþingi í september 2016.

Sameiginleg markmið með ESB og Noregi

Fyrir Parísartímabilið (2021-2030) hafa ESB aðildarríkin, ásamt Íslandi og Noregi, sett sér sameginileg markmið um 40% samdrátt í losun árið 2030 miðað við 1990. Markmiðinu skal ná með því að draga úr losun (miðað við losun ársins 2005) um: 

43% árið 2030 frá iðnaði sem fellur undir gildissviðs viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir.

30% árið 2030 frá uppsprettum sem ekki falla undir gildissvið viðskiptakerfis ESB (án losunar frá alþjóðaflugi, alþjóðasiglingum, innanlandsflugi, landnotkun, breyttri landnotkun og skógrækt).

Reglugerðin um sameiginleg markmið var tekin inn í EES samninginn og mun Ísland draga úr losun sem fellur ekki undir ETS um 29% árið 2030 miðað við 2005. Hlutfall annara aðildaríkja ESB í markmiðum um 30% minni losun fyrir sambandið í heild sinni árið 2030, miðað við 2005, má sjá hér.

Regluverkið nær ekki til losunar frá flugstarfsemi þar sem Parísarsamningurinn tekur ekki til losunar frá alþjóðlegri flugstarfsemi. Stefnt er að því að takmarka losun frá flugstarfsemi með tilkomu alþjóðasamkomulags Alþjóðaflugmálastofnunarinnar (ICAO).


Skipting losunar eftir skuldbindingum

Rúmur þriðjugur af losun Íslands (án LULUCF) fellur undir viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir og tæpur tveir þriðjuhlutar falla undir beina ábyrgð sjórnvalda.

 

Mynd 1: Skipting losunar gróðurhúsalofttegunda milli losunar frá staðbundnum íðnaði er fellur undir viðskiptakerfi ESB og annarrar losunar (kt CO2-ígildi).

 

Losunin sem fellur ekki undir viðskiptakerfi ESB fellur undir beina ábyrgð stjórnvalda (BÁS). Losunin var mest árið 2007 og dróst svo saman í kjölfar efnahagshrunsins 2008. Síðan 2012 hefur losun Íslands á beinni ábyrgð stjórnvalda haldist nokkuð stöðug. Helstu uppsprettur losunar á gróðurhúsalofttegundum sem falla ekki undir viðskiptakerfi ESB eru í orkugeiranum (vegasamgöngum og fiskiskipum) og í landbúnaðinum (iðragerjun, nytjajarðvegi og meðhöndlun húsdýraáburðar). Nánari upplýsingar um losun frá mismunandi flokkum má finna hér. 

Mynd 2: Skipting losunar sem fellur undir beina ábyrgð stjórnvalda frá 2005 (kt CO2-ígildi).



Ísland hefur skuldbundið sig til að draga úr losun sem fellur ekki undir ETS um 29% árið 2030 miðað við 2005. Það er þá losun sem fellur undir beina ábyrgð íslenskra stjórnvalda.


Mynd 3: Losun á beinni ábyrgð stjórnvalda ásamt markmiði um 29% samdrátt árið 2030 miðað við árið 2005 (kt CO2-ígildi).


Heildarlosun gróðurhúsalofttegunda (með LULUCF) skipt eftir skuldbindingum má sjá á mynd 4. Mesta losunin flokkast undir LULUCF. Losun á beinni ábyrgð stjórnvalda (BÁS) og þar með almennings er einnig töluverð. Binding kolefnis hefur farið vaxandi síðustu ár. Heildarlosun gróðurhúsalofttegunda hefur verið svipuð síðan 2005.

Mynd 4: Heildarlosun gróðurhúsalofttegunda (með LULUCF), skipt eftir skuldbindingum, frá 2005.




Reglugerð (ESB) 2018/842 um bindandi árlega skerðingu á losun gróðurhúsalofttegunda aðildarríkjanna frá 2021 til 2030 sem stuðlar að loftslagsaðgerðum til að uppfylla skuldbindingar samkvæmt Parísarsamningnum.

Reglugerð (EU) 2018/841 um að fella losun gróðurhúsalofttegunda og upptöku frá landnotkun, breyttri landnotkun og skógrækt inn í loftslags- og orkurammann fram til ársins 2030.