Skuldbindingar Íslands

Öll gögn sem koma fram á þessari síðu má sækja hérna.

Kyótó-bókunin

Fyrsta skuldbindingatímabilið 2008-2012 (CP1)

Uppgjöri á losunarheimildum fyrir fyrsta viðskiptatímabil Kýótó-bókunarinnar, sem var fyrir árin 2008– 2012 lauk í upphafi árs 2016. Ísland stóð við skuldbindingar sínar á tímabilinu. Á fyrsta skuldbindingartímabili Kýótó-bókunarinnar frá 2008 til 2012 námu losunarheimildir Íslands tæplega 18.524 kt CO2-ígilda. Samkvæmt sérstakri ákvörðun Loftslagssamningsins (oft nefnd „íslenska ákvæðið“) er Íslandi þó heimilt að halda losun frá nýrri stóriðju eða stækkun stóriðjuvera utan við losunarskuldbindingar sínar eftir að losunarheimildir hafa verið fullnýttar, samkvæmt tilteknum reglum.

Heildarlosun Íslands á tímabilinu rúmlega 23.356 kt. CO2-íg. Ísland gerði upp tæplega 20.099 þúsund losunarheimildir og rúmlega 3.257 þúsund voru tilkynntar sérstaklega undir íslenska ákvæðinu. Upplýsingar um uppgjör Íslands sem og annarra ríkja má finna á heimasíðu Loftslagssamningsins.

Annað skuldbindingatímabilið 2013-2020 (CP2)

Á öðru skuldbindingartímabili Kýótóbókunarinnar (2013-2020) hefur Ísland skuldbundið sig til að draga úr losun um 20% árið 2020 miðað við 1990. Skuldbindingar Kýótóbókunarinnar ná ekki til losunar frá alþjóðaflugi né losunar frá landnotkun og skógrækt (LULUCF), þó svo að gerð sé grein fyrir þeirri losun í losunarbókhaldi Íslands. Aðildaríki geta þó talið sér bindingu kolefnis vegna LULUCF til tekna að einhverju leyti, skv. 3. og 4. mgr. 3. gr Kýótó-bókunarinnar.

Ísland hefur ákveðið að uppfylla skuldbindingar sínar á öðru tímabili Kýótó-bókunarinnar sameiginlega með ESB. Þar er losuninni skipt í tvö aðskild kerfi, annars vegar rekstraraðila sem losa mikið af gróðurhúsalofttegundum sem falla undir viðskiptakerfi ESB, og hinsvegar öll önnur losun (nema LULUCF og alþjóðaflug og -siglingar) sem fellur undir beina ábyrgð íslenskra stjórnvalda samkvæmt tvíhliðasamningi Íslands og ESB. Í tvíhliðasamningnum segir að Ísland skuli tryggja að:

  …öll samanlögð losun þess af mannavöldum á öðru skuldbindingartímabilinu í koltvísýringsígildum á gróðurhúsalofttegundum, sem tilgreindar eru í viðauka A við Kýótóbókunina, frá upptökum og viðtökum sem falla undir Kýótóbókunina en falla ekki undir gildissvið tilskipunarinnar um viðskiptakerfi fyrir losunarheimildir fari ekki yfir úthlutað magn sem sett er fram í skilmálunum um sameiginlegu efndirnar.

Samkvæmt samningi Íslands og ESB um sameiginlegar efndir hefur Ísland fengið úthlutað 15.327.217 heimildir (AAU) sem jafngildir losun á rúmlega 15.327 kt. af CO2-íg. á tímabilinu 2013-2020 (utan viðskiptakerfis ESB). Á árunum 2013-2018 var losun sem fellur undir þennan tvíliðasamning (líka kallað losun á beinni ábyrgð stjórnvalda) 17.693 kt CO2-ígildi og bindingareiningar 3.054 kt CO2-ígildi. Ísland er því búið að nota 96% af úthlutuðum heimildum sínum þegar enn eru tvö ár eftir af tímabilinu. Nánar um bindingareiningar á öðru tímabili Kýótóbókunarinnar má sjá undir „Landnotkun“ flipanum.  

Árið 2018 féll 38,2% af losun Íslands (án landnotkunar og skógræktar) undir viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir (staðbundinn iðnaður), en 61,3% á beina ábyrgð stjórnvalda. 0,5% losunarinnar er CO2 losun frá innanlandsflugi en sú losun er fyrir utan tvíhliðasamninginn.

Skipting GHL losunar milli losunar er fellur undir viðskiptakerfi ESB og annarrar losunar (kt CO2-ígildi).

Sameiginlegar efndir

Losunin sem fellur undir sameiginlegar efndir Íslands með ESB og er á beinni ábyrgð stjórnvalda hefur dregist saman um 6% síðan 2005. Losunin var mest árið 2007 og dróst svo saman í kjölfar efnahagshrunsins 2008. Síðan 2012 hefur losun Íslands verið nokkuð stöðug þar sem aukin losun vegna vaxandi ferðamannastraums og aukningu hagvaxtar hefur jafnast út með aukinni viðleitni við að draga úr losun. Helstu uppsprettur losunar á gróðurhúsalofttegundum sem falla ekki undir sameiginlegar efndir eru í orkugeiranum (vegasamgöngum og fiskiskipum), og í landbúnaðinum (iðragerjun, nytjajarðvegi og meðhöndlun húsdýraáburðar). Nánari upplýsingar um losun frá mismunandi flokkum má finna hér.

Parísarsáttmálinn

Þann 4. nóvember 2016 gekk Parísarsáttmálinn um aðgerðir gegn loftslagsbreytingum í gildi á heimsvísu. Samningurinn var samþykktur í París 12. desember 2015 og undirritaður af Íslandi 22. apríl 2016, fullgiltur af Alþingi 19. september 2016.

Parísarsáttmálinn er samkomulag undir Loftslagssamningi Sameinuðu þjóðanna (United Nations Framework Convention on Climate Change - UNFCCC). Markmið samningsins er að halda hækkun hitastigs jarðar undir 2°C miðað við meðalhitastig við upphaf iðnvæðingarinnar, en jafnframt skuli leitast við að halda hækkuninni undir 1,5°C. Að auki miðar samningurinn að því að efla getu ríkja til að takast á við afleiðingar loftslagsbreytinga með aðlögun og stuðningi þróaðra ríkja við þróunarríki og viðkvæmari lönd.

Samkvæmt sáttmálanum skulu aðildarríkin setja sér markmið um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda, svonefnd landsákvörðuð framlög (Nationally Determined Contributions – NDC´s). Sáttmálinn setur lagalegan ramma utan um skuldbindingar ríkjanna og nær til aðgerða eftir árið 2020, en þá lýkur tímabili skuldbindinga ríkja í Kýótobókuninni. Landsákvörðuðu framlagi Íslands var skilað til Loftslagssamningsins 30. júní 2015, þar sem stefnt er að 40% samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda árið 2030, miðað við 1990, í samstarfi við aðildaríki ESB og Noreg.

Sameiginleg markmið með ESB og Noregi

Framkvæmdastjórn ESB birti í maí 2018 reglugerð um bindandi árlegan samdrátt aðildaríkjanna á losun gróðurhúsalofttegunda á árunum 2021 til 2030[1] og er hluti af regluverki ESB sem innleiðir skuldbindingar ESB samkvæmt Parísarsamningnum. Regluverkið nær ekki til losunar frá flugstarfsemi þar sem Parísarsamningurinn tekur ekki til losunar frá alþjóðlegri flugstarfsemi. Stefnt er að því að takmarka losun frá flugstarfsemi með tilkomu alþjóðasamkomulags Alþjóðaflugmálastofnunarinnar (ICAO)

Markmið ESB er að ná 40% samdrætti í losun árið 2030 miðað við 1990, með því að draga úr losun um;

  • 43% árið 2030 frá iðnaði er fellur undir viðskiptakerfi ESB, miðað við losun árið 2005.
  • 30% árið 2030 frá uppsprettum sem ekki falla undir gildissvið viðskiptakerfis ESB, miðað við árið 2005.

Ísland og Noregur munu taka þátt í sameiginlegu markmiði gagnvart Parísarsáttmálanum með ESB ríkjunum. Reglugerðin um sameiginlega markmiðið var tekin inn í EES samninginn, og skv. ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 269/2019 mun Ísland draga úr losun sem fellur ekki undir viðskiptakerfi ESB um 29% árið 2030 miðað við 2005. Hlutfall annarra aðildaríkja ESB í markmiðum um 30% minni losun fyrir sambandið í heild sinni árið 2030, miðað við 2005, má sjá hér. Einnig mun taka gildi reglugerð[2] um losun og bindingu frá landnotkun, sem takmarkar losun frá þessum flokki á skuldbindingartímabilinu.



[1]Reglugerð (ESB) 2018/842 um bindandi árlega skerðingu á losun gróðurhúsalofttegunda aðildarríkjanna frá 2021 til 2030 sem stuðlar að loftslagsaðgerðum til að uppfylla skuldbindingar samkvæmt Parísarsamningnum.

[2]Reglugerð (EU) 2018/841 um að fella losun gróðurhúsalofttegunda og upptöku frá landnotkun, breyttri landnotkun og skógrækt inn í loftslags- og orkurammann fram til ársins 2030.